مارسا
| مارسا | |
|---|---|
| بە ماڵتی: MarsaIl-Kunsill Lokali tal-Marsa | |
.jpg) | |
| ناو بە زمانی فەرمی | MarsaIl-Kunsill Lokali tal-Marsa |
| زمانی فەرمی | زمانی ماڵتی، زمانی ئینگلیزی |
| وڵات | ماڵتا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Nofsinhar |
| پۆتانی شوێن | ٣٥°٥٣′٠″N ١٤°٢٩′٤١″E |
| سەرۆک | Luke Farrugia |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٥ مەتر |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | لوقا، حامرون، ماڵتا، پاوۆلا، Floriana، قۆرمی |
| ڕووبەر | ٢٫٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | MRS |
| وێبگە | https://marsalc.gov.mt/en/ |
| Patron saint | Queen of Heaven |
| کۆدی تەلەفۆن | 356، 25 |
 | |
مارسا (بە ماڵتی: Marsa) شارێکی ناوچەی حاربوری باشووری وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٥٫٣٢٤ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٥٫٣٨٩ کەس.[١][٢]
مێژوو
[دەستکاری]مارسا لەسەر لقی مارسا ھەڵکەوتووە، کە ڕووبەرێکی ئاوییە و لە ئەنجامی ڕژانی ئاوی دۆڵەکان لە ناوچە بەرزەکانی نزیک دەریاوە دروست بووە. لقەکە بەندەری گەورە لەخۆ دەگرێت کە شارۆچکەکەی لەسەر دامەزراوە. یەکەمجار بەندەرێک لە مارسا لەلایەن فینیقییەکانەوە دامەزرا. پاشماوەی بیناسازییەکانی ڕۆمانییەکان لە نزیک شارۆچکەکە دۆزراونەتەوە.
لە کاتی گەیشتنی ڕێکخراوی سانت جۆن بۆ ماڵتا، باخچەیەکی چێنراوی تایبەت لەنێوان ئەو شوێنە کەمەدا بوو کە بینران.[٣] کانییەکی گرینگ بۆ بەندەری گەورە لە شوێنەکەدا ھەبوو.[٤] پێدەچێت کارگەیەکی ئاسنکاریی ڕێکخراوەکە لە مارسا بووبێت. لە کاتی گەمارۆدانی گەورەی ماڵتای ساڵی ١٥٦٥دا، مارسا وەک ئۆردوگایەک لەلایەن ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە بەکارھێنرا. دوای شکستی ئەوان، مارسا بوو بە بارۆنییەکی دەرەبەگی کە ژمارەیەک ڕەزەمێوی تێدا بوو. پردێکی شایانی ئاماژە لە مارسا ھەبوو کە ڕێگای لە بیرگووە بۆ ناوچەی ڤالێتا و بەپێچەوانەشەوە ئاسان دەکرد.[٤]
لە سەدەی ١٧دا مۆزەخانەیەکی مێژوویی، مۆزەخانەی دی سان جیاکۆمۆ، لە مارسا ھەبوو. ئەمە کاتێک دروست کرا کاتێک جیۆڤانی فرانسیسکۆ ئابێلا ماڵەکەی خۆی گۆڕی بۆ مۆزەخانە و یەکەم مۆزەخانەی لەو جۆرە بوو لە ماڵتا. زۆرێک لە شوێنەوارەکانی ئێستا لە مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەوارناسی لە ڤالێتای پایتەختی ماڵتا پارێزراون.
