باڵیۆزخانە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

باڵوێزخانە (بە ئینگلیزی: embassy) بە نوێنەرایەتیی بەرزی سیاسیی وڵاتێک لە وڵاتێکی دیکەدا و بە شوێنی مانەوەی ڕەسمیی و نووسینگەکانی باڵوێزی ئەو وڵاتە دەگوترێ. باڵوێزخانە لە پاش دامەزراندنی کۆنسولخانە هاتۆتە ئاراوە. مێژووکەی بەم شێوە بووە کە لە دوای قەومانی هەر شەڕێکدا وڵاتە دوژمنەکان چەند کەسیان بۆ وتووێژ ڕادەسپارد. ئەرکی ئەم ڕاسپاردانە بەرەبەرە وای لێهات تا چارەسەرێک بۆ پێشگیری کردن لە هەڵایسانی شەڕ بدۆزنەوە. بۆ ئەوەی ئەم نوێنەرانە بتوانن ئەرکە ئەستەم و هەستیارەکانیان بە شێوەیەکی شیاو و لە پەڕی سەربەستی و بێ هیچ ئاستەنگێک بەڕێوە ببەن، مەسەلەی پارێزراوی هاتە ئاراوە. لە پێوەندییە سیاسییەکانی سەردەمی ئێستادا، مافی باڵوێزخانە لە یاسا نێو دەوڵەتییەکاندا، لە تایبەتمەندییەکانی دەوڵەتە سەربەخۆ و سەربەستەکانە. کەواتە ئەو دەوڵەتانەی کە تەواو سەربەخۆ نین یان لە ژێر سەرپەرەستی دەوڵەتانی دیکەدان، ناتوانن باڵوێزخانەی تەواو سەربەخۆیان هەبێ. ئەم دەوڵەتانە دەتوانن نوێنەری سیاسی دەوڵەتانی دیکە قەبوڵ بکەن، بەڵام ناتوانن نوێنەری سیاسی بنێرنە دەوڵەتانی دیکە، لە کاتێکدا کە دەوڵەتە سەربەخۆ و سەربەستەکان دەتوانن نوێنەری سیاسی بنێرنە دەرەوە و هەم نوێنەری سیاسی وڵاتانی دیکەش قەبوڵ بکەن. مافی کردنەوەی باڵوێزخانە، مافێکی بێ ئەملاوئەولای هەموو دەوڵەتێکە و هەموو دەوڵەتێکیش ناچارە نوێنەری سیاسی دەوڵەتانی دیکە قبووڵ بکا کە بە ڕەسمیی ناسیون. هەر کاتێک دەوڵەتێک بەبێ ئەوەی لەگەڵ وڵاتێکدا بەشەڕ هاتبێ یان پێوەندی سیاسی لەگەڵ ئەو دەوڵەتەدا پچڕاندبێ، ئەگەر لە قەبوڵکردنی نوێنەری سیاسی ئەو وڵاتە خۆ ببوێرێ، لە بواری نێودەوڵەتییەوە هێرشی کردۆتە سەر مافی ئەو دەوڵەتە. ماددەی یەکەمی ڕێکەوتنامەی لاهاوان کە لە بیستی مانگی شوباتی ۱۹۲٨ دا مۆرکراوە، سەبارەت بە مافی باڵوێزخانە بڕیاری داوە :" دەوڵەتەکان ئەو مافەیان هەیە کە نوێنەری سیاسی بنێرنە وڵاتانی دیکە" یەکەمین باڵوێزخانە هەمیشەیی لە لایەن ڕیشیلیۆ، ڕاوێژکاری لۆئی سێزدەهەم دامەزرا و دەوڵەتەکانی دیکەش ئەم یاسایەیان ڕەچاو کرد. کەواتە دەتوانین بڵێین کە باڵوێزخانەی هەمیشەیی لە کۆتاییەکانی سەدەی ۱۷ لە جیهاندا دامەزراوە.[١]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ فەرهەنگی سیاسی ئارەش، زاهیر محەممەدی-یاسین حاجی زادە