ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا

ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا
بە ئینگلیزی: Henry VIII
لەدایکبوون	٢٨ی حوزەیرانی ١٤٩١ Palace of Placentia، شانشینی یەکگرتوو
مردن	٢٨ی کانوونی دووەمی ١٥٤٧(١٥٤٧-٠١-٢٨) (٥٥ ساڵ ژیاوە) Palace of Whitehall، شانشینی ئینگلتەرا
ناسناو	Bluff Hal، Bluff Harry
شوێنی ناشتن	St George's Chapel, Windsor
باوک	ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا
دایک	ئێلزابێتی یۆرک
خزمەکان	فێرناندۆی دووەم، Juan de Aragón y Castilla، Philip I of Castile، جەیمسى پێنجەم پاشای سکۆتلەندا، ماری شاژنی سکۆتلاند
خێزان	خانەوادەی تودۆر
کەسێکی دیار	ئیراسموس، Juan Luis Vives، Otho Germanus
زمانەکانی ئاخاوتن	زمانی ئینگلیزی، زمانی ئیتاڵی، زمانی فەڕەنسی، زمانی لاتینی
پیشە	پاشا، ئاوازدانەر
ئایین	ئەنگلیکانیزم، Latin Church
باری تەندرووستی	قەڵەوی
کارە کۆکراوەکان	ئەرشیفی نیشتمانیی
خاوەنی	St James's Palace، Sandsfoot Castle، کۆشکی نەنسەچ
ڕووداوە بەرچاوەکان	coronation of Henry VIII and Catherine of Aragon، Field of the Cloth of Gold
وێنا کرا	Portrait of Henry VIII، King Henry VIII (1491–1547)، King Henry VIII (1491–1547)، King Henry VIII (1491 - 1547)، King Henry VIII (1491–1547)
دۆخی مافەکانی لەبەرگرتنەوە	مافەکانی لەبەرگرتنەوە بەسەرچوون
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ھێنری ھەشتەم (١٤٩١–١٥٤٧) پاشای ئینگلتەرا و دواتر ئیرلەند بوو. شەش جار ھاوسەرگیری کرد و دوو لە ژنەکانی لە دوای جیابوونەوە لەسێدارە دا. ھێنری ئایینی فەرمیی ئینگلتەرای لە کاتۆلیکەوە گۆڕی بۆ پڕۆتێستانت و لەمەودوا کڵێسای ئانگلیکان بوو بە ھێزی یەکەمی ئایینیی ئینگلتەرا. کە ئەم کارە بەھرەی زۆری بۆ وڵاتی ئینگلتەرا ھەبوو، چونکە ئیتر دەسەڵاتی کڵێسای کاتۆلیک لەسەر وڵات لاچوو و ئەو پارە زۆرە کە ھەموو ساڵیک لە سەر بوودجەی وڵات ڕەوانەی واتیکان دەکرا بۆ وڵات و کاروباری ناوخۆ گەڕایەوە. ھێنری لەژێر کاریگەری چاندی ڕێنێسانسدا بوو و ھەر ئەمە بووە ھۆکاری پێشکەوتنی چاندی ئینگلتەرا لە سەردەمی ئەودا.

سەرەتای ژیانی (١٤٩١–١٥٠٩)

بێوژنی گەنج کاترین ئارگۆن، بە دەستی وێنەکێشی کۆشک ھێنری حەوتەم مایکڵ سیتۆ، نزیکەی ساڵی ١٥٠٢.

