پەڕەسێلکە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
په‌ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلکه‌
په‌ڕ‏‏‏ە‏‏‏سێلکه ل‏‏‏ە‏‏‏ کاتی سازکردنی هێلان‏‏‏ە‏‏‏
دوو جوچکه پ‏‏‏ە‏‏‏ڕه‌سێلک‏‏‏ە‏‏‏ چاوه‌ڕوانی خۆراک

پەڕەسێلکەیان پلیزرگ یان تەیر، (بە لاتین: Hirundo)، (بە عەرەبی: سنونو) باڵندەیەکی مێرووخۆرە، زیاتر لە ٧٤ جۆری ناسراوە و لە زۆربەی ناوچەکاندا بەدی دەکرێت. ئەم باڵندانە باریک و بچووکن، ملیان قوڵە و باڵیان درێژ و نووک تیژە، کلکیان دوو لکە و دەنووکیان کورت و سەختە. لاقیان بچووک و بێ ھێزە، لە فڕیندا تیژباڵن. بە گەل دەژین و نێر و مێیان یەک رەنگە.، لە ژێر ڕەوەز و کەلێنی خانوو بەراندا بە قوڕ ھێلانە چێ دەکەن. لە ھەوادا مێش و مەگەز دەگرن.

ناوەکانی تر[دەستکاری]

پلیسرک، پلیسرگ، پڵۆزگرد، پلیسری، پولیسور، پلیسکر، پەڕەسللێرکە، پەڕەسلێنکە، پەڕەسوێلکە، پەڕەسیسە، حاجی حاجک، حاجی ڕەش، حاجی ڕەشک، حاجی ڕەنگ، دوومقەس، دوومقەسک، سیاپورسینگ، سیاپوسینگ، سیپریسک، ھەجەجک و....

جۆرەکان[دەستکاری]

جۆرە باوەکانی پەڕەسێلکە بریتین لە:

  • پەڕەسێلکە
  • پەڕەسێلکەی پاشەڵ سپی
  • پەرەسێلکەی پاشەڵ سوور
  • پەرەسێلکەی خیزەڵان
  • پەرەسێلکەی ڕەوەزان
  • پەرەسێلکەی کاڵی ڕەوەزان

وەرزی ھێلکەکردن[دەستکاری]

لە شەش مانگی مانەوەی لە کوردستان دوو جار ھێلکە دەکات، ھەرجارەی پێنج ھێلکە دە کات، جاری یەکەم لە مانگی دووەمی ساڵ واتە مانگی شوبات و جاری دووەم لە مانگی ئایار ھێلکە دەکات، نێرە و مێیەکان بە نۆرە لە سە رھێلکەکان کورک دەبن و لەپەیداکردن و پێدانی خۆراک بەبەچکەکان بەیەکە وه ئەنجامی دەدەن و چاودێری بەچکەکانیان دەکەن، دوای پێگەیاندنی بەچکەکانیان لەگەڵ بەچکەکانیان کۆچ دەکەن و دەڕۆن بۆ شوێنی تر، پەڕەسێلکە ماوەی ١٥ ڕۆژ لە سەرھێلکە کڕ دەکەوێ، ١٥ ڕۆژی دوای سەرھەڵێنانیش، خواردنیان بۆ پەیدادەکەن. لەگەڵ جوچکەکانیاندا له كۆتایی مانگی ( 6 ) مایس یان سه ره تای مانگی 7 ته مووز دا ھێلانە بەجێ دەھێڵن و كۆچ ده كه ن بۆ وڵاتانی تر .

نوسینی / فه رهاد گۆمه شینی

ھێلانە[دەستکاری]

نێر و مێ پێکەوە ھێلانە ساز دەکەن. بۆ دروست کردنی ھێلانە لە قوڕ، پەڕ و پوووش کەڵک وەردەگرن.

کۆچ[دەستکاری]

مرۆڤ لە له كۆنه وه سه رنجی داوه له کۆچی پەڕەسێلکەکان و پێی خۆش بووە بزانێ له كوێ دێن و بۆ كوێ ده چن . ساڵانە کۆمەڵێکی زۆر لەم باڵندانە كۆچ ده كه ن له باکوور بەرەو باشوور و له باشوور بەرەو باکوور ، بهشار و گوند و وڵاتانی جیهان تێپەڕ ده بن و بڵاو دەبنەوه . كۆچكردنیان به ھۆی ساردی و گه رمی سروشتی و کەشوھەواوه ، دەوری سەرەکی كه ده وری سه ره كی هه یه . پەرەسێلکەکان ساڵانە ١٧ ھەزار کیلۆمیتر ڕێگە دەبڕن و لە هه ندێك له وڵاتان بۆ هه ندێك وڵاتانی تر دەڕۆن و لەم بوارەدا ریکۆردیان شکاندووە، بەجۆرێ کە پێوانی ٤ھەزار کیلۆمیتر لە ٢٤ کاتژمێریان بە ناوی خۆیانەوە تۆمارکردووە؛ واتە ١٧٠ ک. م لە کاتژمێردا.

سەبارەت بە کۆچی باڵندەکان قسەی زۆر کراوە، لە ساڵی ١٩٠٦ ج. زانیاری ئەڵمانی «شنایدەر» پەی بەم ڕاستییە برد کە باڵندەکان لەڕووی ھەتاوەوە ڕێ بەدی دەکەن،

زیادكردنی نوسینی بابه ت له لایه ن / فه رهاد گۆمه شینی

لە ناوە ڕاست و کۆتایی مانگی یە کە وە بۆ کوردستان کۆچ دە کە ن، دوای شە ش مانگ مانە وە یان واته له سه ره تای یان ناوه ڕاستی مانگی( 7 ) ته مووز لە کوردستان کۆچ دە کە ن بۆ وڵاتانی تر دە ڕۆن .

سەرچاوە[دەستکاری]

فەرھەنگی باڵندە - ئەحمەد بەحری

ویکیپیدیای فارسی