Jump to content

پیتەری مەزن: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان

ب
خاوێنکردن, replaced: وە ← و, بە پێی ← بەپێی, ئەنجوومەن ← ئەنجومەن
ب (چاکسازیی ناوی چارڵز (بەپێی وتووێژ))
ب (خاوێنکردن, replaced: وە ← و, بە پێی ← بەپێی, ئەنجوومەن ← ئەنجومەن)
}}
 
'''پیتەری مەزن یان پترسیی گەورە''' (لەدایکبووی ٨ی حوزەیران ١٦٧٢ - مردووی ٨ی شوباتی ١٧٢٥) فەرمانرەوای [[ڕووسیا]] لە شاری کرملن لە دایکبووە لە سالی ١٦٨٢ بۆتە پاشای ڕوسیا، بە پیتەری مەزن یاخود بە پترسی گەورە ناسراوە، لە ڕەوشت و ئاکار کەلە ڕەق و تورە وەو بەھێزو و ئازا بووە ئارەززو فراوانکردنی ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی بووە زۆر ھەوڵی بۆ چەسپان دەسەڵاتی ڕەھا دابوو، پتریس لە ھۆلەندییەکان فێری دروستکردنی [[کەشتی]] بوو توانی بووی کەشییەک دروست بکات و سەردانی ناوچەکانی [[ئینگلتەرا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] و [[ھۆلەند|ھۆڵەندای]] بکات و سەرسامی شارستانییەتی ئەو ناوچانە بووە.
لە زۆربەی ناوچەکانی ئەورووپا خەلکی شارەزای لە چەند بوارێکی جیاواز وەک ئەندازیاری، ھونەرمەند، نەخشەساز و دەست ڕەنگینی ھێنا بۆ ڕوسیا بەمەبەستی ئەوەی ڕوسەکان فێری ئەو بوارانە بکەن گرینگی بە لایەنی پەروەردە و فێرکردن دەدا چەندین خوێندنگای کردەوە ھەروەھا گرینگی دەدا بە لایەیەنی ئابوری و بازرگانی پەرەپێدانی پیشەسازی کار و ھەنگاوەکانی پتریسی گەورە ڕوسیای گەیاندە ئاستێکی بالاومەزن لە سەر ئاستی ئەورووپا ئیمپراتۆرییەکی گەورەی لە دوای خۆی بە جێ ھێشت
 
[[پەڕگە:Lomonosov_Poltava_1762_1764.jpg|thumb|250px|تابلۆیەک لە جەنگی باتاڤا کە بەسەرکەوتنی سوپای ڕووس کۆتایی ھات]]
 
بەھۆی ئەوەی ھەولی ھەڵگەرانەوە و کودەتا لە سەر دەسەڵاتەکەی لە لایەن پاسەوانانی تایبەتی درا بریاری چاکسازی و ڕێکخستنەوەی سوپاکەی دا بۆ ئەو مەبەستەش خەلکی بیانی لە جێگایان دانرا ئەمەش بە مەبەستی ئەوەی گوێرایەلێ خۆی بن پیتەر یان پتریس ئەنجوومەنئەنجومەن دۆما (پەرلەمان) ھەڵوەشاندەوە لە جێگای ئەوە ئەنجومەنی ڕاوێژکاری دامەزراند کە خۆی ئەندامەکانی دیاری دەکرد ھەروەھا ولاتی دابەش کرد بە سەر چەند ھەرێمیک کەسە نزیکەکانی خۆی دەکرد بە دەسەلاتدار لەو ھەرێمانە ھەروەھا پۆلیسی نھێنی دامەزراند بۆ ئەوەی نەیارەکانی بگرێت و سزایان بدات لەسەر ئاستی کۆمەلایەتی ھەنگاوەکانی پترس کاریگەیر ھەبوو لە سەر درووست بوونی ژمارەیەک خانەدانی نوێ و زەوی بەسەردا دابەشکردن بەمەش کەسانی خاوەن زەوی کشتوکالی لە سەردەمی ئەودا زۆر بوون پترس بەھۆی ئەوەی دەیوسیت سنوری دەسەلاتەکەی زۆرتر بکات جەنگی دژی سوید ڕاگەیاند بۆ ئەوەی دەستی بگات بە ناوچەی بەڵتیق بەڵام سوید بە سەرکردایەتی چارڵز لە جەنگی ناڤار توانی شکست بە پترس بھێنیت بەڵام دوای ئەوەی پترس جارێکی دیکە سوپاکەی ڕێکخستەوە ھێرشی کردەوە سەر سوید توانی لە جەنگی باتاڤا بەسەر سوپای چارڵز سەکەوێت ئەویش بۆ پارێزگاری لە خۆی ڕووی کردە دەولەتی عوسمانی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەوی مایەوە تا لە جەنگێک لە گەڵ نەروێژ لە سالی ١٧١٨ کوژرا ساڵی ١٧٢١ پەیماننامەی نیستاند لە نێوان ڕووسیا و سوید مۆرکرا بە پێیبەپێی ئەم پەیمانەی ناوچەکانی کریلیا و ئانگریا لە کەناری دەریای بەڵتیق درا بە ڕووسا ئەمەش پترس توانی بگات بەو ئامانجەی ھەی بوو
 
== مردن ==
٦٩٬٤٢٦

دەستکاری