ئازاری درێژخایەن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ڕێڕەوی ناردنی ئازار لە بەشەکانی جەستەوە بۆ مێشکی مرۆڤ
ڕێڕەوی ناردنی ئازار لە بەشەکانی جەستەوە بۆ مێشکی مرۆڤ. کە بە دڕکەپەتکدا ھەڵدەگەڕێت.

ئازاری درێژخایەن یان ئازاری بەردەوام (بە ئینگلیزی: Chronic pain) بە ئازارێک دەوترێت کە بۆ ماوەی زیاتر لە سێ یان شەش مانگ بەردەوام بێت.[١] بۆ جیاکردنەوەی ئازاری بەردەوام لە ئازارێکی ئاسایی و کورتخایەن، پێویستە بزانین ئازارەکە ماوەی چەندە بەردەوامە، بە گشتی ڕێگەی باو بۆ دەستنیشانکردنی ئازارێک بە درێژخایەن، بریتییە لە بەردەوامبوونی ئازارەکە بۆ ماوەی سێ یان شەش مانگ لە کاتی دەرکەوتنی ئازارەکەوە،[٢] ھەرچەندە لە ھەنێک سەرچاوەی تردا ماوەی دوازدە مانگ پەسەند کراوە تاوەکو بە ئازارێک بوترێت درێژخایەن.[٣] لە پۆلێنکردنێکی دیکەدا بەم شێوەیە ماوەکان دابەشکراون:[٤]

  • ئازاری کورتخایەن یان تیژەئازار: ٣٠ ڕۆژ کەمتر بخایەنێت.
  • ئازاری نیمچەتیژ (لەنێوان ئازاری کورتخایەن و درێژخایەندایە): ماوەی یەک بۆ شەش مانگ دەخایەنێت
  • ئازاری درێژخایەن: ماوەکەی زیاتر لە شەش مانگ دەخایەنێت.

پێناسەیەکی سادەی دیکە بۆ ئازاری درێژخایەن ئەوەیە کە: «ھەر ئازارێکە کە لە ماوەی چاوەڕوانیکراوی خۆی زیاتری خایاند.»[٢]

ڕسەرچاوەی ئازارە درێژخایەنەکان دەکرێت لە ھەر جێگەیەکی جەستەوە، مێشک، یان دڕکەپەتکەوە دەست پێ بکات. زۆرکات چارەسەرکردنی کەمێک قورسترە لە ئازاری ئاسایی، لە چەند توێژینەوەیەکدا دەرکەوتووە کە ٨٪ - ١١٫٢٪ی کە خەڵکی چەندین وڵاتی جیابوون جۆرێکی ئازاری درژخایەنیان ھەیە.[٥] بە گشتی دەرمانە ئازارشکێنەکان کە نائەفیونین بەکار دەھێنرێت بۆ ئازارە درێژخایەنەکان، چەندین جۆری جیاوازیان ھەیە، بەگوێرەی ھۆکاری دروستبوونی ئازارەکە بەکار دێن.[٦][٧] چارەسەری دەروونپزیشکیانەش لە ھەندێک کاتدا دەکرێت کاریگەریی باشی ھەبێت بۆ ئەو کەسانەی کە ئازاری درێژخایەنیان ھەیە. ھەندێک لە نەخۆشەکان ئازارەکەیان بە دەرمان و ئازارشکێنە ئەفیونییەکان کەم دەبێتەوە و سوودی لێ دەکەن، بەڵام ھەنێکیان ھەر سوودی لێ نابینین و بگرە زیانیشی بۆیان دەبێت.[٨][٩] ئەو کەسانەی کە ئازارە درێژخایەنەکەیان بەھۆی شێرپەنجەوە نییە و بە ئازارشکێنی ئاسایی چارەسەر نەبوو، پزیشک لەدوای دڵنیابوونەوە لەوەی نەخۆشەکە گرفتی دەروونی نییە و دەرمانەکان بە خراپ بەکارنەھێنێت (بۆ نموونە زیاد لە ڕادەی خۆی و ئالوودەبوون پێیانەوە)، ئەگەر ئەمانەی نەبوو ئەوا ڕەنگە بتوانرێت ئازارشکێنە ئەفیونییەکانی بۆ بەکار بھێنرێت[١٠] ھەرچەندە مەرج نییە ئازارەکە بەوەش باش ببێت، بۆیە ئەگەر چاک نەبوو پێویستە بە زوویی دەرمانەکە بوەستێنرێت.

