پەمپی سوتەمەنی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
پەستانی زۆر بەرز لەناو پەمپی سوتەمەنی بزوێنەری دیزلی

پەمپى سووتەمەنى زۆر جار بەکاردێت(بەڵام نەک ھەمیشە) پێکھاتەیەکى گرنگە لە ئوتۆمبێلدا. زۆربەی بزوێنەرەکان (بەتایبەتی بزوێنەری مۆتۆرسیکلی کۆن) سووتەمەنی بە ھیچ شێوەیەک داوا ناکەن لە پەمپ(فیول پەمپ)، پێویستیان تەنھا بە ھێزی ڕاکێشانى زەوییە تا سووتەمەنى لە تانکى سووتەمەنى بگوازرێتەوە یان لەژێر فشارى بەرز بۆ سیستەمى ئینجێکتی سووتەمەنى. زۆرجار، کابیەرێتیدی بزوێنەر بە بەکارھێنانی پەستانی نزم لە پەمپى میکانیکى کە دەبەسترێن لە دەرەوەى تانکى سووتەمەنى،کەچى ھەندێک بزوێنەر بە بەکارھێنانی پەمپى کارەبایى کە دەبەسترێن لەناو تانکى سووتەمەنى (جۆرە سووتەمەنیێکی بزوێنەر ھەیە دوو پەمپى سووتەمەنى ھەیە : یەکەم پەستانی نزم و قەبارەی زۆری پەمپەکە  لە ناو خەزانی سوتەمەنی و ئەوی تریان پەستانی بەرز و قەبارەی کەمی پەمپکردن کە نزیکە لە بزوێنەرەکە ). پەستانی سوتەمەنی پێویستی بە ھەندێک تایبەتمەندى ھەیە بۆ بزوێنەرەکە  تا بەشێوەیەکى ڕاست کار بکات. ئەگەر پەستانى سووتەمەنى زۆر نزم بێت ، بزوێنەرەکە  بە لاوازی کار دەکات.

پەمپی میکانیکی[دەستکاری]

پێش گرتنەخۆى بەرفراوانى ئینجێکشنی سووتەمەنیى ئەلیکترۆنى، زۆربەى کابیەرێیتەری بزوێنەری ئۆتۆمۆبیل سووتەمەنیى میکانیکیان بەکاردەھێنا بۆ گواستنەوەی سوتەمەنی لە خەزانی سوتەمەنی بۆ جامى سووتەمەنیى کابیەرێیتەرەکە ، دوو سووتەمەنی زۆر  بەکار ھێنران کە پەمپ سوتەمەنی دەکاتە ناو (پەنجک و پلونگەر-تیپە) ئەمانە پەمپى میکانیکین. پەمپى ناو پەنجک جۆرێکى پەمپى جیگۆڕکێی پۆزێتڤن . پەمپى ناوپەنجک لە ژوورێکى پەمپ پێکدێت کە قەبارەیان زیاد و کەم دەبێت بەھۆی پەنجکێکى نەرم, وەکو ھەمان کارى پەمپی پستن. دەمەوانەی پشکنین شوێنەکەی دەکەوێتە ھەردوو دەرچەی چونەژوور و ھاتنەدەر لە ژووری پەمپ کە ھێز دەخاتە سەر سوتەمەنی بۆ ئەوەی بە یەک ئاراستە بروات .

یەکێک لە باوترین شێوەکان ، ئەم پەمپنە بە شێوەیەکى نموونەیى دادەخەرێن بۆ ناو بلۆکى بزوێنەر یان سەر کامشافتى بزوێنەر نەرمە گوێیێکى زیادەى ھەیە کە دەسکێک بەکار دەخات لەسەر پەمپکە، یان ڕاستەوخۆ یان لەرێگای (پوشرۆد)،لەلایەن ڕا کێشانى ناو پەنجکەکە تا نزمترین خاڵی بێجوڵە.

قەبارەکە لەناو ژوورى پەمپ زیاد دەکات ، ئەمەش بووە ھۆی کەم بونەوەی پەستان . بەمەش سووتەمەنى ڕێ دەدات کە پەمپکە لە تانکەوە بچرێتە ناوی (بەم ھۆیەوە پەستانی تایبەتى بە بەرگە ھەوا کار دەکات لەسەر سووتەمەنیەکە لە تانکەکە). جوولەى گەڕانەوەى ناو پەنجکەکە بۆ بەرزترین خاڵی بێجولە بەتوانایە لەلایەن بوارێکى ناو پەنجک، لەو ماوەى کە سووتەمەنیەکە لە ژوورى پەمپ بەناو دەرچەی چونەدەر  دەچێتە ناو کابەرێیتەر. بە شێوەیەکی سنوردار پەستان دەخاتە سەر سووتەمەنیەکە بۆ چوونە ناو پەمپەکە لەلایەن ئەو ھێزەی کە دەخرێتە سەر ناوپەنجک.



