ڕۆبێرت دێ نیرۆ

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
لەدایکبوون ١٩٤٣
نیۆیۆرک
پیشە ئەکتەر و دەرهێنەر
ساڵانی چالاکی لە ١٩٦٣ەوە
خەڵاتەکان دوو جار ئۆسکار

ڕۆبێرت ماریۆ دێ‌نیرۆ، جەی‌ئاڕ ئەکتەر و دەرھێنەری بە ناوبانگی ئەمریکی لە دایک‌بووی ١٩٤٤ی زایینی لە شاری نیویۆرک لە ئەمەریکادایە. دوو جار خەڵاتی ئاکادمی ئاوردی بردووەتەوە و بە فراوانی ستایش کراوە وەک یەکێک لە گەورەترین و کاریگەرترین ئەکتەرەکانی تەواوی زەمانەکان.

دێ‌نیرۆ ستایش‌کراوە بۆ شێوازی ئەکتەریەکەی و ھەروەھا وەشانی ھەستە بەرامبەرەکان و تەمەنێک ھاوکاری دەگەڵ دەرھێنەری بەناوبانگ مارتین سکۆرسیزی. بۆ بینینی ئەم دەورانە بە باشی ناسراوە لە دۆنیادا:

ژیانی پێشوو[دەستکاری]

دێ‌نیرۆ لە شاری نیویۆرکی ئەمەریکا لە دایک بووە. دایکی شێوە کێش و نەقاشێکی ئەڵمانی-فەڕەنسی و بە ڕەگەز ھۆلەندی بە ناوی ڤیرجینیا ئادمیراڵ بووە. باوکیشی ھەروەھا نەقاشێک بووە و بە ڕەگەز ئیتاڵی-ئیرلەندی، بە ناوی ڕۆبێرت دێ‌نیرۆ-ئێس‌ئاڕ .

دایک و باوکی کاتێ زۆر ساویلکە بووە لە یەک جودا بوونەتەوە و دێ‌نیرۆ لە گەڕەکی بچووکی ئیتاڵیەکان لە مەنھەتەن گەورە بوو.

لەبەر جستەی بچووک و بێ‌ڕەنگی سەروچاوی ، لە مناڵیدا پێیان ئەوت بابی مێڵک. دێ‌نیرۆ لەپێش دا پێی خۆش بوو بڕواتە خوێندنی ھۆنەر لە Little Red School House بەڵام دواتر دایکی لە The School of Performing Arts ناوی نووسی. ھەر ئەو خوێندنگەی وا ئەکتەری فیلمەکانی باوکی ئایینی‌ش پێوە بوو درێژە بە خوێندنی تێدا بدات. لە تەمەنی ١٣ساڵیدا دەر کرا و لە شەقامەکانی شار دەگەڵ پۆڵێک لاوانی ھاوتەمەنی خۆی بەڕەڵاییان ئەکرد. دێ‌نیرۆ ئەوەندەی پێی خۆش بوو بڕواتە کۆلێجی ھۆنەرەجوانەکانی ستێلا ئادلێر (Stella Adler Conservatory) لای خۆش بوو بڕواتە ستۆدیۆی ئەکتەری لی سترازبورگ (Lee Strasberg).

ژیانی ھونەری[دەستکاری]

یەکەمین فیلمی دێ‌نیرۆ لە ساڵی ١٩٦٣ لە تەمەنی ٢٠ساڵیدا بە ھاوکاری دەگەڵ برایان‌دی‌پالما بە ناوی جەژنی زەماوەند درووست کرا ئەگەرچی فیلمەکە ھەتا ساڵی ١٩٦٩ نەڕۆشتە سەر پەردە. زیاتری تەمەنی لە ساڵانی ٦٠دا بە کار کردن لە سەر شانۆکان ڕابرد.