ھێنری ھەشتەم لە کۆشکی گرینویچ لەدایکبووە، کە کوڕی سێیەمی پاشا ھێنری حەوتەم و شاژن ئێلیزابێس بوو. لە نێوان حەوت منداڵەکەی ھێنری حەوتەمدا، تەنھا سێ خوشک و برای ھێنری ھەشتەم مانەوە: ئارسەر و مارگرێت و ماری. لە ساڵی ١٤٩٣دا، کاتێک تەمەنی دوو ساڵ بوو، وەک بەرپرسی ئاسایش لە قەڵای دۆڤەر و سەرپەرشتیاری زیندانی بەندەرەکانی سینک دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١٤٩٤دا، وەک دووکاڵی یۆرک دەستنیشان کرا، پاشان کرا بە ئێرڵ مارشاڵی ئینگلتەرا، و نوێنەری پاشا و سەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی ئیرلەندا. ھێنری پەروەردەیەکی نایابی لەلایەن مامۆستاکانییەوە وەرگرت، ھەر بۆیە شارەزایی لە لاتینی و فەڕەنسی و ئیسپانیدا پەیدا کرد. لەبەر ئەوەی چاوەڕوان دەکرا تەختی پاشایەتی بۆ شازادە ئارسەر -برای گەورەی ھێنری- بگوازرێتەوە، ھێنری بۆ ژیانی کڵێسایی ئامادە دەکرا. کاتێک تەمەنی یازدە ساڵ بوو، دایکی، ئێلیزابێس، کۆچی دوایی کرد.

کۆچی دوایی شازادە ئارسەر

شازادە ئارسەر جێنشینی پاشا ھێنری حەوتەم و برای گەورەی ھێنری ھەشتەم، لە ساڵی ١٥٠٢دا کۆچی دوایی کرد لە کاتێکدا تەمەنی پازدە ساڵ بوو، ئەمەش نزیکەی بیست ھەفتە دوای ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ کاترین ئارگۆن بوو. بە مردنی ئارسەر، ھەموو بەرپرسیارێتییەکانی کەوتە ئەستۆی برا بچووکەکەی، ھێنری؛ بەم شێوەیە بوو بە شازادەی وێڵز. ھێنری حەوتەم ھەوڵیدا ھەوڵەکانی بۆ ھاوپەیمانی نێوان ئینگلتەرا و ئیسپانیا لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە زیندوو بکاتەوە؛ پێشنیاری ھاوسەرگیری ھێنری شازادەی وێڵزی لەگەڵ بێوژنەکەی برای، شازادە ئارسەر، کرد کە شازادەی ئیسپانی کاترین بوو، بچووکترین منداڵی ھەردوو پاشا فەردیناندی دووەم پاشای ئارگۆن و ئیزابێلای یەکەم شاژنی کاستیا. ئەم ھاوسەرگیرییە پێویستی بە وەرگرتنی ڕەزامەندی پاپا ھەبوو بۆ لابردنی ڕێگرییەکانی ھاوسەرگیری شازادەی وێڵز لەگەڵ بێوژنەی براکەی؛ بەھۆی بوونی دەقێک لە پەرتووکی لێڤییەکان «ئەگەر پیاوێک ژنی براکەی بھێنێت، ئەوە گڵاوییە، عەورەتی براکەی دەرخستووە، بێ منداڵ دەبن»، لە لایەکی ترەوە کاترین سوێندی خوارد کە ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ شازادە ئارسەر ھەرگیز تەواو نەکراوە.

نەمانی ئارامی شاژن ئیزابێلای یەکەم -دایکی کاترین- وای لە پاپا یولیوسی دووەم کرد کە لێخۆشبوونێکی پاپایی لە شێوەی مەرسوومێکی پاپاییدا ببەخشێت. بەم شێوەیە، چواردە مانگ دوای مردنی ھاوسەرە گەنجەکە، کاترین خۆی بینییەوە کە دەستگیرانی برا بچووکەکەی، ھێنرییە. تا ساڵی ١٥٠٥، ھێنری حەوتەم چیتر حەزی بە ھاوپەیمانی لەگەڵ ئیسپانیا نەما، پاشان ھێنری کوڕ ڕای گەیاند کە ئەو دەستگیرانییە بەبێ ڕەزامەندی ئەو ڕێک خراوە. بەڵام مانۆڕە دیپلۆماسییەکان دەربارەی چارەنووسی ھاوسەرگیرییە پێشنیارکراوەکە تا کۆچی دوایی ھێنری حەوتەم لە ساڵی ١٥٠٩دا بەردەوام بوون. کاتێک شازادە ھێنری گەیشتە تەمەنی حەفدە ساڵان، لە ١١ی حوزەیرانی ١٥٠٩دا ھاوسەرگیری لەگەڵ کاترین کرد، و لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٥٠٩دا، ھەردوو پاشا نوێیەکە لە دێری وێستمینستەر تاجیان لەسەر نرا.

