ڕۆمیۆ و جولیەت
| ڕۆمیۆ و جولیەت | |
|---|---|
 | |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٥٩٠ |
| سەرناو | Romeo and Juliet |
| لەسەر بنچینەی | مێژووی تراژیکاڵ لە ڕۆمیۆ و جولیەت |
| بابەتی سەرەکی | ئەوینی قەدەغە |
| جۆر | شانۆنامە |
| چەشن | تراژیدیا، میلۆدراما |
| دانەر | ویلیام شێکسپیر |
| وڵاتی بنەڕەت | شانشینی ئینگلتەرا |
| زمان | زمانی ئینگلیزی |
| شوێنی گێڕانەوە | پارێزگای ڤێرۆنا، مانتوا |
| ڕوودەدات لە گەردوونی خەیاڵیی | گەردوونی ڕۆمیۆ و جولیەت |
| وێنا دەکات | star-crossed lovers |
| دێڕی سەرەتا | Two households, both alike in dignity, in fair Verona, where we lay our scene, from ancient grudge break to new mutiny, where civil blood makes civil hands unclean. |
| سەردەم | ڕینێسانس |
| چەشنی بڵاوکردنەوە | printed book |
| دۆخی چاپکردن | پاوانی گشتی، پاوانی گشتی |
| Narrative motif | nightingale borrows blindworm's eye |
ڕۆمیۆ و جولیەت (بە ئینگلیزی: Romeo and Juliet) تراژێدیای نووسراوە لەلایەن ویلیام شێکسپیر شانۆنووسی بەناوبانگی ئینگلیزییە. ئەم تراژێدیایە کە لە یەکەم کارەکانی شێکسپیرە لەبارەی دوو ئەوینداری ناکامە و لە ئاکامدا مەرگ دەبێتە ئاخری بەسەرھاتەکەیان. ئەم شانۆنامە یەکێک لە دڵخوازترین شانۆنامەکانی شێکسپیر لە کاتی ژیانیەتی و لەپەنای ھاملێتدا یەکێک لەو شانۆنامانەیە کە ڕۆیشتووەتە سەر شانۆ. ئەمڕۆکە لە کەسایەتییەکانی سەرەکیی چیرۆکەکە وەکوو ئەویندارانی خوازراو و نموونەیی یاد دەکرێت. ڕۆمیۆ و ژوولیێت ڕوانگە و ڕاکێشی بە چیرۆکە ئەویندارانەی سەردەمی کۆن ھەیە. ناوەڕۆکی ئەم بەرھەمە لەسەر بنەمای چیرۆکێکی ئیتاڵییە، کە بە شێوازی ھۆنراوە بە ناوی مێژووی لەمێژینەی ڕۆمیۆ و ژوولیێت لەلایەن ئەرتوور برووک لە ساڵی ١٥٦٢ و بە شێوەی پەخشان لە ساڵی ١٥٩١ لەلایەن ویلیام پینتەر نووسراوە. ئەم بۆچوونە لەئارادایە کە شانۆنامە لەنێوان ساڵەکانی ١٥٩١تا ١٥٩٥ نووسراوە، و بۆ یەکەم جار لە چارەکەکاغەزێکدا لە ساڵی ١٥٩٧ چاپ کراوە. ئەم نووسراوەیە چۆنییەتییەکی لاوازی بوو و نووسراوەکانی دوایی پیداچوونەوە کران و لەگەڵ سەرچاوەسەرەکییەکەی «شێکسپیر»دا لەیەک دران. کەڵکوەرگرتنی شێکسپیر لەتێکەڵی دراماتیک، بەتایبەت شوێنەوارەکانی ئاڵوگۆڕ لەنێوان گاڵتە و خەم و پەرەپێدانی تەمەرەکان، پەرەپێدانی کەسایەتییە ئاساییەکان، و کەڵکوەرگرتن لە ناوەرۆکە ئاساییەکان و جوانکردنیان، وەکوو یەکەم نیشانەی تواناییەکانی ئەو (شکسپیر) جێگای سەرنجە. شانۆنامە شێوازگەلێکی جیاوازی شاعیرانە بە کەسایەتییە جۆراوجۆرەکان دەدا و ھەندێجار شێوازی کەسایەتییەکانیش دەگۆڕدرێت. بۆ وێنە ڕۆمیۆ، لە درێژەی شانۆنامە لە غەزەڵدا کارامەتر دەبێت. ڕۆمیۆ و ژوولیێت زۆرجار لە شوێنەکانی شانۆ، فیلم، مۆسیقا و ئۆپێرادا کەڵکی لێ وەرگیراوە. ئەم بەرھەمە دیسان لەسەردەمی گەڕاندنەوەی پاشایەتی ئینگلیزدا زیندوو بووەوە و بەتەواوی لەلایەن ویلیام داونانت ڕێکوپێک کرا.