دوای بینینی دەوری یاریکەرێکی بەیسباڵ لە فیلمی ھێدی لە تەبڵەکە دە‌ (Bang the Drum Slowly) لە ١٩٧٣دا ناو جەماوەر شوێنی تایبەتی خۆی دۆزیوە. ھەر لەو ساڵەدا ھاوکاری پڕئەنجامە‌کەی دەگەڵ سکۆرسیزی دەست‌پێ کرد بە بینینی دەوری لە فیلمی شەقامە سەرەکیەکان(Mean Streets ). لە ساڵی ١٩٧٤ بە بینینی دەوری سەرەکی لە فیلمی باوکی ئایینی ٢ وەک سەردەمی لاوی دۆن ویتۆ کۆرلێۆنێ، لە دەرھێنانی فرانسیس فۆرد کاپۆلا، ئەگەرچی تاقی‌کرابوە بۆ دەوری سانی کۆرلێۆنێ، مایکەل کۆرلێۆنێ و کارلۆ ڕیزی لە حەڵقەی پێشووی باوکی ئایینی‌دا. زانستەکەی یەکەمین خەڵاتی ئاکادمی ئاواردی بۆ دیاری ھێنا بۆ باشترین ئەکتەری پشتیوان، ئەگەرچی لە مەراسیمەکەدا کاپۆلا لە جیاتی ئەوی ئامادە نەبوو خەڵاتەکەی وەرگرت. دێ‌نیرۆ یەکەمین بەرندەی خەڵاتی ئۆ‌سکار بوو وا لە فیلمەکەدا بە زمانی ناوچەیەکی بیانی قسەی ئەکرد، زیاتر بە زاراوەی سیسیلی و چەن خەت بە ئینگلیزی. دێ‌نیرۆ و مارلۆن بڕاندۆ تەنیا دوو کەسێک بوون وا بوونە بەرندەی خەڵاتی ئۆسکار بۆ بینینی دەوری یەک کەسایەتی.

دوای کایە لە شەقامە سەرەکیەکانی سکۆرسیزی، زنجیرە ھاوکاری پڕئاکامیان بوو پێکەوە :

دێ‌نیرۆ لە زۆرینەی فیلمەکانی دەوری کەسێک خاوەن کێشەی دەروونی بینیوە. بە تایبەت فیلمی شۆفیری تاکسی (Taxi Driver) بۆ دێ‌نیرۆ و نەخشاندنی بێ‌وێنەی نەخشەکەی ، ھەتا ھەمیشە ناوی دێ‌نیرۆی پە‌یوەنددا بەو وتەی بە ناو بانگەکەی لە ناو فیلمەکەدا ، "دەگەڵ منت بوو ؟ (You talkin' to me). لە ساڵی ١٩٧٦ دەگەڵ ژێڕاڕد دێپاردیۆ لە فیلمێکی ژیاننامەییدا کە لە سەردەمی شەڕی جیھانی دووھەم ڕوو ئەدا دەوریان بینی بە ناوی ساڵانی ١٩٠٠ (Novecento) لە دەرھێنانی بێرناردۆ بێرتۆلوچێلی کە باسی وێنەی منداڵی ھەتا پیری دوو کەسی ئیتاڵی لە دوو چینی کۆمەڵی جیاوازی دەکا.

لە ١٩٧٨ لە فیلمی ڕاوچی گەوزن(The Deer Hunter) دەوری بینی وەک قارەمانێکی شەڕی ڤیەتنام کە بۆ ئەوە بوو پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری دەوری سەرەکی.

فیلمە دواییەکان[دەستکاری]

بەرپرسیار بوونی دێ‌نیرۆ بۆ دەورەکانی کە لە شێوازی ئەکتەریە تایبەتەکەی سەرچاوەی ئەگرت، بوو بە ھۆی ستایشێکی فراوانی. دێ‌نیرۆ ٢٧کیلۆ خۆی قورس کرد و ھەروەھا فێر بوو چۆن باکس بکات بۆ نواندنی دەوری جەیک لامۆتا لە فیلمی گای تووڕە (Raging Bull)؛ ددانەکانی خۆی تیژ کرد بۆ فیلمی (Cape Fear)؛ ماوەی ٦مانگ لە سیسیل ژیانی بردە سەر بۆ باوکی ئایینی٢(The Godfather Part II)؛ ٣مانگ وەک شۆفیڕی تاکسی ئیشی کرد بۆ فیلمی شۆفیڕی تاکسی(Taxi Driver) و فێر بۆ چۆن ساکسیفۆن بژەنێ بۆ فیلمی نیۆیۆرک-نیۆیۆرک(New York، New York).

شێوازە تایبەتەکەی دێ‌نیرۆ بۆ ئەکتەری ئەوە بوو کە لە تەواو تاکتیک و ھەستەکان و ئامێرەکانی وا توانای ھەبوو کەڵکی وەر ئەگرت. ھەر بۆیە بۆ نمونە لە فیلمی شۆفیڕی تاکسی لە سیناریۆ لای ئەدا بە زانین و بە شێوازی خۆی کایەی ئەکرد و بە فراوانیش لە لایەن دەرھێنەرەوە پەسند ئەکرا.