سەرەتای سەردەمی دەسەڵاتی (١٥٠٩–١٥٢٥)

ھێنریی ھەشتەم لە تەمەنی ھەژدە ساڵیدا لە کاتی تاجنانی لە ساڵی ١٥٠٩.

دوای دوو ڕۆژ لە تاجنانی، فەرمانی دەستگیرکردنی دوو لە وەزیرەکانی باوکی دەرکرد کە جەماوەرێکی زۆریان نەبوو، سێر ڕیچارد ئیمپسۆن و ئیدمۆند دادلی، پاشان بە ناپاکی گەورە تۆمەتبار کران و لە ساڵی ١٥١٠دا لەسێدارە دران. ئەمە یەکەمین تاکتیکی ئەو بوو بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەوانەی لەسەر ڕێگای وەستابوون.

ھێنری وەک پیاوی سەردەمی ڕێنسانس دەرکەوت، و کۆشکەکەی بووە ڕووگەی داھێنەرانی زانایان و ھونەرمەندان. ھێنری لە ڕاستیدا مۆسیقاژەن و دانەر و شاعیر بوو، بەناوبانگترین بەرھەمی مۆسیقای «ڕابواردن لەگەڵ ھاوڕێیان» بوو. ھەروەھا خولیای یاریی نەرد و قومار بوو، و لە وەرزشیشدا لێھاتوو بوو بەتایبەت، شمشێربازی و ڕاوکردن و تێنس. جگە لەوەش، ھێنریی ھەشتەم بە دڵسۆزییەکەی لە بەرگریکردن لە بیروباوەڕە ئایینییە مەسیحییەکان دەناسرا.

فەڕەنسا و ھابسبۆرگ

لە ساڵی ١٥١١، پاپا جۆلیۆسی دووەم ھاوپەیمانییەکی پیرۆزی دژی فەڕەنسا ڕای گەیاند. ھاوپەیمانییە نوێیەکە تەنھا ئیسپانیا و ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزی نەدەگرتەوە، بەڵکوو ئینگلتەراشی لەخۆ دەگرت. ھێنری ئەو بۆنەیەی کردە بیانوو بۆ فراوانکردنی مەودای دەسەڵاتی لە باکووری فەڕەنسا؛ پەیماننامەی وێستمینستەری لە تشرینی دووەمی ١٥١١ واژوو کرد – کە جەختی لەسەر پشتگیریی دوولایەنە لەگەڵ ئیسپانیا دژی فەڕەنسا دەکردەوە – پاشان ئامادەکاریی کرد بۆ بەشداریکردن لە جەنگی کۆمەڵەی پیرۆز.

لە ١٦ی ئابی ١٥١٣، ھێنری ھێرشی کردە سەر فەڕەنسا، و ھێزەکانی سوپای فەڕەنسییان لە جەنگی سپێرز تێکشکاند. لەکاتێکدا ھاوسەری خوشکەکەی جەیمسی چوارەمی پاشای سکۆتلەندا بە داوای لویسی دوازدەیەم پاشای فەڕەنسا ھێرشی کردە سەر ئینگلتەرا، بەڵام لە کاتی سووربوونی ھێنری لەسەر داگیرکردنی فەڕەنسا شکستی ھێنا. شاژنە کاترینی ئاراگۆن وەک جێگری پاشا لە کاتی غیابیدا سەرکردایەتیی سوپای ئینگلیزی کرد، بۆ ئەوەی لە ٩ی ئەیلوولی ١٥١٣دا شکستێکی گەورە بە سکۆتلەندییەکان لە جەنگی فلۆدن بھێنێت، جەیمسی چوارەم خۆی لە نێوان کوژراوەکاندا بوو، بۆ ئەوەی شەڕەکە کۆتایی بە دەستێوەردانی کورتی سکۆتلەندییەکان بھێنێت لەم جەنگەدا.