کابرێیتەر بە شێوەیەکى نموونەیى جامێکى ئاوی تێدایە بۆ دەرکردنی سووتەمەنى پەمپ. کاتێک سووتەمەنیەکە تەخت دەبێت لە جامى ئاو ئاستێکى دیاریکراو تێ دەپەڕێنێت، زمانەى دەروازە بۆ کابرێیتەر دا دەخرێت ، ڕێ گرتنى پەمپى سووتەمەنى لێوە پەمپ سووتەمەنیى زیاتر بۆ کابرێیتەر. لەم کاتە، ھەر سووتەمەنیەیێک مانەوە لەناو ژوورى پەمپ بە تەلەوە دەبرێت، بێتوانا تا دەر بچێت بەناو دەرچەی دەروازە یان دەرچەی دەرگە.ناو پەنجکەکە بەردەوام دەبێت تا فشار ڕێ بدات بۆ ناو پەنجکەکە، و لەکاتى خولانەوەى دواتر، پەنجکەکە بۆ دواوە ڕا دەکێشێت تا نزمترین خاڵی بێجولە ، ئەو شوێنەى دەمێنێتەوە ھەتا زمانەى دەروازە بۆ کابرێیتەر دەکاتەوە چونکە یەک لاى ناو پەنجکى پەمپ سووتەمەنى تێدا دەکەوێتە ژێر پەستان و لاکەی دیکەی دەبەسترێنەوە بە کرانککەیسی بزوێنەرەکە ، ئەو دەتوانێت سووتەمەنى دزە بکات بۆ ناو کرانککەیسەکە . کە تواناکەى ھەردوو ترەمپای میکانیکى و پەمپى سووتەمەنیى کارەبایى دەپێورێت لە ساى (کە دەوەستێتە سەر پاوەند بۆ ئینجى چوارگۆشە). عادەتەن، ئەم یەکەیە پێوانەى گشتیە بۆ پەستان، ھێشتا ئەو کەمێک واتاى جیاوازی ھەیە، دەربارەى پەمپى سووتەمەنى.


ھێلکاری پەمپی سوتەمەنی

پەمپی سوتەمەنی جۆری پلەنگەر[دەستکاری]

پەمپپلونگەر-جۆرێکى ترومپاى جیگۆڕکیى پۆزێتڤە کە ژوورێکى پەمپتێدا دەبێت کە قەبارەیان کەم دەبێتەوە ،ئەم ترومپانە بە شێوەیەکى نموونەیى کار دەکەن لە پەستانێکی بەرزتر لە ترومپاى جۆرى ناو پەنجک. بەڵام لە باوترین ڕێکخستن، ئەم ترومپانە جێگیر دەکرێن لەسەر لاى ترومپاى ئینجێکشن کە بە کامشافت کار دەکات، یان ڕاستەوخۆ یان بەڕێگای [پوشرۆد].کاتێک نەرمەى گویى کامشافت دەگاتە نزمترین خاڵی بێجولە. ئەم ترومپانە دەتوانن کار بکەن لەنێوان (٢٥٠ و ١،٨٠٠) بار (٣،٦٢٥ و ٢٦،٠٠٠ ) psi . چونکە دەبەسترێتەوە بە کامشافت ، پەستانى بەتاڵ کردنەوەى ئەم ترومپایانە نەگۆڕە، بەڵام ڕێژەی ترومپاکە ڕاستەوخۆ دەبەسترێتەوە بە سورانەوەی بزوێنەرەکە بۆ ھەر خولەکێک .

ھەردوو پەمپکە پەستانی نەرێنى دروست دەکەن بۆ راکێشانی سوتەمەنی بەناو خەتەکان . لەگەڵ ئەوەشدا، پەستانی نزمی نێوان پەمپکە و تانکى سووتەمەنى، لە تێکەڵە لەگەڵ گەرمى بزوێنەرەکە یان ئاووھەواى گەرم،بەم ھۆیەوە سوتەمەنی دەتوانێت ببێت بە ھەڵم . دروستى کردنی ئەم دیزاینە بۆ پەمپی شلەیە، نەک ھەڵم، بێتوانا نیە تا سووتەمەنیى زیاتر بمژێت بۆ بزوێنەرەکە.

سووتەمەنیەکە دەکوڵێنێت لە خەتەکان، ھەروەھا بزوێنەرەى سووتەمەنیى ستارڤینگ بەس تا کار بکات. سووتەمەنیى ئۆتەمەوتیڤى میکانیکى بە شێوەیەکى گشتى پەمپ زۆر زیاتر دروست ناکات لە (١٠–١٥) psi، کە زیاترە بۆ زۆربەى کابەرێیتەرەکان.