لە ترسی ئەوی یەک دەور لەسەری بمێنێتەوە لە ساڵانی ١٩٨٥بەدوا، ھێندێ کاری کۆمێدی کرد وەک : ھەڵاتنی نیوەشەو(Midnight Run)لھ١٩٨٨، کاتی نمایشت(Showtime)لھ٢٠٠٢، دوو دوانەی سەرکەوتووی ئەمە لێک‌دەوە (Analyze This)لھ١٩٩٩ و ئەوە لێک‌دەوە (Analyze That)لھ٢٠٠٢، ھەروەھا دوانی سەرکەوتووی دیتنی خێزان(Meet the Parents)لھ٢٠٠٠ و دیتنی فاکێڕەکان(Meet the Fockers )لھ٢٠٠٤.

لە ١٩٩٥دا دێ‌نیرۆ لە فیلمێکی پۆلیسی-تاوانباری کێشە(Heat) لە دەرھێنانی مەیکەل مەن، دەگەڵ ھاوڕێی ئەکتەری دێرینەی، ئەل‌ پاچینۆ ،پێکەوە کایە دەکەن و سەرنجی ڕەخنەگران و خۆشەویستەکانیان ڕا دەکێشن. ئەو دوو ئەکتەرە بە ناو بانگە لە فیلمی باوکی ئایینی٢دا پێکەوە دەوریان بینیوە بەڵام لە چ دیمەنێکا پێکەوە نەبوون. بەڵام لەم ھیت‌دا لە دێمەنێکدا پێکوەن و سەرنجی ھەموان، ھەرکام بە شێوازی ئەکتەری خۆی، ڕادەکێشن. لەم دواییانەدا ھەردووکیان لە فیلمێکی دی پۆلیسی بەناوی کوشتنی پاک(Righteous Kill) کایەیان کردووە.

دەرھێنانی فیلم[دەستکاری]

لە ١٩٩٣دا دێ‌نیرۆ فیلمێکی درووست کرد بە ناوی چیرۆکێکی بڕۆنکس(A Bronx Tale)، کە تێدا باس لە سەردەمی مناڵی کوڕێک دەکرێ لە ٧٠ساڵ پێش ئێستا لە نیۆیۆرک‌دا و پەیوەندیەکانی دەگەڵ تاوانبارێکی گەڕەک بە ناوی سانی. دێ‌نیرۆ بۆخۆی لە فیلمەکەدا وەک باوکی مناڵەکە دەور ئەبینێت.

ئیتر تا ساڵی ٢٠٠٦ فیلمێکی دەرنەھێنا. لەو ساڵەدا فیلمێکی دروست کرد بە کایەی مەت دەیمۆن و ئانجێلینا جوولی، سەبارەت بە چەن و چوونەکانی ناو سی‌ئای‌ئەی(CIA) لە سەردەمی شەڕی جیھانی دووھەم و شەڕی سارد ، لە دیتنی کاربەدەستێکی باڵاوە. دێ‌نیرۆ بۆخۆی ھەر دیسان لە فیلمەکەدا دەوری بینیوە وەک جەنەڕاڵێک.

لە ھەردوو فیلمەکەی‌دا پەیوەندی دەگەڵ ژنانی ڕەش‌پێست ھەبووە. لە دونیای ڕاستی‌دا بۆخۆی دەگەڵ چەن ژنی ئەفریقی پەیوەندی ڕۆمانسی ھەبووە.

ڕۆبێرت دێ‌نیرۆ ده‌گه‌ڵ ژنه‌که‌ی

ژیانی تایبەت[دەستکاری]

دێ‌نیرۆ لە ساڵی ١٩٨٩ بەم لاوە لە شاری نیۆیۆرک ژیاوە قەد بۆی نەکراوە بە تەواوی لە لۆس‌ئانجلێس ژیان بەرێتە سەر. ھەربۆیە لە نیۆیۆرک لە چەند شوێنی وەک ڕستووران و ھۆتێل سەرمایەی داناوە.

لە ساڵی ١٩٩٧دا دێ‌نیرۆ بۆ جاری دووھەم ژیانی ھاوسەری پێک ھێنا. ژنەکەی ناوی گرەیس ھایتاوێر(Grace Hightower) و ھەتا ئێستاش ھەر پێکەوەن. ئێستا لە شوێنەک لە نزیکی نیۆیۆرک ژیان ئەبەنە سەر. کۆڕەکەیان بە ناوی ئێلیۆت(Elliot) لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتە دونیا.

