جوولفە، ئازەربایجان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
جوولفە
بە ئازەربایجانی: Culfa
Culfa şəhəri yol.jpg
دامەزران٦. century BCE
ناو بە زمانی فەرمیCulfa
زمانی فەرمیئازەربایجانی
وڵاتئازەربایجان
پایتەختیقەزای جوولفە
دابەشکاریی کارگێڕیقەزای جوولفە
پۆتانی شوێن٣٨°٥٧′٢١″N ٤٥°٣٧′٥١″E
دانیشتووان١٢٬٥٠٠
بەرزی لە ئاستی دەریا٧١٥ مەتر
ناوچەی کاتیUTC+04:00
ڕووداوە بەرچاوەکانپەیمانی تورکمانچای
کۆدی پۆستەAZ 7200
وێبگەhttp://culfa-ih.nakhchivan.az/
Time of earliest written record١ی کانوونی دووەمی ٠٥٠١
کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل72
Map

جوولفە شارێکە و پایتەختی قەزای جوولفە کۆماری خۆسەری نەخچیڤانی ئازەربایجانە. جوولفە بە ڕووباری ئاراس لە شارۆچکەی جوولفە لە دیوی ئێرانی سنوور جیاکراوەتەوە. ئەم دوو شارۆچکەیە بە پردی ڕێگاوبان و پردێکی شەمەندەفەر بەیەکەوە دەبەسترێنەوە.

مێژوو[دەستکاری]

شارەکە بە جوغە (بە ئەرمەنی: Ջուղա)بە زمانی ئەرمەنی ناسراوە. شارۆچکەی جوولفەی مۆدێرن چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی وێرانەکانی شارۆچکەی مێژوویی جولفا/جوغا ھەڵکەوتووە، کە دەکەوێتە سەر زەوییەکی بەردین لە نێوان کەناری چەپی ئاراس و زنجیرە چیای بەرز[١][٢]

لە ساڵی ١٦٠٣ و لە کاتی جەنگی عوسمانی و سەفەوی (١٦٠٣-١٦١٨)، شا عەباسی یەکەمی فارس جەولفەی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەرگرتەوە و لەلایەن دانیشتووانی ئەرمەنییەوە وەک ڕزگارکەرێک سەیر دەکرا. بەڵام عەباس تێگەیشتبوو کە ناتوانێت بەرگری لە خاکی بەدرێژایی ڕووباری ئاراس بکات لە دەستدرێژییەکانی عوسمانییەکان. چارەسەری ئەو چۆڵکردنی ناوچەکە بوو، سیاسەتێکی زەوی سووتاوی گرتە ئەستۆ بۆ ئەوەی سەروەت و سامان و دانیشتووانەکەی بکەوێتە دەستی عوسمانییەکان. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٦٠٥دا شا فەرمانێکی دەرکرد و ڕای گەیاند کە دەبێت ھەموو دانیشتووانی جوولفە ماڵ و حاڵی خۆیان بەجێبھێڵن.[٣][٤][٥]

لە کاتی ململانێی نێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا لەسەر پێگەی ناگۆرنۆ-قەرەباغ لە ساڵی ١٩٨٨ تا ١٩٩٤، ژمارەی دانیشتووانی ئەرمەن کە مابووەوە (کە لە سەردەمی سۆڤیەتدا بەھۆی کۆچکردنەوە ھێواش ھێواش کەم بووبووەوە)یان چۆڵکران یان بە زۆر دیپۆرتکرانەوە بۆ ئەرمینیا.[٦]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Hakobyan, T. Kh.; Melik-Bakhshyan, St. T.; Barseghyan, H. Kh. (1998). Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenian and adjacent territories] (بە ئەرمەنی). Vol. 4. Yerevan: Yerevan State University. pp. 426–427.
  2. ^ Ghougassian, Vazken S. “JULFA i. SAFAVID PERIOD,” Encyclopaedia Iranica, XV/2, pp. 217–224 and XV/3, pp. 225–231.
  3. ^ "Dzhul'fa". Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (بە ڕووسی). Archived from the original on 2022-05-11.
  4. ^ Джульфа (город в Нахич. АССР), Great Soviet Encyclopedia
  5. ^ "Словарь современных географических названий. Статьи на букву "Д" (часть 2, "ДЕШ"-"ДНЕ")". otpusk-info.ru.
  6. ^ Yuri Rost, Armenian Tragedy, London 1990, p81.