لە ١٨ی شوباتی ١٥١٦، کاترینی ھاوسەری یەکەم منداڵی خۆی کە لە ژیاندا مابووەوە شازادە ماری بوو. (کاترین لە ساڵی ١٥١١دا کوڕێکی بۆ بوو بە ناوی «ھێنری دووکی کۆرنوا»، کە چەند ھەفتەیەک دوای لەدایکبوونی کۆچی دوایی کرد).

ساڵانی کۆتایی (١٥٤٠–١٥٤٧)

تابلۆیەکی کێشراوی ھێنریی ھەشتەم لە نێوان ساڵانی ١٥٣٩–١٥٤٠.

لە ساڵی ١٥٤٠دا، ھێنری ڕەزامەندیی دا لەسەر تێکدانی مەزارگەکانی پیرۆزکراوان. لە ھەمان کاتدا، حەزی بە ھاوسەرگیرییەکی تر دەکرد، بۆ ئەوەی دەستەبەری لەدایکبوونی میراتگرێکی بکات. تۆماس کرۆمێڵ پێشنیاری ھاوسەرگیریی «ئان» خوشکی دووکی کلیڤزی پرۆتێستانتی بۆ کرد، کە ھێنری وەک ھاوپەیمانێکی گرنگ دەیبینی لە ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی ئینگلتەرا بۆ ھێرشی ڕۆمانە کاتۆلیکەکان، بۆیە ھانس ھۆڵباینی بچووکی نارد بۆ کێشانی وێنەی ئان تا نیشانی پاشای بدات. دوای ئەوەی ھێنری سەیری ئەو وێنەیەی کرد کە ھۆڵباین کێشابووی، و ئەو ستایشەی کە پیاوانی دەربارەکەی بۆ ئانیان کردبوو، وێڕای ڕەتکردنەوەی ژمارەیەک لەو خانمە دەستبژێرانەی کە ھۆڵباین وێنەی کێشابوون بۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ ھێنری، ھێنری ڕەزامەندیی لەسەر ھاوسەرگیری لەگەڵ ئان دا. دوای ئەوەی ئان گەیشتە ئینگلتەرا، ھێنری بە ھیچ شێوەیەک بە لایەوە سەرنجڕاکێش نەبوو، بۆیە بە شێوەیەکی تایبەت ناوی نابوو «مایینی فلاندرز». لەکاتێکدا ھیچ بۆچوونێکی تۆمارکراوی ئانمان دەست ناکەوێت سەبارەت بە ھاوسەرە نوێیە یەکجار قەڵەوەکەی.

وێنەی ئان لە کلیڤز لەلایەن وێنەکێش ھانس ھۆڵباینی بچووک لە ساڵی ١٥٣٩.

ھێنری ویستی ئەم ھاوسەرگیرییە ھەڵبوەشێنێتەوە تا ھاوسەرگیری لەگەڵ یەکێکی تردا بکات. بەو شێوەیە دووکی کلیڤز تێوەگلا لە ململانێ لەگەڵ ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز، لەکاتێکدا ھێنری ھیچ ئارەزوویەکی بۆ ململانێ نەبوو. ئان بەو ڕادەیە ژیر بوو کە ڕێگری لە ھەوڵەکانی ھێنری نەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ھاوسەرگیرییەکەیان؛ کاتێک پرسیاری لێ کرا کە ئایا سێکسی لەگەڵ ھاوسەرەکەیدا کردووە، شایەتیی دا کە ھاوسەرگیرییەکەیان ھەرگیز تەواو نەبووە؛ چونکە ھێنری ھەموو شەوێک دەچووە ژووری بووکەکەی، ماچێکی لە نێوچەوانی دەدا، پاشان دەچووەوە سەر جێگای خۆی. بەم شێوەیە، ھیچ ڕێگرییەک لەبەردەم ھەڵوەشاندنەوەی ھاوسەرگیرییەکەدا نەما. بەو شێوەیە، ھاوسەرگیرییەکە ھەڵوەشایەوە و ئان نازناوی «خوشکی پاشا»ی پێ بەخشرا، و قەڵای ھێڤەری پێ درا، کە شوێنی نیشتەجێبوونی پێشووی بنەماڵەی بۆلین بوو. لە ھەمان کاتدا، کرۆمێڵ متمانەی پاشای لەدەست دا بەھۆی ڕۆڵی لە ڕێکخستنی ئەم ھاوسەرگیرییەدا، و دواتر لە پلە و پۆستەکانی داماڵدرا، پاشان سەری بڕدرا.

