گوموش ھانە
| گوموش ھانە | |
|---|---|
| بە تورکی: Gümüşhane | |
 | |
| ناو بە زمانی فەرمی | Gümüşhane |
| زمانی فەرمی | زمانی تورکی |
| وڵات | تورکیا |
| پایتەختی | پارێزگای گوموشخانە |
| دابەشکاریی کارگێڕی | پارێزگای گوموشخانە، ویلایەتی ترابزۆن، ئەیالەتی ترابزۆن |
| ناوچەی کاتی | UTC+03:00، TRT |
| پۆتانی شوێن | ٤٠°٢٧′٣٥″N ٣٩°٢٨′٤٠″E |
| دانیشتووان | ٥٧٬٢٦٩ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٬٢٢٧ مەتر |
| کۆدی پۆستە | 29100 |
| وێبگە | http://www.gumushane.bel.tr/ |
 | |
گوموش ھانە یان گوموشخانە شار و قەزای پایتەختی پارێزگای گوموشخانە لە ھەرێمی دەریای ڕەشی تورکیا. شارەکە بەدرێژایی ڕووباری ھەرشیت دایە لە بەرزییەکەی ٥ ھەزار پێ (١٥٠٠ م)، نزیکەی ٤٠ میل (٦٤ کیلۆمەتر) لە باشووری ڕۆژاوای ترابزۆنەوە دوورە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارستانی گوموشانە ٢٨ ھەزار و ٦٢٠ کەسە. ڕووبەری قەزاکە ١٧٨٩ کیلۆمەتر دووجایە (٦٩١ میل چوارگۆشە),[١] و شارەکە لە بەرزی ١١٥٣ م (٣٧٨٣ پێ) دایە.
مێژوو
[دەستکاری]پێشنیار دەکرێت کە تیای کۆن (Θεία بە یۆنانی، نیشتەجێبوونێکی سەردەمەکانی ڕۆمان، کۆتایی ڕۆمان و بیزەنتی) ٤ mi (٦٫٤ km) لە ڕۆژاوای گوموشخانەی مۆدێرن، لە بێشکڵیسەی مۆدێرن ھەڵکەوتبێت. لە سەردەمی بێزەنتیدا، شارۆچکەیەک بە ناوی «تزانیکا» یان «تزانزاکۆن» (Τζάνιχα, Τζάντζακον لە یۆنانیی بیزەنتیدا) ھەبووە کە بە واتای خاکی گەلی زان / لاز دێت، کە پێدەچێت ٢ میل (٣٫٢ km) لە ڕۆژاوای گوموشخانە ھەڵکەوتبێت. بەڵام ناوچەکە دوای سەدەکانی ٧ەم–٩ەم بە لازی نەمایەوە. [٢][٣]
لە دەوروبەری ساڵی ٨٤٠ی زایینیدا، ناوچەکە خرایە ناو ویلایەتی نوێی ڕۆمانی (بێزەنتی) خاڵدیا (Χαλδία).[٤] دواتر لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆنی بێزەنتییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.
لە ماوەی ساڵانی عوسمانیدا، سەنجەقی گوموشخانە کەوتە ژێر کارگێڕیی یەک لە دوای یەکی ویلایەتی ڕووم، ویلایەتی ئەرزڕۆم و ویلایەتی تەرابزۆن، و دابەشکرابوو بۆ چوار قەزا: گوموشخانە، تۆرول (پایتەختەکەی ئارداسا)، شیران (شێریانا)، و کەلکیت (کەلتیک).
ئەو سەنجەقەی کە گوموشخانەی تێدا ھەڵکەوتبوو لە قۆناغێکدا ٣٧ کانی قوڕقوشمی زیودار و شەش کانی مسی لەخۆ گرتبوو.[ژێدەر پێویستە] ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ئەم کانزایانە لە سەردەمی بێزەنتییەکاندا بەکارھێنرابن.
سەبارەت بە ناوی شارەکە لە سەردەمی عوسمانیدا، دانیشتووانە یۆنانی زمانەکە ناوی گوموشخانەیان (Γκιμισχανά و Κιουμουσχανά) بەکاردەھێنا بەڵام، لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ١٩دا، ناوی یۆنانی ئارگیرۆپۆلی (Αργυρόπολις، لە argyros «زیو» و polis «شار») بەکاردەھێنرا.[٥] دوای ئاڵوگۆڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٢٣ زۆرێک لە دانیشتووانە یۆنانییەکان چوونە شارۆچکە ھەمنەوەکە لە ئەتیکا، یۆنان.
