بورج

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
تۆکیۆ سکای تری(داری ئاسمان)لە تۆکیۆ، ژاپۆن، بەرزترین قوڵەی جیھان.
قوڵەی CN (شەشەمین بڵندترین قوڵەی جیھانە لەکاتی ئێستا ٢٠١٦) تۆرینتۆ، ئۆنتاریۆ، کەنەدا.
قوڵە لەتەلارسازی ئیسلامی دا،بانگبێژگەیەکی کۆن بوە لەناو مزگەوتی ئوقبەی کوڕی نافیع ،بە مزگەوتی گەورە ناسڕاوە لە کەیرەوان،تونس.
قوڵەیەکی ڕۆمانی لە کۆڵۆگنا کەبە نیگاڕ نەخش کراوە.

بورج یان کەلوو ساختمانێکە کە هەموو کات بەرزاییەکەی لە پاناییەکەی زۆرترە. زۆر جاران وەک ھێما بە مەبەست دروست دەکرێت، بورجەکان تایبەتمەندی خۆیان ھەیە، ھەریەکەیان بۆکاری تایبەت دروست دەکرێن، لەڕۆژگاری ئەمڕۆماندا زۆڕینەیان بەمەبەستی گەیاندن دروست دەکرێت، بەھۆی ھەبونی ئامێڕی بێ تەل، جگە لەمە تواناو دەسەڵاتی ووڵاتەکەی پێ نیشان دەدرێت.

لەبنەڕەت دا قوڵەکان ھەر بە باڵاخانە پۆڵێن دەکرێن چونکە وەک ئەوان دەردەکەون، بەڵام ھاوڵاتی تێدا نیشتەجێ ناکرێت، بەلکو بەمەبەستی تایبەتی دروست دەکرێن، کاری سەرەکی قوڵەکان چاودێریە ئەمیش بەھۆی بەرزی و بڵندی قەبارەکەیەتی، وەک چاودێری دەریا و زەڕیاکان، و چاودێڕی ئاسمان و جولەی فڕۆکەکان و چاودێڕی سەربازی و زۆڕ جاریش بەھۆکاری ڕامیاری دروست دەکرێت تاوەکو ووڵاتەکە توانای خۆی لەبواری ھێز و ھونەر و ئەندازە و بەھێزی شارەکانی نیشان بدات.

قوڵە دەکرێت لە شێوەی پەیکەرێکی ھونەری خۆی بنوێنێت، یان لەپاڵ تەڵارێکی بەرزەوە دروست بکرێت یانیش لە بانی باڵاخانەیەکەوە دروست بکرێت بۆ نیشاندانی ڕووی باڵاخانەکە.

بنەچەی ناونانی[دەستکاری]

لە زمانی ئینگلیزی کۆندا پێی وتراوە (torr)وە لەفەڕەنسی کۆنیش بە(tor) ھاتوە، کە ھەردوو وشەکە لە بنەڕەت دا یۆنانین، کەبەھۆی نوسینی لاتینیەوە ھاتونەتە ناو زمانە ھیندۆ ئەوروپاییەکانی باکور، کە بەواتای تەپۆڵکەی بەرز ھاتوە، بەڵام لەزمانی کوردی وشەی قوڵە(qulle) زۆڕ لەکۆنتر بەکارھاتوە ٫بەرامبەر ترۆپک و قوڵەی چیاکان یاخود لوتکەی شاخە بەرزەکان  بەکارھاتوە٫کە بۆکاری چاودێری پەنایان بۆ بەرزی چیاکان بردوە٫ھەربەھۆی ھەبونی چیای بەرز و زۆڕ پیویست نەبونی کورد بە دروست کردنی قوڵە دەبینین میژوویەکی دەوڵەمەندی نیە لەم بوارەدا. 

مێژوو[دەستکاری]

کۆنترین قوڵە لەمێژووی مرۆڤایەتی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی مێژووی دێڕین (پێش مێژوو)، کە بریتیە لە قوڵەی ئەریحا (٨٠٠٠ پ. ز) وەھەندێ قوڵەی تر وەک قوڵەکانی سۆمەڕی کە بە زیگورات ناسراون (٤٠٠٠ پ. ز) وەک زیگورات ئور، ھەروەھا قوڵەی بابل (٢٠٠٠ پ. ز) کە بەبەرزترین قوڵەی ھەموو جیھان دادەنرێت بۆ کاتی مێژووی  دێڕین (پێش مێژوو).

ھەندێ لەنمونەی زیندووترمان ھەیە وەک قەڵای (broch) لە سکۆتلاند ، کە لە ڕۆمانی فینیقیەکانەوە ئەم ڕۆشەنبیریەیان وەڕگرتبوو بۆ چاودێڕی قەڵاو دەریاکان و دیوارو پەڕژینی شاڕەکانیان، نمونەیەکی تر شاڕی مۆکادۆر لە مەغریبی ئەمڕۆ، کە لەھەزارەی یەکەمی پێش زایین دروست کراوە، ناوی شاڕەکەی لە زمانی فینیقی وەڕگیراوە کە بەواتای قوڵە دێت، ڕۆمانەکانیش قوڵەیان بۆ چاودێڕی کۆشک و شاڕەکانیان بەکاریان ھێناوە وەک قوڵەی کۆشکی دیۆکلیتیانوس لە کڕواتیا(٣٠٠ ز)، دیوارە پەرژینی ووڵاتی چین (٢١٠ پ. ز) کە بۆ پاسەوانکردن و چاودێڕی کردنی سنوری تەواوی ووڵاتەکە دروست کراوە.

نمونەی زۆڕتر ھەن وەک قوڵەی پیزای لار لە ئیتالیا (١١٧٣)و دوو قوڵەکەی پۆڵۆنیا(١١٠٩) و قوڵەکانی ھێمالایا لەبانەکانی تیبت (سەدەی ١٤).

ھونەری دروستکردنی[دەستکاری]

وێنەخانە[دەستکاری]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

بەگشتی[دەستکاری]

قوڵە سەربازیەکان[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]