وێنەی کاترین ھاوارد لەلایەن وێنەکێش ھانس ھۆڵباینی بچووک لە ساڵی ١٥٤٠.

لە ٢٨ی تەممووزی ١٥٤٠ – کە ھەمان ئەو ڕۆژە بوو کە کرۆمێڵی تێدا لەسێدارە درا – ھێنری ھاوسەرگیریی لەگەڵ کاترین ھاواردی گەنج کرد، کە کچی مامی ئان بۆلین و یەکێک لە کارەکەرەکانی بوو. ھێنری زۆر دڵخۆش بوو بە ھاوسەرە نوێیەکەی. سەرەڕای ئەوەش، دوای ماوەیەکی کورت لە ھاوسەرگیرییەکەیان، شاژن لەگەڵ تۆماس کالبێپەر – یەکێک لە ئەندامانی دەربار – پەیوەندییەکی خۆشەویستیی دروست کرد، ھەروەھا فرانسیس دێرھامی وەک سکرتێری خۆی دانا، کە پێش ھاوسەرگیری دەستگیرانی بوو و پەیوەندیی سۆزداریی نافەرمییان پێش ھاوسەرگیری ھەبوو. تۆماس کرانمەر – کە دژی دەسەڵاتی بنەماڵەی ھاواردە کاتۆلیکەکان بوو – بە بەڵگەوە سەرنجی پاشای بۆ ڕەفتارەکانی شاژن کاترین ڕاکێشا. پاشا لە سەرەتادا ڕەتی کردەوە بڕوا بەم بانگەشانە بکات، بەڵام ڕێگەی بە کرانمەر دا کە لێکۆڵینەوە لەم بابەتەدا بکات، کە بووە ھۆی سەلماندنی تێوەگلانی شاژن. لە کاتی لێپرسینەوە لە شاژن، دەیتوانی بەڵگەنامەی ھاوسەرگیریی پێشووی لەگەڵ دێرھام نیشان بدات، کە وای دەکرد ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ ھێنری پووچەڵ بێتەوە، بەڵام لەجیاتی ئەوە، بانگەشەی ئەوەی کرد کە دێرھام ناچاری کردووە پەیوەندییەکی نایاسایی لەگەڵدا ببەستێت. لە ھەمان کاتدا، دێرھام پەیوەندیی کاترینی لەگەڵ تۆماس کالبێپەر ئاشکرا کرد. کاترین ھاوارد تاوانبار کرا و لە ١٣ی شوباتی ١٥٤٢دا لەسێدارە درا. لە ھەمان ساڵدا، ھەموو دێرەکان ھەڵوەشێنرانەوە و موڵک و ماڵەکانیان بۆ تاجی پاشایەتی گواسترانەوە. ھەروەھا سەرۆکی دێرەکان کورسییەکانیان لە ئەنجومەنی لۆردەکان لەدەست دا، و تەنھا سەرۆک قەشەکان و کاھینەکان ئەندامێتییان لە ئەنجومەنەکەدا پاراست، بۆ ئەوەی بۆ یەکەمجار ژمارەی ئەندامە قەشەکان لە ژمارەی ئەندامانی ناقەشە لە ئەنجومەنەکەدا کەمتر بێت.

کاترین پار ھاوسەری شەشەم و کۆتاییی ھێنری.

ھێنری کۆتا ھاوسەرگیریی خۆی لەگەڵ بێوەژنە دەوڵەمەند کاترین پار لە ساڵی ١٥٤٣دا ئەنجام دا. لەگەڵ ھێنریدا باسی پرسی ئاینیان کرد؛ دەرکەوت کە ئەو لە چاکسازیخوازانە، لەکاتێکدا ئەو لە پارێزگاران بوو، ئەوەش ناسازانی ئەو بۆ پاشا چەسپاند، بەڵام بە نیشاندانی ملکەچی بۆ ئەو، خۆی ڕزگار کرد. کاترین یارمەتیی ھێنریی دا لە چاککردنەوەی پەیوەندیی نێوان خۆی و ھەردوو کچەکەی، ماری و ئێلیزابێس. لە ساڵی ١٥٤٤دا، پەرلەمان یاسایەکی دەرکرد کە ھەردوو شازادەکەی بۆ زنجیرەی جێنشینی گەڕاندەوە، دوای شازادە ئێدواردی شازادەی وێڵز، سەرەڕای ئەوەی ھێشتا وەک منداڵی نایاسایی دەمانەوە. ھەروەھا ئەم یاسایە ڕێگەی بە ھێنری دا کە جێنشینی زیاتر بۆ تەخت لە وەسیەتنامەکەیدا دیاری بکات.

