وانگاری ماتای

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
وانگاری ماتای
بە ئینگلیزی: Wangari Maathai
Wangari Maathai in 2001.jpg
لەدایکبوون١ی نیسانی ١٩٤٠
Nyeri، کینیا
مردن٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١(٢٠١١-09-٢٥) (٧١  ساڵ ژیاوە)
نایرۆبی، کینیا
ناوی کاتی لەدایکبوونWangarĩ Muta
ھۆی مەرگovarian cancer
ھاوسەرMwangi Mathai
منداڵWanjira Mathai
شوێنی کارکردنزانکۆی یەیڵ
پۆستەکانMember of the National Assembly، minister of environment of Kenya
ئەندامیAlpha Kappa Alpha، Nobel Women's Initiative
پلەی ئەکادیمیBachelor of Science، Master of Science، دکتۆرا
دانیشتوویCastelló de la Plana
ئەندامی حیزبیMazingira Green Party of Kenya
نەژادKikuyu
ئایینکڵێسای کاتۆلیک

وانگاری موتا ماتای (بە ئینگلیزی: Wangari Maathai؛ ١ی نیسانی ١٩٤٠–٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١) چالاکوانێکی سیاسی، ژینگەدۆست و کۆمەڵایەتی کینیایی بوو، کە یەکەم ژنە ئەفریقییە خەڵاتی نۆبێلی وەرگرتبێت.[١][٢]

لە ساڵی ١٩٧٧، ماتای بزووتنەوەی پشتێنەی سەوزی دامەزراند،[٣][٤] ئەم ڕێکخراوە ناحکومییە زیاتر کاری لەسەر چاندنی دار، گرنگیدان و پارێزگاریکردن لە ژینگە و پاراستنی مافەکانی ژنان دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٤، خەڵاتی ڵیڤڵھوود ڕایتی پێدرا. دواتر وانگاری ماتای بە ئەندام پەرلەمانی کینیا ھەڵبژێردرا، ھەروەھا لە ماوەی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ بۆ تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ وەک یاریدەدەری وەزیری ژینگە و سەرچاوە سرووشتییەکان خزمەتی کردبوو.

لە ساڵی ٢٠٠٤، خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدرا، ئەمەش بۆ «بەشدارییەکانی لەپێناو گەشەپێدانی جێگیریی، دێموکراسی و ئاشتی.»[٥][٦]

ماتای لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ بەنەخۆشی شێرپەنجە لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.

خوێندن[دەستکاری]

لەڕێی پڕۆگرامی زە کێنەدی ئێرلیفت چووە ئەمریکا بۆ خوێندن، لەوێ بەکالۆریۆسی لە زانکۆی ماونت سەنت سکۆلاستیکا بەدەستھێنا، ھەروەھا ماستەریشی لەزانکۆی پیتسبێرگ وەرگرت. ئەو یەکەم ژنە لە ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا، بڕواننامەی دکتۆر بەدەستبھێنێت، دکتۆراکەی لە زانکۆی نایرۆبی لە کیننیا وەرگرت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Rice, Xan (2011-09-26). "Wangari Maathai, Nobel Peace Prize Winner Dies". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2019-04-13.
  2. ^ Maxouris, Christina. "Black History Month: 10 black women you should know about". CNN. Retrieved 2020-07-20.
  3. ^ Rice, Xan (2011-09-26). "Wangari Maathai, Nobel peace prize winner, dies at 71". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2019-04-13.
  4. ^ http://www.cstraight.com, Cstraight Media -. "Biography | The Green Belt Movement". www.greenbeltmovement.org. Retrieved 2018-05-23.
  5. ^ "The Nobel Peace Prize 2004". NobelPrize.org. Retrieved 2020-07-20.
  6. ^ "Africa's Nobel Prize winners: A list". www.aljazeera.com. Retrieved 2020-07-20.