کوڵوکۆ

کوڵوکۆ
لقی	دۆخی زەینی، چلۆنی
بابەتی لاوەکی	theory of emotion
دەبێتە ھۆکاری	ھەست
لێکۆڵینەوە لەلایەن	sociology of emotions، pathematology
تاگی "ستەک ئێکسچەینج"	https://psychology.stackexchange.com/tags/emotion
پێڕست	contrasting and categorization of emotions
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

کوڵوکۆ یا کوڵی دەروون چەشنێک بەسەرھاتی گیانییە کە تا ڕادەیەک کورتخایەنە و، لەگەڵ خۆیدا، چێژ و خۆشی، یا بەپێچەوانەوە، ئێش و ناخۆشی دێنێ و، تین بە جموجووڵ و چالاکیی زەین ئەدا. کوڵوکۆ بنچینەیییەکان بریتین لە شادی، خەفەت، ترس، تووڕەیی، قێز و، سەرسووڕماوی.

ژمارەیەک بابەتی لێکچوو و لێکنزیک ھەن کە پێویستە جیاوازییان بەوردی دەسنیشان بکرێت:

• ھەستی دەروون (Feeling) وێنەی سوبژەکتیڤی کوڵوکۆی دەروونە، واتە تایبەت بەو کەسەیە کە ئەزموونی ئەکا.
• واز (Mood) حاڵێکی تەنیوە و بڵاوە کە بەگشتی زیاتر لە کوڵوکۆ ئەمێنێتەوە و تین و گوڕیشی کەمترە.
• کارلێکرد (Affect) زاراوەیەکی گشتیترە کە ھەموو بابەتەکانی کوڵوکۆ و ھەست و واز لە خۆ ئەگرێت..

پێکھێنگەلی کوڵوکۆ

ھەموو کوڵوکۆکان سێ پێکھێن (component) -یان ھەیە: ناسکردی (cognitive)، فیزیۆلۆژیکی و، ئاکاری.

پێکھێنی ناسکردی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە کاتێ کەسێ ھەست بە کوڵوکۆیەک دەکا فکر بە چی دەکاتەوە. لەوە ئەچێ فکرگەلێک وەکوو «چ ڕۆژێکی خۆشە ئەمڕۆ!» یا «ڕقم لێیە» یا «وا ئەزانم دائەکەوین» لە تانوپۆیەکی کوڵوکۆیانەوە سەرچاوە دەگرن یا پەیوەندییان بە وەھا تانوپۆیەکەوە ھەیە. ئەو شتەی بۆ کەسێک زۆر خۆشە، لەوانەیە بۆ کەسێکی تر ناخۆش و ئازاردەر بێ.

پێکھێنی فیزیۆلۆژیکی دەگەڕێتەوە بۆ پرۆسەگەلی گۆڕان کە لە لەشدا دەست پێ دەکەن. بۆ وێنە، کاتێک ھەستی ترس یا تووڕەیی لە کەسێکدا بھورووژێ، لێدانەکانی دڵ زۆر دەبێ، گلێنەکان ھەراو دەبن و، ھەناسەدان فرە دەکا.

پێکھێنی ئاکاری دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە کاتێ کەسێ ھەست بە کوڵوکۆیەک دەکا چ کارێک دەکا و چ ھەنگاوێ دەنێ. ترس، بۆ نموونە، لەوانەیە ببێتە ھۆی ھەڵاتن و ھەڕاکردنی ئەو کەسە یا داچڵەکان و لەرزینی.