جگە لە ئێلیۆت، دێ‌نیرۆ کۆڕێکی تری ھەیە لە ژنەکەی پێشووی . ھەروەھا دێ‌نیرۆ کچی ژنەکەی پێشووی لە شووی پێشووی وەرگرتە. ھەروەھا دوانەیەکی کوڕی ھەیە بە ناوی جوولیان و ئارۆن (Julian Henry ، Aaron Kendrick) لە پەیوەندیەکی لە ڕابردووی دووردا دەگەڵ ژنێکی مۆدێل.

لە ساڵی ١٩٩٨دا لە درێژەی فیلمێکدا لە فڕەنسا، دێ‌نیرۆ لە لایەن پۆلیسی ئەو وڵاتە بۆ ماوەی ٨کاتژمێر دەست‌بەسەر کرا و پرسینەوەی زۆری لێ‌کرا. دواتر ئازاد بوو و بە ڕۆژنامە‌ی لۆمۆند (Le Monde)، ڕۆژنامە بەناوبانگەکەی فەڕنسا وت : "ئیتر قەد ناگەڕێمەوە بو فەڕنسا، تەنانەت بە ڕفێقەکانیشم دەڵیم کە بۆ فەڕنسا نەیێن. " دواتر دادوەری ئەو دۆسیە وتی کە دێ‌نیرۆ وەک شایەت پرسیاری لێ‌کراوە نە وەک تاوانبار.

لە ساڵی ٢٠٠٣دا زانی کە شێرپەنجەی پڕۆستاتی ھەیە (prostate cancer)، بەڵام بە ھۆی زوو پێزانین و ھەروا باری باشی لەشی، بۆ چارە سەرکردنی تووشی کێشە نەبوون و ئێستا بەری نەخۆشینەکە تا ڕادەیەکی زۆر گیراوە. باوکی دێ‌نیرۆ لە ١٩٩٣ و لە تەمەنی ٧١ساڵیدا بە ھۆی شێرپەنجە تێدا چوو.

لە میھرەجانی فیلمی وێنیز(Venice Film Festival) لە ساڵی ٢٠٠٤، وا بڕیاریان دە کە ھاووڵاتی بوونی ئیتاڵی پێشکەش بکەن بە دێ‌نیرۆ. بەڵام سەرۆک وەزیرانی کاتی ئیتاڵی ، سیلڤیۆ بێرلۆسکۆنی (Silvio Berlusconi) دژی ئەو بڕیارە وتی کە دێ‌نیرو بە بینینی دەوری تاوانباران ئیتاڵی و ئیتاڵێ-ئەمریکی لەو فیلمانەدا شێوەیەکی ناشیرینی لە ئیتاڵی پیشان جەماوەری دونیا داوە. دوای ھێندە کێشە لە لایەن وەزیری کلتوور و فەرھەنگەوە خەڵاتی ھاووڵاتی بوونی ئیتاڵی پێ‌بەخشرا.

دێ‌نیرۆ لە سیاسەتی ئەمریکادا لایەن‌گری حیزبی دیمۆکراتە. لە ٢٠٠٠دا پاڵپشتی ئەل‌گۆر (Al Gore) بوو. لە ٢٠٠٤دا پاڵپشتی لە جان کەری(John Kerry) کرد. لە ٢٠٠٨دا لە ھیلاری کلینتۆن(Hillary Clinton) و ئۆباما (Obama) پاڵپشتی کرد و لە کۆتاییدا لایەن‌گری ئۆباما بوو پێش ھەڵبژاردنەکە.


فیلمەکانی بەشداربوو[دەستکاری]

