سیناپس

لە کۆئەندامی دەماردا، سیناپس^[١] پێکهاتەیەکە کە ڕێگە بە دەمارەخانە دەدات سیگناڵەکان لەگەڵ خانەیەکی دیکە لە نزیکترین دەوروبەری خۆیدا ئاڵوگۆڕ بکات (وەری بگرێت یان بینێرێت). سیناپسەکان دەکرێت بەسەر کیمیایی یان کارەباییدا پۆلێن بکرێن، ئەمەش بەپێی میکانیزمی گواستنەوەی سیگناڵەکان لە نێوان دەمارەخانەکاندا. لە باری سیناپسە کارەبایییەکاندا، دەمارەخانەکان بە شێوەیەکی دوولایەنە لە ڕێگەی کەلێنەگەیاندنەکانەوە (gap junctions) بەیەکەوە بەستراون و ژینگەیەکی سایتۆپلازمیی پێکەوەبەستراویان هەیە.^[٢]^[٣]^[٤] ئەم جۆرانەی سیناپس ناسراون بە دروستکردنی چالاکیی تۆڕیی هاوکات لە مێشکدا،^[٥] بەڵام لە هەمان کاتدا دەتوانن ببنە هۆی داینامیکی ئاڵۆز و شێواو (chaotic) لە ئاستی تۆڕەکەدا.^[٦]^[٧] لەبەر ئەوە، هەمیشە ناتوانرێت ئاراستەی سیگناڵەکان بەسەر سیناپسە کارەبایییەکاندا دیاری بکرێت.^[٨]

سیناپسەکان زۆر گرنگن بۆ گواستنەوەی پاڵنەرە دەمارییەکان لە دەمارەخانەیەکەوە بۆ دەمارەخانەیەکی دیکە،^[٩] و ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە ئاسانکاری بۆ پەیوەندیی خێرا و ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دروستکردنی سووڕەکانەوە (circuits). سەرەڕای ئەوەش، سیناپس وەک یەکتربڕێک یان گەیەنەرێک کار دەکات کە تێیدا هەم گواستنەوە و هەم چارەسەرکردنی زانیارییەکان ڕوو دەدەن، ئەمەش وای لێ دەکات ببێتە هۆکارێکی زۆر گرنگ بۆ پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانەکاندا.^[١٠]

سەرچاوەکان

↑ Foster M، Sherrington CS (١٨٩٧). Textbook of Physiology. بەرگی ٣ (چاپی 7th). London: Macmillan. لاپەڕە ٩٢٩. ژپنک ٩٧٨-١-٤٣٢٥-١٠٨٥-٥.
↑ Bennett، M. V. L. (١٩٦٦). «PHYSIOLOGY OF ELECTROTONIC JUNCTIONS*». Annals of the New York Academy of Sciences (بە ئینگلیزی). ١٣٧ (2): ٥٠٩–٥٣٩. Bibcode:١٩٦٦NYASA.١٣٧..٥٠٩B. doi:١٠.١١١١/j.١٧٤٩-٦٦٣٢.١٩٦٦.tb٥٠١٧٨.x. ISSN ٠٠٧٧-٨٩٢٣. PMID ٥٢٢٩٨١٢. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
↑ Kandel، Eric R.، ed. (٢٠١٣). Principles of neural science (چاپی 5th). New York: McGraw-Hill. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٧-١٣٩٠١١-٨.
↑ Purves، Dale؛ Williams، Stephen Mark، eds. (٢٠٠٤). Neuroscience (چاپی 3rd). Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٧٨٩٣-٧٢٥-٧.
↑ Bennett، Michael V.L؛ Zukin، R.Suzanne (٢٠٠٤). «Electrical Coupling and Neuronal Synchronization in the Mammalian Brain». Neuron. ٤١ (4): ٤٩٥–٥١١. doi:١٠.١٠١٦/s٠٨٩٦-٦٢٧٣(٠٤)٠٠٠٤٣-١. ISSN ٠٨٩٦-٦٢٧٣. PMID ١٤٩٨٠٢٠٠.
↑ Makarenko، Vladimir؛ Llinás، Rodolfo (٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨). «Experimentally determined chaotic phase synchronization in a neuronal system». Proceedings of the National Academy of Sciences (بە ئینگلیزی). ٩٥ (26): ١٥٧٤٧–١٥٧٥٢. Bibcode:١٩٩٨PNAS...٩٥١٥٧٤٧M. doi:١٠.١٠٧٣/pnas.٩٥.٢٦.١٥٧٤٧. ISSN ٠٠٢٧-٨٤٢٤. PMC ٢٨١١٥. PMID ٩٨٦١٠٤١. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
↑ Korn، Henri؛ Faure، Philippe (٢٠٠٣). «Is there chaos in the brain? II. Experimental evidence and related models». Comptes Rendus. Biologies (بە فەرەنسی). ٣٢٦ (9): ٧٨٧–٨٤٠. doi:١٠.١٠١٦/j.crvi.٢٠٠٣.٠٩.٠١١. ISSN ١٧٦٨-٣٢٣٨. PMID ١٤٦٩٤٧٥٤.
↑ Connors، Barry W.؛ Long، Michael A. (٢١ی تەممووزی ٢٠٠٤). «Electrical Synapses in the Mammalian Brain». Annual Review of Neuroscience (بە ئینگلیزی). ٢٧ (1): ٣٩٣–٤١٨. doi:١٠.١١٤٦/annurev.neuro.٢٦.٠٤١٠٠٢.١٣١١٢٨. ISSN ٠١٤٧-٠٠٦X. PMID ١٥٢١٧٣٣٨.
↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری Perea_2009 نەدراوە
↑ Südhof TC (تەممووزی ٢٠٢١). «The cell biology of synapse formation». The Journal of Cell Biology. ٢٢٠ (7) e202103052. doi:١٠.١٠٨٣/jcb.٢٠٢١٠٣٠٥٢. PMC ٨١٨٦٠٠٤. PMID ٣٤٠٨٦٠٥١.