ئەو کەسانەی گیرۆدەی ئازاری درێژخایەنن زیاتر ئەگەری تووشبوون بە خەمۆکیان ھەیە،[١١] ھەرچەندە بەتەواوی ھۆکارەکەی دیار نییە، بەڵام لە توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٧دا کە لەسەر مێشکی مرۆڤ کرابوو، ئەوەیان بۆ دەرکەوت کە "ئەو ڕێڕەوەی کە ئازارەکانی جەستە ئەگوازێتەوە لە لەشی مرۆڤدا، لە مێشکدا لە ڕێڕەکەیدا بە ھەمان جێگەدا تێپەڕ دەبن کە بەرپرسە لە باری دەروونی و حەوسەڵەی مرۆڤ."[١٢] بۆیە ئەگونجێت ئازارەکە کار بکاتە سەر جەوی کەسەکە و توڕەی بکات یان تووشی خەمۆکی بکات. لە لایەکی دیکەوە ئازارە درێژخایەنەکان وا لە کەسەکە دەکات کە چالاکی جەستەیی کەمببێتەوە لە ترسی ئەوەی نەوەک ئازارەکەی بۆ بێتەوە. توندی و باشتربوونی و بەرگەگرتنی ئازارەکە ھەموویان دەکرێت زۆری و کەمیان بگۆڕێن بەپێی ئەو پشتیوانیی چواردەوری نەخۆشەکە و دڵنەوایی کردنی لەلایەن چواردەورییەوە، و ھەروەھا باری ئابووری و کۆمەڵایەتی کەسەکەش کاریگەریی ھەیە لەسەر ئازارەکە.[١٣] لە ئەنجامی توێژینەوەیکی ترادا ئەوە دۆزراوەتەوە کە کەمی توانایی و گرفتی دارایی کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەیە لەسەر زیادکردنی ھەستکردن بە ئازار[١٤]

