جەھەنەم

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
کێشراوەی دەستی فرا ئانجێلیکۆ لەسەر جەهەنەم

جەھەنم واتایەکە کە لە زۆربەی ئایینە باوەردارەکان بۆ ئاماژە بە ناخۆشیەکانی ژیانی دوای مردن بە کار دێت، وشەیێکی عیبریە (بە عیبری:גי(א)-הינום) - بە ئینگلیزی: Gêhinnôm گێ+ ھینۆم[١] = دۆڵی ھینۆم دۆڵیکە لە دەوروبەری ئۆرشەلیم کە ڕێگای بەیت لەحم بەوێ دایە. لە ڕابردووی زۆر کۆن دا لەوێ مناڵەکان بۆ خوایەک بە ناوی مۆلۆخ قوربانی دەکران (ئێرمیا ٧/٣١)، دواتر لەو شوێنە ئاگرێک داگیرسا کە بوو بە بیرۆکەیەک بۆ جەھەنەم و شوێنێک بۆ تاوانباری و لە ناو بردنی گووناھکاران (مەتی ١٨/٨).[٢]

ئارامگەیەک له دۆڵی هینۆم دا

کۆنترین پێشینە لە مێژووی ئایینەکان[دەستکاری]

لە ١٨٠٠ ساڵ پێش زایین، لە ئایینی زەردەشتی باسی ڕۆژی دوایی کردوە و دەڵێ مرۆڤە باشەکان ئاگرەکەی وەکوو شیر و ھەنگوین، و مرۆڤە خرابەکان وەکوو ئاسنی تاواوە لەسەر جەستەیان ھەست پێ دەکەن.[٣][٤][٥]

جەھەنم لە ڕوانگەی ئیسلامەوە[دەستکاری]

بە پێی باوەڕەکانی ئیسلام، جەھەنەم حەوت قاتی ھەیە و چەندی بچێتە ژێرتر، شوێنی مرۆڤی خراپترە. عەزابەکانی جەھەنەم ڕۆحی و جەستەیین، ھەندێ لە جەھەنەمییەکان ھەتا ھەتایە لەوێ دا دەمێننەوە و ھەندێکیان دوای ماوەیەک دەبەخشرێن و دەچنە بەھەشت.[٦]

کێشراوەیەک له میعراجی محەممەد کەوا سواری بورراقە

تاواناکانی ھەندێ کەس ئەوەندە زۆر و قورسن کە تێیدا ھاتایی دەمێننەوە.[٧] یەکەم قاتی جەھەنەم، ھاویەیە و دوایین قاتی کە قاتی ژێرەوە و حەوتەم قاتە ناوی جەھەنەمە

جەھەنەم لە ڕوانگەی بەھاییەتەوە[دەستکاری]

لە ئایینی بەھاییەت دا جەھەنم شی کردنەوەیەک جیای ھەیە، بەھاییەکان جەھەنەم وەکوو شوێنێکی تەمێ کردنی مرۆڤ و ئازاردانی جەستەی نابینن و دەڵێن جەھەنەم بە تەواوی پەیوەستە بە ڕۆح. ئەوان پێێان وایە کە ڕۆحی مرۆڤ دوای مەرگ لە قاتە ژێرەکانی جیھان دا دەمێنێتەوە و سەر ناکەوێتەوە، ھەروەھا دەڵێن ڕازی نەبوونی خوا لھکردەوەکانی مرۆڤ لەسەر جیھان دەبێتە ھۆی مانەوەی ڕۆح لە خوارەوەی جیھان بە دڵنیایش ئەوە دەبێتە ھۆی ئازار کێشانی.[٨]

جەھەنەم لە مێژوو دا[دەستکاری]

جەھەنەم شێوەی تەعریب کراوی وشەی گێھینۆمە کە لە زمانی عیبری دا ھەیە و بە مانای دۆڵی کووری ھێنۆمە. ئەو دۆڵە لە شاری ئۆرشەلیم و لە باشووری چیای زایۆن ھەڵکەوتووە، لە کۆن دا ئەو شوێنە جێگای سووتاندنی پاشماوەکانی زبڵی شارەکە بوو و دواتر خەڵکانی ناوچەکە، بە پێی باوەرەکانی خۆیان، تەرمی ئەو کەسانەی کە لە بەخشینیان لە لایەن خواوە نائومێد دەبوون، لەو شوێنەیان دەسووتاند. بۆ نموونە ئەو کەسانی=ەی خۆیان دەکووشت.

ئەو شوێنە ھەروەھا، جێگای ئەو کەسانەی قەومی بەنی ئیسرائیل بوو کە ئایینی کەنعانی و فنیقییان ھەبوو و پەیکەری خواکانیان، وەکوو: مۆلۆخ و بەعلیان لەوێ درووست کردبوو و پەرستشیان دەکرد.

بەڵام بەرە بەرە نەزانی پەرەی سەند و بوو ھۆی دەرەنجامی قیزەوەن. ئەوان دەستیان کرد بە قووربانی کردن لەو شوێنە و ڕۆژێ کابرایەک بە ناوی ھینۆم، مناڵەکەی خۆی لەو شوێنە قووربانی کرد، و لەو کاتەوە ناوی ئەو شوێنەیان کردە " دۆڵی کووری ھینۆم"

دۆڵی هینۆم له ١٩٠٠ دا

وتارە پەیوەندی دارەکان[دەستکاری]

سەرچاوە[دەستکاری]

  1. ^ Oxford ConciseDict.
  2. ^ Dic. Of Bible OXFORD UNIVERSITY PRESS
  3. ^ Alice K. Turner: تاریخ دوزخ The History of Hell. Hale, London 1995, ISBN 0-7090-5688-5
  4. ^ Veronica Ions: جیھانی ئووستوورە ناسی Die Welt der Mythologie. tosa, Wien 2001, ISBN 3-85492-224-8
  5. ^ Herbert Vorgrimler: مێژووی جەھەنەم Geschichte der Hölle. Fink, München 1994, ISBN 3-7705-2848-4
  6. ^ اسفاراربعە، ملا صدرا، جڵدی ٩، لاپەڕەی ٣٢٠
  7. ^ سووڕەتی بەقەرە ئایەتی ٣٩
  8. ^ ژیانی دوای مەرگ، نووسراوی ھۆشەنگ گووھەرڕیز، بلاوکراوەی ئاپریلی ٢٠٠٣، بلاوکەرەوەی بەدیعی لەندەن،