لە کاتی گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە ١٧٩٨–١٨٠٠، یاخیبووانی ماڵتایی بەتریای مارسا و بەتریای جێسوت ھیڵیان لە مارسا دروستکرد بۆ گەمارۆدانی فەڕەنسییەکان لە بەندەری گەورە. ھەردوو بەتریاکە دوای کۆتایی ھاتنی گەمارۆکە ڕووخێنران.[٥]
لە سەرەتای داگیرگەیی بەریتانیی ماڵتا، زۆنگاوەکانی مارسا سەرچاوەی مالاریا بوون کە بووە ھۆی چۆڵکردنی دانیشتووانی پاولا و کاریگەرییەکەی تا فلۆریانا ھەستی پێدەکرا. بەتاڵکردنەوەی زۆنگاوەکان لە لقی کۆرادینۆ یەکێک بوو لە ئامانجە یەکەمەکانی کارگێڕی داگیرگەیی - بەشێکی لەلایەن کاپتن فرێدریک ھون و بەشێکی تری لەلایەن کارسازێکی ناوخۆیی بە ناوی فرانسیسکۆ زامیت جێبەجێ کرا، کە حکوومەتی داگیرگەیی مافی خاوەندارێتی ھەموو ئەو زەوییانەی پێبەخشی کە وشک کرابوونەوە. لە کۆتایی ساڵانی ١٨٣٠دا، بەم شێوەیە زامیت بوو بە دەوڵەمەندترین پیاو لە ماڵتا.[٦]
بەندەرێکی نوێ لە ساڵانی ١٨٦٠دا لەژێر حوکمی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا دروست کرا. وا بڕیار بوو شارۆچکەیەک لەو شوێنەدا بە ناوی شارۆچکەی ئەلبێرت دروست بکرێت، کە بە ناوی شازادە ئەلبێرت کراوە. لە ساڵی ١٨٩٠دا شارۆچکەکە دانیشتووانێکی زیاتر لە ٦٠٠ کەسی ھەبوو، بەڵام دواتر چۆڵ کرا. شارۆچکەیەکی نوێ لەو شوێنەدا لە سەدەی ٢٠دا دەرکەوت، کە ناوی مارسای لە لقی ئاوەکەوە وەرگرت.
لە تەممووزی ٢٠٠٩دا پلانێک بۆ نۆژەنکردنەوەی ناوچەی بەندەرەکە ڕاگەیەندرا. ئەمە بە مەبەستی گۆڕینی شوێنەکەیە بۆ ناوچەیەکی کاتبەسەربردن و پلان وایە دروستکردنی مارینایەک لەخۆ بگرێت کە شوێنی ١٧٠ بەلەم بێت.[٧] ئەمە بەرەو پێش نەبردرا.
حکوومەتی ماڵتا مارسای وەک یەکەم «شاری کلتووری» ناوخۆیی بۆ ساڵی ٢٠٢٢ ناساند، بە پڕۆگرامێکی چالاکیی کلتووری کە ئامانجی بووژاندنەوەی وێنەی ناوچەکە بوو.[٨]
ئەمەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «The largest cities in Malta, ranked by population» (بە ئینگلیزی). mongabay.com.
{{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی|ڕیکەوتی سەردان=چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی) - ↑ «Malta: largest cities and towns and statistics of their population» (بە ئینگلیزی). world-gazetteer. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.
{{cite web}}: پارامەتری نەناسراوی|ڕیکەوتی سەردان=چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی) - ↑ Leopardi، E. R. (١٩٤٩). «The First Printed Description of Malta : Lyons 1536» (PDF). Scientia. ١٥ (2): ٥٦, ٥٨. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٦.
{{cite journal}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - 1 2 Ganado، Ganado (٢٠٠٧). «The Map of Johannes Quintinus Haeduus and its Derivatives» (PDF). Symposia Melitensia. ٤ (3). University of Malta: ١١٥, ١١٨.
- ↑ Spiteri، Stephen C. (ئایاری ٢٠٠٨). «Maltese 'siege' batteries of the blockade 1798-1800» (PDF). Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification (6): ٣٦–٣٧. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
- ↑ Thomas Mac Gill's 1839 A handbook, or guide, for strangers visiting Malta, p83-85
- ↑ «Marsa menqa regeneration plan unveiled». تایمز ئۆف ماڵتا. ٣ی تەممووزی ٢٠٠٩. لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ TVM, Times of Malta, Times of Malta
 | ||