سەردەمی ھێنریی ھەشتەم شەپۆلێک لە لەسێدارەدانی ڕامیاریی بەخۆیەوە بینی، کە بە لەسێدارەدانی ئیدمۆند دی لا پۆلی لە ساڵی ١٥١٣ دەستی پێ کرد، تا بە لەسێدارەدانی ھێنری ھاوارد لە کانوونی دووەمی ١٥٤٧ کۆتایی ھات. سەرەڕای ئەوەی ھەندێک سەرچاوە لە پیاوی ئایینی ویلیام ھاریسۆنەوە گواستوویانەتەوە، کە ژمارەی لەسێدارەدانەکان لەم سەردەمەدا گەیشتووەتە ٧٢،٠٠٠ حاڵەت، بەڵام ئاماژەیان بەوە کردووە کە ژمارەکە دزە گەورەکان و دزە بچووکەکان و فێڵبازەکانیش دەگرێتەوە. ھاریسۆن ئەم ژمارە زیادەڕۆییپێکراوەی لە جیرۆلامۆ کاردانۆوە گواستووەتەوە، ئەویش لە قەشەی لیسیۆی کاتۆلیکییەوە گواستوویەتەوە.

کۆچی دوایی و جێنشینەکانی

کۆشکی وایت ھۆڵ کە پاشا ھێنریی ھەشتەم لە ساڵی ١٥٤٧دا تێیدا کۆچی دوایی کرد.

لە کاتی کۆچی دوایی نزیک دەبووەوە، کێشی ھێنری بە شێوەیەکی زۆر زیادیکرد؛ تا وای لێھات دەوری کەمەری گەیشتە ١٣٧ سم، و چیتر نەدەیتوانی بجووڵێت مەگەر بە ھاوکاریی ئامێرەکان نەبێت. ھەروەھا زیپکەی کێمداری پڕ لە ئازار بە جەستەیدا بڵاوبووەوە، و پێدەچێت بەدەست نەقرسەوە دەیناڵاندبێت. ھێنری دەستی بە ناڵاندن بەدەست قەڵەوی و کێشە پزیشکییەکانی تر کرد دوای ئەو ڕووداوەی کە لە ساڵی ١٥٣٦دا لە کاتی شمشێربازیدا قاچی بریندار بوو. ڕووداوەکە بووە ھۆی نوێبوونەوەی برینێکی کۆن کە ھێنری ساڵانێک بوو پێوەی دەیناڵاند، تا وای لێھات پزیشکەکان لە چارەسەرکردنی بێئومێد بوون. برینەکە بۆ ماوەی تەمەنی کە مابووی کێمی دەکرد، و بەو ھۆیەوە ڕێگری لێ کرد کە ھەمان ئاستی چالاکیی جەستەیی پێشتری ھەبێت. ڕووداوی شمشێربازییەکە بووە ھۆی گۆڕانی میزاجی ھێنری، کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر کەسایەتی و میزاجی ھەبوو.

