ئیخناتون
 |
| |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ئامینۆفیسی چوارەم, Naphurureya, ئیخناتون[١][٢] | |||||||||
 پەیکەری ئەخناتوون لە مۆزەخانەی میسر | |||||||||
| Pharaoh | |||||||||
| فەرمانڕەوایی | (ھەژدەم ئیمپراتۆریەتی میسر) | ||||||||
| فیرعەونی پێشووتر | ئامونحوتبی سێیەم | ||||||||
| فیرعەونی دواتر | سمنخ کا رەع | ||||||||
| |||||||||
| ھاوسەر |
| ||||||||
| منداڵ(ەکان) | |||||||||
| باوک | ئامونحوتبی سێیەم | ||||||||
| دایک | تی | ||||||||
| ڕێکەوتی مردن | ١٣٣٦ یان ١٣٣٤ی پێش زاین | ||||||||
| شوێنی ناشتن |
| ||||||||
| مۆنۆمێنت | Akhetaten, Gempaaten
| ||||||||
ئیخناتون[٨] یان ئێخناتۆن [٩] یان ئەخناتون[٣] یان ئەخناتۆن، فیرعەونێکی دێرین بوو لە مێژووی دێرینی میسر کە فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ١٣٥٣ بۆ ١٣٣٦ی پێش زاین[٣] یان ١٣٥١ تا ١٣٣٤ی پێش زاین[٤] پاشا و فەرمانڕەوایی ھەژدەمین ئیمپراتۆریەت بووە، لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئیخناتوندا پێش ئەوەی بگات بە پێنجەم ساڵی فەرمانرەوایەکەی وەک ئامونحۆتێبی چوارەم ناسرابوو ( لە مێژووی دێرینی میسر لە ئامونەوە وەرگیراوە)
وەکوو فیرعەونێک ئیخناتوون بەوە تێبینی کراوە کە وازی لە ئاینە دێرینەکانی میسر ھێنا و ئاینێکی نوێی (ئاینی ئاتوونی) بە میسر ناساند جیاوازی ئاینە دێرینەکانی میسر و ئەو ئاینەی ئیخناتون بە میسری ناساند، بەگوێرەی میسرییە شوێنەوارناسەکان کە ئاینی ئاتوونی وەک فۆرمێکی یەکتاپەرستی ڕەھا جیادەکرێتەوە لە ئاینەکانی تر و ئاینەکانی یەکتاپەرستی و تاک پەرستیە.[١٠][١١]
دوای تێپەربوونی چەندین ساڵ، ئەو فەرمانڕەوایانەی مافی بەرچاوو ڕوونیان نەبووە بۆ چوونە سەر تەختی ھەژدەم ئیمپراتۆریەت، ئەوا ئیمپراتۆریەتێکی نوێیان دامەزراندووە.[١٢][١٣]
مێژووی ئیخناتوون بەرەو لەناوچوون دەچوو لە مێژووی میسردا. بەڵام تا ئەوکاتەی لە سەدەی ١٩یەمی زاینی لە دۆزینەوەی شوێنی عەمەرنا کە لەم شوێنە ئیخناتوون پەرستگایەکی نوێی بۆ پەرستنی ئاتوون دروستکردبوو[١٤] لەمە زیاتر لە ١٩٠٧دا مۆمیایەک دۆزرایەوە لە گۆڕستانی ژمارە ٥٥ لە گوندی گۆڕستانی پاشایانی میسر، کە وا بینرا ئیخناتوون بێت بەگوێرەی ئیدوارد ئیرتۆن بەدەست کردن بە لێکۆلینەوە (تاقیکردنەوە و شیکاری بۆماوە-زانی) ئەوەی دۆزیەوە کە مۆمیاکە باوکی توت عنخ ئاموونە، بەڵام ناساندنی وەک ئیخناتوون پرسیاری لەدواوەیە..[٦][٧][١٥][١٦][١٧]
تێبینی و سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Cohen & Westbrook 2002، لاپەڕە 6.
- ↑ Rogers 1912، لاپەڕە 252.
- 1 2 3 Britannica.com 2012.
- 1 2 von Beckerath 1997، لاپەڕە 190.
- 1 2 3 4 5 6 Leprohon 2013، لاپەڕەکانی 104–105.
- 1 2 Strouhal 2010، لاپەڕەکانی 97–112.
- 1 2 Duhig 2010، لاپەڕە 114.
- ↑ Dictionary.com 2008.
- ↑ Montserrat 2003، لاپەڕەکانی 105, 111.
- ↑ Ridley 2019، لاپەڕەکانی 13–15.
- ↑ Hart 2000، لاپەڕە 44.
- ↑ Gardiner 1905، لاپەڕە 11.
- ↑ Trigger et al. 2001، لاپەڕەکانی 186–187.
- ↑ Hornung 1992، لاپەڕەکانی 43–44.
- ↑ Marchant 2011، لاپەڕەکانی 404–06.
- ↑ Lorenzen & Willerslev 2010.
- ↑ Bickerstaffe 2010.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]- Akhenaten on In Our Time at the BBC
| نێونەتەوەیی | |
|---|---|
| نەتەوەیی | |
| ئەکادیمییەکان | |
| ھونەرمەدان | |
| خەڵک | |