جوگرافیا
[دەستکاری]
گوموشخانە بە چیا بەرزەکان دەورە دراوە، چیای زیگانا-تەرابزۆن لە باکوور، چیای چیمەن لە باشوور، چیای گێرەسوون لە ڕۆژاوا و چیای پولوور و سۆغانڵێ لە ڕۆژھەڵات. شاخەوانی وەرزشێکی بەناوبانگە لەم چیایانەدا. چیای زیگانا ناوەندێکی خلیسکێنەی لەسەرە و شوێنێکی گەشتیاریی ناسراوە بۆ وەرزشە زستانییەکان. لوتکەی ئەبداڵ مووسا (٣٣٣١ م.) بەرزترین لوتکەیە لە ناویدا. دارە سەرەکییەکانی ناو دارستانەکان بریتین لە سنەوبەری سکۆتلەندی و سنەوبەری ڕاست، و زۆر ئاژەڵ و باڵندە لە ناوچەکەدا ھەن. زۆر دەریاچە ھەن وەک کارانڵێق گۆڵ، بێش گۆلەر، ئارتەبێل گۆلوو، کارا گۆلەر کە لە لوتکەی چیای گاڤوورداغی ھەن، و وەک پارکی سروشتی پارێزراون. ھەموو ئەم چیایانە ٥٦٪ی ڕووبەری پارێزگای گوموشخانە پێکدەھێنن.
کەشوھەوا
[دەستکاری]گوموشخانە خاوەنی کەشوھەوای کیشوەریی شێدارە (پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن: Dsb، ھاوسنوور لەگەڵ Dfb، یان پۆلێنکردنی کەشوھەوای تریوارتا: Dc) لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم. لە گەرمەی ھاویندا؛ تەممووز و ئاب، پلەکانی گەرما لە نیوەڕۆدا بەزۆری لە ٢٨ پلەی سەدی تێدەپەڕن، شەوانی ھاوین مەیلی زۆر ساردبوونیان ھەیە بەھۆی سیفەتی کیشوەریی گوموشخانە، و لە زستاندا پلەکانی گەرما بەزۆری بۆ -١٠ پلەی سەدی دادەبەزن و تەنانەت ناوبەناو بۆ -٢٠ پلەی سەدیش دادەبەزن.
بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: ٤١٫١ °C (١٠٦٫٠ °F) لە ٢ی ئابی ٢٠١٧
نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: −٢٥٫٧ °C (−١٤٫٣ °F) لە ٢٢ی شوباتی ١٩٨٥[٦]
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «گوموشخانە (١٩٩١–٢٠٢٠، بەرز و نزمییەکان ١٩٦١–٢٠٢٣)» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ١٥٫٥ (٦٠) |
١٨٫٠ (٦٤) |
٢٤٫٠ (٧٥) |
٢٩٫٠ (٨٤) |
٣٤٫٤ (٩٤) |
٣٦٫٢ (٩٧) |
٤١٫٠ (١٠٦) |
٤١٫١ (١٠٦) |
٣٧٫٧ (١٠٠) |
٣٢٫٠ (٩٠) |
٢٢٫٣ (٧٢) |
١٩٫٢ (٦٧) |
٤١٫١ (١٠٦) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ٣٫٤ (٣٨) |
٥٫٧ (٤٢) |
١٠٫٣ (٥١) |
١٦٫٢ (٦١) |
٢١٫٢ (٧٠) |
٢٥٫٤ (٧٨) |
٢٨٫٧ (٨٤) |
٢٩٫٥ (٨٥) |
٢٥٫٦ (٧٨) |
١٩٫٥ (٦٧) |
١٠٫٧ (٥١) |
٥٫٢ (٤١) |
١٦٫٨ (٦٢) |
| نێونجی ڕۆژانە | −١٫٤ (٢٩) |
−٠٫٢ (٣٢) |
٤٫٠ (٣٩) |
٩٫٢ (٤٩) |
١٣٫٦ (٥٦) |
١٧٫٣ (٦٣) |
٢٠٫٣ (٦٩) |
٢٠٫٦ (٦٩) |
١٦٫٨ (٦٢) |
١١٫٨ (٥٣) |
٤٫٩ (٤١) |
٠٫٦ (٣٣) |
٩٫٨ (٥٠) |
| نێونجی کەمترین پلە | −٥٫٢ (٢٣) |
−٤٫٨ (٢٣) |
−٠٫٩ (٣٠) |
٣٫٤ (٣٨) |
٧٫٤ (٤٥) |
