گریگۆر مەندل

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
گریگۆر مەندل
Gregor Mendel 2.jpg
لەدایکبوون Johann Mendel
(١٨٢٢-0٧-٢٠) ٢٠ی تەممووزی ١٨٢٢
هێینسس، سیلیزیا، ئیمپراتۆریەتیی نەمسا (کۆماری چیک)
مردن ٦ی کانوونی دووەمی ١٨٨٤(١٨٨٤-01-0٦) (٦١ ساڵ ژیاوە)
برنۆ، مەجاری نەمسایی (ئێستا کۆماری چیک)
نەتەوە نەمسایی
بوارەکان بۆماوەزانی
دامەزراوەکان St Thomas's Abbey, Brno
خوێندی باڵا زانکۆی ئۆلۆموک
زانکۆی ڤیێنا
ناسراوە بەھۆی دۆزەرەوەی زانستی بۆماوەزانی

گریگۆر یۆھان مەندل (بە ئاڵمانی: Gregor Johann Mendel) ناسراو بە گریگۆر مەندل، لە ساڵانی ١٨٢٢ بۆ ١٨٨٤ ژیاوە. زانا و داھێنەری زانستی نوێی بۆماوە بووە. لە ساڵی ١٨٥١ چووەتە زانکۆی ڤیێنا بۆ خوێندنی زانستەکان و بیرکاری، پرۆگرامەکانی ماددەی بیرکاری، کە دەیخوێند بریتیبوو لە مەشقکردن لە ئامارزانیدا، لەو کاتەدا زانستێکی نوێبوو، دواتر ئەم بوارە بۆی دەرکەوت کە بەسوود بوو بۆ لێکۆڵینەوەکانی لە بوواری بۆماوەدا(Heredity)، واتە گواستنەوەی سیفەتەکان لە باوانەوە بۆ وەچەکانیان. لە خوێندنگەی دواناوەندی وانەی داوەتەوە، وە ڕووبەرێکی لە باخچەکەدا بۆ خۆی جیاکردبۆوە کە تێدا لێکۆڵینەوەی لەسەر ڕووەکەکاندا دەکرد، بەڵام ناوی تەنھا بەستراوەتەوە بە تاقیکردنەوەی جۆرێکی دیاریکراو لە پۆلکەی باخچە (Pisum sativum).

مەندل و پۆلکەی باخچە[دەستکاری]

مەندل تێبینی حەوت سیفەتی کرد، ڕووەکی پۆلکە کە ھەیەتی وەک ڕەنگی پۆلکە، وە ھەر سیفەتێکیش مەندل ھەڵیبژاردووە دوو ڕووخساری ھاودژیان ھەییە، ڕوخساریش شێوەیەکی گۆڕاوە لە شێوەکانی سیفەت بە بۆھێل دیاریکراوە بۆ نموونە ڕەنگی ئەرخەوانی ڕوخسارێکی ڕەنگی گوڵە.

ئەو حەوت سیفەتانەی کە مەندل لێکۆڵینەوەیان لەسەر کردبوو

  1. شوێنی گوڵ (تەوەرەیی X لوتکەیی)
  2. درێژی قەد (درێژ X کورت)
  3. شێوەی کەلوو (ھەڵئاوساو X کەمەرەیھاتوو)
  4. ڕەنگی کەلوو (سەوز X زەرد)
  5. ڕووی تۆو (لووس X چرچ)
  6. ڕەنگی تۆو (زەرد X سەوز)
  7. ڕەنگی گوڵ (ئەرخەوانی X سپی)

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Gregor Mendel
  2. کتێبی زیندەزانی پۆلی ١٢ی زانستی