ئەم وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت.

دەروازەی پزیشکی

[Foster_1897-1] Foster M، Sherrington CS (١٨٩٧). Textbook of Physiology. بەرگی ٣ (چاپی 7th). London: Macmillan. لاپەڕە ٩٢٩. ژپنک ٩٧٨-١-٤٣٢٥-١٠٨٥-٥.

[2] Bennett، M. V. L. (١٩٦٦). «PHYSIOLOGY OF ELECTROTONIC JUNCTIONS*». Annals of the New York Academy of Sciences (بە ئینگلیزی). ١٣٧ (2): ٥٠٩–٥٣٩. Bibcode:١٩٦٦NYASA.١٣٧..٥٠٩B. doi:١٠.١١١١/j.١٧٤٩-٦٦٣٢.١٩٦٦.tb٥٠١٧٨.x. ISSN ٠٠٧٧-٨٩٢٣. PMID ٥٢٢٩٨١٢. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)

[3] Kandel، Eric R.، ed. (٢٠١٣). Principles of neural science (چاپی 5th). New York: McGraw-Hill. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٧-١٣٩٠١١-٨.

[4] Purves، Dale؛ Williams، Stephen Mark، eds. (٢٠٠٤). Neuroscience (چاپی 3rd). Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٧٨٩٣-٧٢٥-٧.

[5] Bennett، Michael V.L؛ Zukin، R.Suzanne (٢٠٠٤). «Electrical Coupling and Neuronal Synchronization in the Mammalian Brain». Neuron. ٤١ (4): ٤٩٥–٥١١. doi:١٠.١٠١٦/s٠٨٩٦-٦٢٧٣(٠٤)٠٠٠٤٣-١. ISSN ٠٨٩٦-٦٢٧٣. PMID ١٤٩٨٠٢٠٠.

[6] Makarenko، Vladimir؛ Llinás، Rodolfo (٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨). «Experimentally determined chaotic phase synchronization in a neuronal system». Proceedings of the National Academy of Sciences (بە ئینگلیزی). ٩٥ (26): ١٥٧٤٧–١٥٧٥٢. Bibcode:١٩٩٨PNAS...٩٥١٥٧٤٧M. doi:١٠.١٠٧٣/pnas.٩٥.٢٦.١٥٧٤٧. ISSN ٠٠٢٧-٨٤٢٤. PMC ٢٨١١٥. PMID ٩٨٦١٠٤١. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)

[7] Korn، Henri؛ Faure، Philippe (٢٠٠٣). «Is there chaos in the brain? II. Experimental evidence and related models». Comptes Rendus. Biologies (بە فەرەنسی). ٣٢٦ (9): ٧٨٧–٨٤٠. doi:١٠.١٠١٦/j.crvi.٢٠٠٣.٠٩.٠١١. ISSN ١٧٦٨-٣٢٣٨. PMID ١٤٦٩٤٧٥٤.

[8] Connors، Barry W.؛ Long، Michael A. (٢١ی تەممووزی ٢٠٠٤). «Electrical Synapses in the Mammalian Brain». Annual Review of Neuroscience (بە ئینگلیزی). ٢٧ (1): ٣٩٣–٤١٨. doi:١٠.١١٤٦/annurev.neuro.٢٦.٠٤١٠٠٢.١٣١١٢٨. ISSN ٠١٤٧-٠٠٦X. PMID ١٥٢١٧٣٣٨.

[Perea_2009-9] ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری Perea_2009 نەدراوە

[Südhof_2021-10] Südhof TC (تەممووزی ٢٠٢١). «The cell biology of synapse formation». The Journal of Cell Biology. ٢٢٠ (7) e202103052. doi:١٠.١٠٨٣/jcb.٢٠٢١٠٣٠٥٢. PMC ٨١٨٦٠٠٤. PMID ٣٤٠٨٦٠٥١.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]