١٠٫٩ (٥٢) |
١٣٫٨ (٥٧) |
١٤٫٢ (٥٨) |
١٠٫٣ (٥١) |
٦٫٣ (٤٣) |
٠٫٥ (٣٣) |
−٣٫٠ (٢٧) |
٤٫٤ (٤٠) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٢٣٫٦ (−١٠) |
−٢٥٫٧ (−١٤) |
−٢٢٫٦ (−٩) |
−١١٫٠ (١٢) |
−٢٫٨ (٢٧) |
١٫٨ (٣٥) |
٤٫٥ (٤٠) |
٤٫٩ (٤١) |
−١٫٠ (٣٠) |
−٤٫٨ (٢٣) |
−١٥٫٠ (٥) |
−٢١٫٠ (−٦) |
−٢٥٫٧ (−١٤) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٣٥٫٠ (١٫٣٨) |
٣٣٫٤ (١٫٣١) |
٤٦٫٧ (١٫٨٤) |
٥٩٫٠ (٢٫٣٢) |
٦٨٫٣ (٢٫٦٩) |
٤٦٫٢ (١٫٨٢) |
١٤٫٠ (٠٫٥٥) |
١٤٫٢ (٠٫٥٦) |
٢٥٫٢ (٠٫٩٩) |
٤٦٫١ (١٫٨١) |
٤١٫٩ (١٫٦٥) |
٣٥٫٩ (١٫٤١) |
٤٦٥٫٩ (١٨٫٣٤) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین | ١١٫٢٧ | ١١٫٠٣ | ١٣٫٦٧ | ١٣٫٨٣ | ١٥٫٩ | ١٠٫٤ | ٤٫١٣ | ٤٫٢ | ٦٫٠٧ | ٩٫٦٣ | ٩٫٢٣ | ١١٫١٧ | ١٢٠٫٥ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٦٩٫٥ | ٦٦٫٥ | ٦٣٫٦ | ٦١٫٨ | ٦٣٫٧ | ٦٣٫٣ | ٦١٫٢ | ٦١٫٣ | ٦١٫٢ | ٦٤٫٩ | ٦٧٫٨ | ٧٠٫٥ | ٦٤٫٦١ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٢٧٫٤ | ١٠١٫٦ | ١٤١٫٧ | ١٧٦٫٨ | ٢٢٣٫٤ | ٢٦٠٫٥ | ٣٠٢٫٠ | ٢٨٦٫٧ | ٢٢٤٫٦ | ١٦١٫٤ | ٦١٫٠ | ١٨٫٣ | ١٬٩٨٥٫٤ |
| نێونجی ڕۆژانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ١٫٠ | ٣٫٦ | ٤٫٦ | ٥٫٩ | ٧٫٢ | ٨٫٧ | ٩٫٧ | ٩٫٢ | ٧٫٥ | ٥٫٢ | ٢٫١ | ١٫٠ | ٥٫٥ |
| سەرچاوەی یەکەم: بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی دەوڵەتی تورکیا[٧] | |||||||||||||
| سەرچاوەی دووەم: NCEI (شێ، خۆر ١٩٩١-٢٠٢٠)[٨] | |||||||||||||
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Statoids. «Statistical information on districts of Turkey». لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map by Map directory, p.1237.
- ↑ پڕۆکۆپیۆسی قەیسەری، Περί Κτισμάτων، کتێبی C، 7.
- ↑ Kiminas 2009، لاپەڕەکانی 105.
- ↑ Terezakis Yorgos, Diocese of Chaldia (Ottoman Period), Encyclopaedia of the Hellenic world, Asia Minor.
- ↑ «İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri». mgm.gov.tr (بە Turkish). Meteoroloji Genel Müdürlüğü. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ «Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020)» (بە تورکی). Turkish State Meteorological Service. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Gumushane-17088» (CSV). ncei.noaa.gov. National Oceanic and Atmosoheric Administration. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