لەڕاستیدا کەم و زۆری ئازارەکە و ھەستپێکردنی لە کەسێک بۆ کەسێکی دیکە دەگۆڕێت و ھۆکاری زۆر ھەیە کە کاریگەریی دەکاتە سەری وەک لایەنی جەستەیی و دەروونی و ژینگەی کۆمەڵایەتی نەخۆشەکە.[١٥]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Treede RD, Rief W, Barke A, Aziz Q, Bennett MI, Benoliel R, et al. (حوزەیرانی 2015). "A classification of chronic pain for ICD-11". Pain. ١٥٦ (٦): ١٠٠٣–١٠٠٧. doi:10.1097/j.pain.0000000000000160. PMC 4450869. PMID 25844555. Check date values in: |date= (help)
  2. ^ ئ ا Turk, D.C.; Okifuji, A. (2001). "Pain terms and taxonomies". In Loeser, D.; Butler, S. H.; Chapman, J.J.; Turk, D. C. Bonica's management of pain. 3. Lippincott Williams & Wilkins. pp. 18–25. ISBN 0-683-30462-3.
  3. ^ Main, Chris J. (2000). Pain management: an interdisciplinary approach. Chris C. Spanswick. Edinburgh: Churchill Livingstone. pp. ٩٣. ISBN 0-443-05683-8. OCLC 47150901.
  4. ^ Pain management: a practical guide for clinicians. Richard S. , Ph.D. Weiner (6th ed ed.). Boca Raton: CRC Press. 2002. ISBN 0-8493-0926-3. OCLC 47092469.
  5. ^ Andrews, P.; Steultjens, M.; Riskowski, J. (2018-01). "Chronic widespread pain prevalence in the general population: A systematic review". European Journal of Pain (London, England). 22 (1): 5–18. doi:10.1002/ejp.1090. ISSN 1532-2149. PMID 28815801. Check date values in: |date= (help)
  6. ^ Tauben, David (2015-05). "Nonopioid medications for pain". Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America. 26 (2): 219–248. doi:10.1016/j.pmr.2015.01.005. ISSN 1558-1381. PMID 25952062. Check date values in: |date= (help)
  7. ^ Welsch, P.; Sommer, C.; Schiltenwolf, M.; Häuser, W. (2015-02). "[Opioids in chronic noncancer pain-are opioids superior to nonopioid analgesics? A systematic review and meta-analysis of efficacy, tolerability and safety in randomized head-to-head comparisons of opioids versus nonopioid analgesics of at least four week's duration]". Schmerz (Berlin, Germany). 29 (1): 85–95. doi:10.1007/s00482-014-1436-0. ISSN 1432-2129. PMID 25376546. Check date values in: |date= (help)
  8. ^ Reuben, David B.; Alvanzo, Anika A. H.; Ashikaga, Takamaru; Bogat, G. Anne; Callahan, Christopher M.; Ruffing, Victoria; Steffens, David C. (2015-02-17). "National Institutes of Health Pathways to Prevention Workshop: the role of opioids in the treatment of chronic pain". Annals of Internal Medicine. 162 (4): 295–300. doi:10.7326/M14-2775. ISSN 1539-3704. PMID 25581341.
  9. ^ Chou, Roger; Turner, Judith A.; Devine, Emily B.; Hansen, Ryan N.; Sullivan, Sean D.; Blazina, Ian; Dana, Tracy; Bougatsos, Christina; Deyo, Richard A. (2015-02-17). "The effectiveness and risks of long-term opioid therapy for chronic pain: a systematic review for a National Institutes of Health Pathways to Prevention Workshop". Annals of Internal Medicine. 162 (4): 276–286. doi:10.7326/M14-2559. ISSN 1539-3704. PMID 25581257.
  10. ^ Busse, Jason W.; Craigie, Samantha; Juurlink, David N.; Buckley, D. Norman; Wang, Li; Couban, Rachel J.; Agoritsas, Thomas; Akl, Elie A.; Carrasco-Labra, Alonso; Cooper, Lynn; Cull, Chris (2017-05-08). "Guideline for opioid therapy and chronic noncancer pain". CMAJ: Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne. 189 (18): E659–E666. doi:10.1503/cmaj.170363. ISSN 1488-2329. PMC 5422149. PMID 28483845.
  11. ^ IsHak, Waguih William; Wen, Raymond Y.; Naghdechi, Lancer; Vanle, Brigitte; Dang, Jonathan; Knosp, Michelle; Dascal, Julieta; Marcia, Lobsang; Gohar, Yasmine; Eskander, Lidia; Yadegar, Justin (2018-11). "Pain and Depression: A Systematic Review". Harvard Review of Psychiatry. 26 (6): 352–363. doi:10.1097/HRP.0000000000000198. ISSN 1465-7309. Check date values in: |date= (help)
  12. ^ Sheng, Jiyao; Liu, Shui; Wang, Yicun; Cui, Ranji; Zhang, Xuewen (2017). "The Link between Depression and Chronic Pain: Neural Mechanisms in the Brain". Neural Plasticity. 2017: 9724371. doi:10.1155/2017/9724371. ISSN 1687-5443. PMC 5494581. PMID 28706741.
  13. ^ ""Effective Coping of Chronic Pain Varies With Psychosocial Resource Profiles"". www.apa.org. Archived from the original on |archive-url= requires |archive-date= (help). Retrieved 2021-09-27.
  14. ^ Rios, Rebeca; Zautra, Alex J. (2011-01). "Socioeconomic disparities in pain: The role of economic hardship and daily financial worry". Health Psychology. 30 (1): 58–66. doi:10.1037/a0022025. ISSN 1930-7810. PMC 3077089. PMID 21299295. Check date values in: |date= (help)
  15. ^ Hochwarter, Wayne A.; Byrne, Zinta S. (2010-01). "The Interactive Effects of Chronic Pain, Guilt, and Perfectionism on Work Outcomes". Journal of Applied Social Psychology. 40 (1): 76–100. doi:10.1111/j.1559-1816.2009.00564.x. Check date values in: |date= (help)