ساڵ فیلم دەور خاڵ
١٩٦٥ Three Rooms in Manhattan Client at the diner Uncredited
١٩٦٨ Greetings Jon Rubin
١٩٦٩ Sam's Song Sam Recut Version: The Swap (May ٧، ١٩٧٩) as Sam Nicoletti
The Wedding Party Cecil filmed in ١٩٦٣
١٩٧٠ Bloody Mama Lloyd Barker
Hi، Mom! Jon Rubin
١٩٧١ Jennifer on My Mind Mardigian، Cab driver
Born to Win Officer Danny
The Gang That Couldn't Shoot Straight Mario Trantino
١٩٧٣ Bang the Drum Slowly Bruce Pearson
Mean Streets John 'Johnny Boy' Civello
١٩٧٤ The Godfather: Part II ڤیتۆ کۆرلیۆنە Academy Award for Best Supporting Actor
Nominated — BAFTA Award for Best Newcomer
١٩٧٦ Taxi Driver Travis Bickle Nominated - Academy Award for Best Actor
Nominated — BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role
Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama
1900 Alfredo Berlinghieri
The Last Tycoon Monroe Stahr
١٩٧٧ New York، New York Jimmy Doyle Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy
١٩٧٨ The Deer Hunter Michael Vronsky Nominated - Academy Award for Best Actor
Nominated — BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role
Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama
١٩٨٠ Raging Bull Jake La Motta Academy Award for Best Actor
Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama
Nominated — BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role
١٩٨١ True Confessions Monsignor Desmond "Des" Spellacy
١٩٨٣ The King of Comedy Rupert Pupkin Nominated — BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role
١٩٨٤ Once Upon a Time in America David 'Noodles' Aaronson
Falling in Love Frank Raftis
١٩٨٥ Brazil Archibald 'Harry' Tuttle
١٩٨٦ The Mission Rodrigo Mendoza
١٩٨٧ Angel Heart Louis Cypher
The Untouchables Al Capone
١٩٨٨ Midnight Run Jack Walsh Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy
١٩٨٩ Jacknife Joseph 'Jacknife' Megessey
We're No Angels Ned
١٩٩٠ Stanley and Iris Stanley Everett Cox
Goodfellas Jimmy Conway Nominated — BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role
Awakenings Leonard Lowe Nominated — Academy Award for Best Actor
١٩٩١ Guilty by Suspicion David Merrill
Backdraft Donald 'Shadow' Rimgale
Cape Fear Max Cady Nominated — Academy Award for Best Actor
Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama
١٩٩٢ Mistress Evan M. Wright
Night and the City Harry Fabian
١٩٩٣ A Bronx Tale Lorenzo Anello also Director
Mad Dog and Glory Wayne 'Mad Dog' Dobie
This Boy's Life Dwight Hansen
١٩٩٤ Mary Shelley's Frankenstein The Creature
١٩٩٥ A Hundred and One Nights Le mari de la star-fantasme en croisière
Casino Sam 'Ace' Rothstein
Heat Neil McCauley
١٩٩٦ The Fan Gilbert "Gil" Renard
Sleepers Father Bobby
Marvin's Room Dr. Wally Nominated — Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture
١٩٩٧ Cop Land Lt. Moe Tilden
Jackie Brown Louis Gara
Wag the Dog Conrad Brean
١٩٩٨ Great Expectations Arthur Lustig
Ronin Sam
١٩٩٩ Analyze This Paul Vitti Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy
Flawless Walter Koontz
٢٠٠٠ The Adventures of Rocky and Bullwinkle Fearless Leader
Men of Honor Chief Leslie William 'Billy' Sunday
Meet the Parents Jack Tiberius Byrnes Nominated — Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy
٢٠٠١ 15 Minutes Det. Eddie Flemming
The Score Nick Wells
٢٠٠٢ Showtime Det. Mitch Preston
City by the Sea Vincent Anthony LaMarca
Analyze That Paul Vitti
٢٠٠٤ Godsend Dr. Richard Wells
Shark Tale Don Lino Voice
Meet the Fockers Jack Tiberius Byrnes
The Bridge of San Luis Rey Archbishop of Peru
٢٠٠٥ Hide and Seek David Callaway
٢٠٠٦ Arthur and the Invisibles The King Voice (Eng. version)
The Good Shepherd General Bill Sullivan also director
٢٠٠٧ Stardust Captain Shakespeare
٢٠٠٨ Righteous Kill Det. Thomas "Turk" Cowan
What Just Happened Ben
٢٠٠٩ Everybody's Fine Frank post-production
Arthur and the Vengeance of Maltazard The King Voice (Eng. version)
2010 Stone filming begins in May ١٨th، ٢٠٠٩، Detroit، USA
Little Fockers Jack Tiberius Byrnes filming begins in July، ٢٠٠٩
Another Bullshit Night in Suck City in production
Frankie Machine on hold
Street of Dreams in production
Arthur and The War of the Two Worlds The King in production
٢٠١١ I Heard You Paint Houses Frank Sheeran in production
First Man in production
In the Kingdom of Big Sugar in production

سەرچاوەکان[دەستکاری]

دێ نیرۆ لە ویکی ئینگلیزیدا