ئاژەڵ
ئاژەڵ (ھەروەھا مەڕوماڵات، ماڵات، پاتاڵ و وڵسات) (بە ئینگلیزی: Livestock) بەو گیانلەبەرانەی لە ماڵدا ڕادەگیرێن و بەرھەمیان لێ وەردەگیرێ وەک مەڕ و مانگا، بزن و ھی تر دەڵێن.[١]
مەڕوماڵات بەگشتی لە ژینگەیەکی کشتوکاڵیدا پەروەردە دەکرێن بۆ دابینکردنی ھێزی کار و بەرھەمھێنانی بەرھەمە ئاژەڵییە جۆراوجۆرەکان بۆ بەکارھێنان لەلایەن مرۆڤەوە، وەک گۆشت، ھێلکە، شیر، کەوڵ، پێستە و خوری. ئەم زاراوەیە ھەندێک جار تەنھا بۆ ئەو ئاژەڵانە بەکاردێت کە بۆ مەبەستی بەکارھێنان و خواردن پەروەردە دەکرێن، و ھەندێک جاریش تەنھا بۆ ئەو کاوێژکەرە کێڵگەیییانە بەکاردێت وەک ڕەشەوڵاخ، مەڕ و بزن.[٢] پەروەردەکردنی مەڕوماڵات بە شێوەیەکی سەرەکی سەرچاوەیەکە بۆ کاری کێڵگە و دابینکردنی پێداویستییەکانی مرۆڤ.
زاوزێپێکردن، بەخێوکردن، سەربڕین و کۆنترۆڵکردنی گشتیی مەڕوماڵات کە بە ئاژەڵداری دەناسرێت، بەشێکە لە کشتوکاڵی مۆدێرن و لە زۆرێک لە کولتوورەکاندا پەیڕەو کراوە لەو کاتەوەی مرۆڤایەتی لە شێوازی ژیانی ڕاوکەر-کۆکەرەوەوە بۆ کشتوکاڵیکردن گواستوویەتییەوە. شێوازەکانی ئاژەڵداری لە نێوان کولتوور و سەردەمە جیاوازەکاندا گۆڕانکاریی زۆریان بەخۆوە بینیوە. ھەروەھا بەردەوامە لە گێڕانی ڕۆڵێکی گرنگی ئابووری و کولتووری لە چەندین کۆمەڵگەی جیاوازدا.
شێوازەکانی بەخێوکردنی مەڕوماڵات بە شێوەیەکی بەرفراوان گۆڕاون بۆ ئاژەڵداریی چڕ.[٣] ئاژەڵداریی چڕ بەرھەمی پێداویستییە بازرگانییە جۆراوجۆرەکان زیاد دەکات، بەڵام کاریگەریی نەرێنییشی لەسەر خۆشگوزەرانیی ئاژەڵ، ژینگە، و تەندروستیی گشتی دەبێت.[٤] بەتایبەتی، گۆشتی ڕەشەوڵاخ، بەرھەمە شیرەمەنییەکان و مەڕ، سەرچاوەیەکی گەورەی دەردانی گازی گەرمخانەیی لە کشتوکاڵدا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Livestock | Definition, Examples, & Facts | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «livestock». Britannica.com. ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤.
- ↑ «NASS – Census of Agriculture – Publications – 2012». USDA. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Anomaly، Jonathan (١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «What's Wrong With Factory Farming?». Public Health Ethics (بە ئینگلیزی). ٨ (3): ٢٤٦–٢٥٤. doi:١٠.١٠٩٣/phe/phu٠٠١. hdl:١٠١٦١/٩٧٣٣. ISSN ١٧٥٤-٩٩٧٣. PMC ٩٧٥٧١٦٩. PMID ٣٦٥٤٠٨٦٩. S2CID ٣٩٨١٣٤٩٣.