ئەو بیردۆزەی دەڵێت ھێنری بەدەست سیفلیسەوە دەیناڵاند لەلایەن زۆرێک لە مێژوونووسانەوە ڕەت کرایەوە. سەرەڕای ئەوەی نەخۆشیی سیفلیس لە سەردەمی ھێنریدا ناسراو بوو، بەڵام پزیشکەکانی ھێنری ھیچ ئاماژەیەکیان بۆ تووشبوونی بەم نەخۆشییە تۆمار نەکردووە. بیردۆزێکی نوێی پەسەندتر ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکات نیشانە پزیشکییەکانی ھێنری، کە خوشکە گەورەکەی مارگرێتیش پێوەی دەیناڵاند، نیشانەکانی نەخۆشیی شەکرەی جۆری دووەمن. بەپێی توێژینەوەیەک کە لە ئاداری ٢٠١١دا بڵاوکراوەتەوە، بارودۆخی سکپڕیی ھاوسەرەکانی و تێکچوونی ھێزی عەقڵی، ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕەنگە پاشا بەدەست کێڵ پۆزەتیڤ و کۆنیشانەی ماکلویدەوە دەیناڵاندبێت.

شارەزایانی قەڵەوی لە کۆلێژی ئیمپریال لە لەندەن مێژووی ھێنریی ھەشتەم و مۆرفۆلۆژیای جەستەیان شیکردەوە بۆ دیاریکردنی ئەوەی ئایا پێکانێکی مێشک دوای ڕووداوی شمشێربازیی ١٥٣٦، بووەتە ھۆی تێکچوونی ھۆرمۆنی دەماری کە بووەتە ھۆی قەڵەوییەکەی. ئەم شیکارییە کەمیی ھۆرمۆنی گەشەی وەک سەرچاوەی زیادبوونی قەڵەوییەکەی دیاری کردووە، و تەنانەت گۆڕانکارییە ڕەفتارییە گەورەکانیش – وەک ھاوسەرگیریی فرە و جەنگ لەگەڵ فەڕەنسا – لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا.

نەخۆشیی قەڵەوی بووە ھۆی کۆچی دواییی ھێنری لە تەمەنی پەنجا و پێنج ساڵیدا، ئەوەش لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٥٤٧ لە کۆشکی وایت ھۆڵ ڕووی دا، کە ھاوکات بوو لەگەڵ نەوەدەمین ساڵیادی لەدایکبوونی باوکی، و دوا وشەکانی ئەمانە بوون: «قەشەکان! قەشەکان! قەشەکان!» ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەو قەشانەی کە بووە ھۆی دەرکردنیان بە ھەڵوەشاندنەوەی دێرەکان. ھێنریی ھەشتەم لە کڵێسای قەشە جۆرج لە قەڵای ویندسۆر لە تەنیشت جەین سیمۆری ھاوسەری نێژرا. دوای زیاتر لە سەد ساڵ، پاشا چارڵزی یەکەم لە ھەمان گۆڕدا نێژرا.

دوای کۆچی دوایی، ئێدوارد کوڕە تاقانە شەرعییەکەی لەژێر ناوی ئێدواردی شەشەم بووە جێنشینی. و لەبەر ئەوەی ئێدوارد لە تەمەنی نۆ ساڵیدا بوو، توانای بەدەستەوەگرتنی دەسەڵاتی نەبوو. ھێنری وەسیەتی بە ئەنجومەنێک کرد کە لە ١٦ وەسی پێکدێت بۆ بەڕێوەبردنی حوکمڕانی تا ئەو کاتەی ھێنری دەگاتە تەمەنی ھەژدە ساڵی. وەسییەکان ئێدوارد سیمۆر خاڵی پاشایان ھەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە پارێزەری تەخت. وەک نەریت، ھێنری وەسیەتی کرد کە جێنشینی ئێدوارد مافی ماری خوشکی و نەوەکانی بێت، و ئەگەر نەوەی نەبوو تەختەکە بۆ ئێلیزابێسی خوشکیان و نەوەکانی بێت. لە کۆتاییدا، ئەگەر ئێلیزابێس پاشکۆی نەبوو، تەختەکە بۆ نەوەی ماری خوشکە بچووکەکەی دەبێت، بەوەش نەوەی خوشکەکەی مارگرێتی لە جێنشینیکردنی دوورخستەوە، بەپێی ئەو وەسیەتنامەیە. بەڵام بابەتەکە شکستی ھێنا، چونکە دوای کۆچی دواییی ئێلیزابێسی کچی، جەیمسی چوارەمی پاشای سکۆتلەندا کە نەوەی مارگرێتی خوشکی بوو، بووە جێنشینی.