کورتە
[دەستکاری]شانۆگەرییەکە، کە ڕووداوەکانی لە ڤیرۆنا، ئیتاڵیا، دەست پێدەکات، بە شەڕێکی سەرشەقام لە نێوان خزمەتکارانی مۆنتاگیو و کاپیوڵێت دەست پێدەکات کە، وەک گەورەکانیان، دووژمنی سەرسەختی یەکترن. شازادە ئێسکالوسی ڤیرۆنا دەستێوەردان دەکات و ڕایدەگەیەنێت کە ھەر پێشێلکارییەکی دیکەی ئاشتی بە سزای مەرگ سزا دەدرێت. دواتر، کۆنت پاریس لەگەڵ کاپیوڵێتدا قسە دەکات سەبارەت بە ھاوسەرگیری لەگەڵ جولیەتی کچیدا، بەڵام کاپیوڵێت داوا لە پاریس دەکات دوو ساڵی تر چاوەڕێ بکات و بانگھێشتی دەکات بۆ ئاھەنگێکی کاپیوڵێت کە پلانی بۆ دانراوە. خاتوو کاپیوڵێت و دایەنی جولیەت ھەوڵ دەدەن جولیەت ڕازی بکەن بە داواکارییەکەی پاریس.
لەلایەکی دیکەوە، بێنڤۆلیۆ لەگەڵ ئامۆزاکەی ڕۆمیۆ، کوڕی مۆنتاگیو، قسە دەکات سەبارەت بە خەمۆکییەکەی ئەم دواییەی ڕۆمیۆ. بێنڤۆلیۆ بۆی دەردەکەوێت کە ھۆکارەکەی دڵشکانێکی بێ وەڵامە بۆ کچێک بە ناوی ڕۆزالین، یەکێک لە خوشکەزاکانی کاپیوڵێت. بە ھاندانی بێنڤۆلیۆ و مێرکوشیۆ، ڕۆمیۆ بەشداری لە ئاھەنگەکەدا دەکات لە ماڵی کاپیوڵێت بە ھیوای بینینی ڕۆزالین. بەڵام، ڕۆمیۆ لە جیاتی ئەوە جولیەت دەبینێت و عاشقی دەبێت. تایبۆڵت، ئامۆزای جولیەت، لە ڕۆمیۆ تووڕە دەبێت کە بە دزییەوە ھاتووەتە ناو ئاھەنگەکە، بەڵام باوکی جولیەت ڕێگری لێدەکات لە کوشتنی ڕۆمیۆ، چونکە نایەوێت خوێن لە ماڵەکەیدا بڕژێت. دوای ئاھەنگەکە، لە دیمەنێکدا کە ئێستا بە «دیمەنی باڵکۆنەکە» بەناوبانگە، ڕۆمیۆ بە دزییەوە دەچێتە ناو باخچەی کاپیوڵێت و گوێی لە جولیەت دەبێت لە پەنجەرەکەیەوە کە بەڵێنی خۆشەویستی خۆی بۆ ئەو دووپات دەکاتەوە سەرەڕای ڕق و کینەی خێزانەکەی بەرامبەر بە مۆنتاگیوەکان. ڕۆمیۆ خۆی پێ ئاشنا دەکات، و ڕێکدەکەون کە ھاوسەرگیری بکەن. بە یارمەتیی قەشە لۆرێنس، کە ھیواخوازە دوو بنەماڵەکە لە ڕێگەی یەکگرتنی منداڵەکانیانەوە ئاشت بکاتەوە، ڕۆژی دواتر بە نھێنی ھاوسەرگیری دەکەن.
لەلایەکی ترەوە، تایبۆڵت، کە ھێشتا تووڕەیە لەوەی ڕۆمیۆ بە دزییەوە ھاتووەتە ئاھەنگی کاپیوڵێت، داوای دوئێلی لێدەکات. ڕۆمیۆ، کە ئێستا تایبۆڵت بە خزم و کەسی خۆی دەزانێت، ڕەتی دەکاتەوە شەڕ بکات. مێرکوشیۆ بە بێڕێزییەکەی تایبۆڵت و ھەروەھا «تەسلیمبوونی قێزەونی» ڕۆمیۆ، سووکایەتی پێدەکرێت[١]، و لە جیاتی ڕۆمیۆ دوئێلەکە قبووڵ دەکات. مێرکوشیۆ بە سەختی بریندار دەبێت کاتێک ڕۆمیۆ ھەوڵ دەدات شەڕەکە ڕابگرێت، و پێش ئەوەی بمرێت نەفرەت لە ھەردوو بنەماڵەکە دەکات. («نەفرەت لە ھەردوو بنەماڵەکەتان!») ڕۆمیۆی دڵشکاو و پڕ لە ھەستی تاوان، ڕووبەڕووی تایبۆڵت دەبێتەوە و دەیکوژێت.
