سەرۆک کۆماری تورکیا
| سەرۆک کۆماری تورکیا
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı | |
|---|---|
 مۆری سەرۆک کۆماری تورکیا | |
 نیشانی سەرۆک کۆماری تورکیا | |
| نازناوی پایە | بەڕێز |
| دۆخ | سەرۆکی دەوڵەت |
| دەستنیشانکەر | لەلایەن پەرلەمانەوە |
| ماوەی پایە | پێنج ساڵ، ھەتا دوو کەڕەت دەتوانێت سەرۆک کۆمار بێت |
| خاوەن پایەی دەستپێک | مستەفا کەمال ئاتاتورک |
| دامەزراندنی پایە | ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ |
| جێگر | جێگری سەرۆک کۆماری تورکیا |
| مووچە | ₺١٫٠٥٦٫٠٠٠، ساڵانە[١] |
| ماڵپەڕ | https://www.tccb.gov.tr/ |
.jpg)
سەرۆک کۆماری تورکیا باڵاترین کەسایەتی سیاسی وڵاتی تورکیایە. لە ڕووانگەی سیستمی سەرۆکایەتی لە کۆماری تورکیا، کەسایەتی سەرۆک کۆماری تورکیا زیاتر یەک کەسایەتی ھێمایە بەڵام یاسای بنەڕەتی تورکیا لەو چەند ساڵانەدا مافێکی زۆر وەکو دەستکاری زیاتر لە یاساکانی پەرلەمان و دانانی کەسایەتە دەوڵەتییەکان وەکو دادوەر و سەرۆکی زانکۆکان پێدراوە. سەرۆک کۆمار فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە.
مێژوو
[دەستکاری]پۆستی سەرۆک کۆمار لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماردا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ دامەزرا. لەو دەنگدانەی کە لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوو، مستەفا کەمال ئەتاتورک بە کۆدەنگی وەک یەکەم سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. لەم ڕێککەوتەوە تا ساڵی ٢٠١٤، ھەموو سەرۆک کۆمارەکان جگە لە کینان ئێڤرین لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیاوە ھەڵبژێردران.
لە نێوان سەرۆک کۆمارە پێشووەکاندا، مستەفا کەمال ئاتاتوورک، عیسمەت ئینۆنو و جەلال بایار وەک سەرۆک کۆماری سەر بە پارتێکی سیاسی کاریان کردووە. ئاتاتوورک و ئینۆنو بەردەوام بوون لە کارکردن وەک ھەم سەرۆکی پارت و ھەم سەرۆک کۆمار لە پارتی کۆماریی گەل، لەکاتێکدا جەلال بایار لە سەرۆکایەتیی پارتی دیموکرات دەستی کێشایەوە کاتێک سەرۆکایەتییەکەی دەستپێکرد، بەڵام لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا وەک ئەندامی پارتەکە مایەوە.
بە دەستووری ١٩٦١ کە دوای کودەتای ١٩٦٠ ئامادەکرابوو، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمارەکان دەبێت ھەموو پەیوەندییەکیان لەگەڵ پارتە سیاسییەکان بپچڕێنن. ئێڤرین، کە وەک سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی دوای کودەتای ١٩٨٠ وڵاتی بەڕێوەدەبرد، لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ بە سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا، کاتێک دەستوور بە دەنگی گەل پەسەندکرا، بەپێی یەکەم ماددەی کاتیی دەستووری ١٩٨٢.
بە گشتپرسیی ھەموارکردنەوەی دەستوور لە ساڵی ٢٠٠٧، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمار لەلایەن گەلەوە ھەڵبژێردرێت، و لە یەکەم ھەڵبژاردندا کە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٤ دوای ئەم گۆڕانکارییە ئەنجامدرا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان لەلایەن گەلەوە وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. سەرۆک کۆمار، کە سەرۆکی دەوڵەتە، ھەروەھا سەرۆکی حکوومەتیشە دوای گشتپرسیی ھەموارکردنەوەی دەستوور لە ساڵی ٢٠١٧.
ڕۆڵەکانی سەرکردایەتی
[دەستکاری]سەرۆکی دەوڵەت
[دەستکاری]وەک سەرۆکی دەوڵەت، سەرۆک کۆمار نوێنەرایەتیی حکوومەتی تورکیا دەکات بۆ گەلی خۆی، و نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات بۆ تەواوی جیھان. سووکایەتیکردن بە سەرۆکی دەوڵەت قەدەغەیە بەپێی ماددەی ٢٩٩ی یاسای سزای تورکیا.[٢]
سەرۆکی پارت
[دەستکاری]بە گشتی چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی پارتە سیاسییەکان وەک کاندیدی سەرۆکایەتی بۆ پارتەکەیان خۆیان بپاڵێون. بەڵام دەتوانن بڕیاریش بدەن کە وەک کاندید خۆیان نەپاڵێون و بەشداری بکەن لە پرۆسەی کاندیدکردنی کەسانی تردا.
لە ساڵی ١٩٦١ەوە تا ٢٠١٧، سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا ناچار بوون ھەموو پەیوەندییەکانیان، ئەگەر ھەیانبووبێت، لەگەڵ پارتە سیاسییەکەیان بپچڕێنن.[٣] ئەم نەریتە بۆ دڵنیابوون لە بێلایەنیی سەرۆک کۆمار بوو لە بەڕێوەبردنی سیستمی دەستووریی تورکیا. بەڵام گۆڕینی ئاڕاستەی سەرۆکایەتی لە ساڵی ٢٠١٧دا بۆ نووسینگەی سەرۆکی جێبەجێکار ئەم نەریتەی ھەڵوەشاندەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی سەرۆکێک وەک براوەی کێبڕکێیەکی ھەڵبژاردنی حزبی دەستبەکار دەبێت.[٣]
سەرکردەی ناوچەیی
[دەستکاری]سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھێزی ناوچەیی دەبینرێن بەھۆی گرنگیی ستراتیژیی وڵاتەکە، کاریگەریی جیۆپۆلیتیکی، ھێزی ئابووری و سەربازی، میراتی کلتووری، و پەیوەندییە مێژووییەکان. بەشداریی چالاکانەیان لە دیپلۆماسیی ناوچەیی، ھەوڵەکانی نێوەندگیری، یارمەتییە مرۆیییەکان، و ھاوکاریی ئابووری، جەخت لەسەر ڕۆڵی تورکیا دەکاتەوە وەک یاریزانێکی سەرەکی لە داڕشتنی داینامیکی ناوچەیی و بەرەوپێشبردنی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی لە دراوسێیەتییە بەرفراوانەکەدا.[٤]
سەرۆک کۆمارەکان
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın maaşına zam! İşte önümüzdeki yıl alacağı ücret». haberler.com. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Tecimer، Cem (٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨). «The Curious Case of Article 299 of the Turkish Penal Code: Insulting the Turkish President». Verfassungsblog (بە ئەڵمانی). doi:١٠.١٧١٧٦/٢٠١٨٠٧٢٠-٠٩١٦٣٢-٠.
- 1 2 Shaheen، Kareem (٢ی ئایاری ٢٠١٧). «Erdoğan rejoins Turkey's ruling party in wake of referendum on new powers». The Guardian (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ISSN ٠٢٦١-٣٠٧٧. لە ٣ی ئایاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Ulgen، Sinan (٢٠١٢). «A Transformed Turkey: What is the Role for Ankara as a Regional Power?». The SAIS Review of International Affairs. ٣٢ (2): ٤١–٥٠. ISSN ١٩٤٥-٤٧١٦. JSTOR ٢٧٠٠٠٨٩٦.