مۆنتاگیو دەڵێت کە ڕۆمیۆ بە دادپەروەرانە تایبۆڵتی لە سێدارە داوە لەبەر کوشتنی مێرکوشیۆ. شازادە، کە ئێستا خزمی خۆی لە ناکۆکیی بنەماڵە شەڕکەرەکاندا لەدەستداوە، ڕۆمیۆ لە ڤیرۆنا دوور دەخاتەوە، و سزای مەرگی بەسەردا دەسەپێنێت ئەگەر ھەرگیز بگەڕێتەوە. ڕۆمیۆ بە نھێنی شەوەکە لە ژووری جولیەتدا بەسەر دەبات، و لەوێ ھاوسەرگیرییەکەیان بە ئەنجام دەگەیەنن. کاپیوڵێت، کە لە خەمی جولیەت بە ھەڵە تێدەگات، ڕازی دەبێت کە بە ھاوسەرگیریی بدات بە کۆنت پاریس و ھەڕەشەی لێدەکات کە لە میرات بێبەشی دەکات کاتێک ڕەتی دەکاتەوە ببێتە «بووکی دڵخۆشی» پاریس.[٢] کاتێک داوا دەکات ھاوسەرگیرییەکە دوابخرێت، دایکی ڕەتی دەکاتەوە.
جولیەت سەردانی قەشە لۆرێنس دەکات بۆ یارمەتی، و ئەویش دەرمانێکی پێشکەش دەکات کە بۆ ماوەی «چل و دوو کاتژمێر» دەیخاتە کۆمایەکی مردنئاسا یان کاتالێپسییەوە.[٣] قەشەکە بەڵێن دەدات کە پەیامنێرێک، قەشە جۆن، بنێرێت بۆ ئاگادارکردنەوەی ڕۆمیۆ لە پلانەکە تاوەکو بتوانێت لە کاتی بەئاگاھاتنەوەیدا پێی بگات. لە شەوی پێش ھاوسەرگیرییەکە، دەرمانەکە دەخوات و، کاتێک بە مردوویی دەدۆزرێتەوە، لە گۆڕستانی بنەماڵەکەدا دادەنرێت.
بەڵام، قەشە جۆن، ناتوانێت پەیامەکە سەبارەت بە جولیەت بگەیەنێتە ڕۆمیۆ چونکە بڵاوبوونەوەی تاعونێک گەشتکردن ئەستەم دەکات. لە جیاتی ئەوە، ڕۆمیۆ ھەواڵی مردنی ڕواڵەتیی جولیەت لە خزمەتکارەکەی، باڵتاسار، دەبیستێت. ڕۆمیۆی دڵشکاو، ژەھر لە دەرمانفرۆشێک دەکڕێت و دەچێتە گۆڕستانی کاپیوڵێت. لەوێ ڕووبەڕووی پاریس دەبێتەوە کە ھاتووە بۆ ماتەمینی گێڕان بۆ جولیەت بە تەنھا. پاریس کە وا دەزانێت ڕۆمیۆ خراپەکارێکە، ڕووبەڕووی دەبێتەوە و، لە شەڕی دواتردا، ڕۆمیۆ پاریس دەکوژێت. ھێشتا بەو بڕوایەی کە جولیەت مردووە، ژەھرەکە دەخواتەوە. پاشان جولیەت بەئاگا دێت و، کاتێک دەبینێت ڕۆمیۆ مردووە، بە خەنجەرەکەی ئەو خۆی دەکوژێت و لە مردندا لەگەڵیدا یەکدەگرێت. بنەماڵە ناکۆکەکان و شازادە لەسەر گۆڕەکە کۆدەبنەوە و ھەر سێکیان بە مردوویی دەدۆزنەوە. قەشە لۆرێنس چیرۆکی دوو «دڵدارە بەدبەختەکە» دەگێڕێتەوە، و بەمەش نەفرەتەکەی مێرکوشیۆ دێتە دی. بنەماڵەکان بەھۆی مردنی منداڵەکانیانەوە ئاشت دەبنەوە و ڕێکدەکەون کۆتایی بە دووژمنایەتییە توندوتیژەکەیان بھێنن. شانۆگەرییەکە بە شیوەنی شازادە بۆ دڵدارەکان کۆتایی دێت: «چونکە ھەرگیز چیرۆکێک نەبووە لەمەی جولیەت و ڕۆمیۆ پڕ لە خەمتر بێت.»[٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- بەشداربووانی ویکیپیدیا، «رومئو و ژولیت»، ویکیپیدیای فارسی. سەردان لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨.