پەمپی کارەبایی[دەستکاری]

زۆر ئوتۆمبێلى ھاوچەرخ پەمپى سووتەمەنىان ھەیە و  عادەتەن کارەباییە و شوێنەکەی لەناو تانکى سووتەمەنى دایە. پەمپکە پەستانی پۆزێتڤ دروست دەکات لە خەتى سووتەمەنى، پاڵنانى بەنزینەکە بۆ ناو بزوێنەرەکەدەبێتە ھۆی بەرز بوونەوەی پەستانی بەنزینەکە. دانانى پەمپکە لە تانکەکە پێکھاتەکەی کەمتر موحتەمەلە (پەمپکە خۆى) دوورە لە بزوێنەرەکە. سوودێکى تر بۆ دا نانى پەمپکە لەناو تانکەکە ئەوەیە کە کەمتر موحتەمەلە تا دەست بە ئاگرێک بکات. ھەرچەندە پێکھاتەى کارەبایى (وەکو پەمپیێکى سووتەمەنى) دەتوانێت  پڕیشک بکات و سووتەمەنى ڤێیپەز دا بگیرسێنێت، سووتەمەنیى شلە ناتەقێنێتەوە بۆیە پەمپکە نقوم دەکات لە تانکەکە یەک لە سەلامەتترین شوێنە تا ئەو دا بنێن.

لە زۆربەى ئوتۆمبێل، ترومپاى سووتەمەنى ڕۆیشتنێکى نەگۆڕ بەنزین دەگەیەنێت بۆ بزوێنەرەکە، سووتەمەنى ناگەرێندرێتەوە بۆ تانکەکە. ئەمە زیاتر ھەلی کوڵانی سووتەمەنیەکە کەم دەکاتەوە.

سوودێکى تری پەمپی کارەبایى بەکارھێنانى سووتەمەنى کەم دەکاتەوە چونکە ئەوەکە بەرگرى پەیوەندیدارى نیە لەگەڵ لێخوڕینێکى میکانیکى و  دابینکردنى سووتەمەنى دەتوانێت زیاتر چاودێرى بکرێت بەووردى لەلایەن یەکەى کۆنترۆڵى ئەلیکترۆنى (ECU).

ئوتۆمبێل لەگەڵ ئینجێکشنی سووتەمەنیى ئەلیکترۆنى یەکەیێکى کۆنترۆڵى ئەلیکترۆنیى ھەیە (ئى سى یوو) و ئەمە لەوانەیە بەرنامە بۆدانراو بێت لەگەڵ ژیربێژیى سەلامەتى کە پەمپى سووتەمەنیى کارەبایى بکوژێتەوە ، تەنانەت ئەگەر بزوێنەرەکەش کار بکات. لە حالەتى بەیەک داکێشان سووتەمەنى دزەدەکات لێیەوە ھەریەک ڕێ دەگرێت تا خەتى سووتەمەنى پچڕان .





سویچى داگیرساندن تواناکە ھەڵ ناگرێت تا ترومپاى سووتەمەنى؛ لەجیاتى، ئەو یامەلە کردن بەنۆبەیێک چاڵاک دەکات کەەکە بڵندتر بارى ھەنووکە ڕەفتار لەگەڵ دەکات. ئەوە باوە بۆ ترومپاى سووتەمەنى یامەلە کردن بەنۆبە تا ئۆکسەدایزد دە ببێت و بوەستێنێت کار کردن؛ ئەمە زۆر باوترە لە ترومپاى سووتەمەنیى ڕاستەقینە نشستى ھێنان.مەکینەى ھاوچەرخ کۆنترۆڵى دەوڵەتى-پتەو بەکار دەھێنن کە فشارى سووتەمەنى ڕێ دەدات کە کۆنترۆل بکرێت بەڕێى خۆشکردنى بەرینى-ترپەلێداندەى ڤۆڵتاجى ترومپا. ئەم زۆر بوونە ژیانى ترومپاکە،ێک بچووکتر و ئامرازى سووکتر ڕێ دەدات کە بەکار بھێنرێت، و بارى کارەبایى کەم دەکاتەوە.

ئوتۆمبێل لەگەڵ دەرزیى سووتەمەنیى ئەلیکترۆنى یەکەیێکى کۆنترۆڵى ئەلیکترۆنیى ھەیە (ئى سى یوو) و ئەمە لەوانەیە بەرنامە بۆدانراو بێت لەگەڵ ژیربێژیى سەلامەتى کە ترومپاى سووتەمەنیى کارەبایى دوور دا بخات، تەنانەت ئەگەر بزوێنەرەکە کار بکات. لە حالەتى بەیەک داکێشانێک ئەمە سووتەمەنى دزەدەکات لێیەوە ھەریەک ڕێ دەگرێت تا خەتى سووتەمەنى پچڕان .

سەربارى ئەوە، ئوتۆمبێل لەوانەیە سویچێکى سستینی ھەبێت (عادەتەن دەکەوتە ژێر کوشنی پێشەوە) ئەوە  لە حالەتى کاریگەریێک تریپ، یان زمانەیێکى رۆلل-ۆڤەر کە دوور لە ترومپاى سووتەمەنى دا بخات لەو بارەى کە ئوتۆمبێلەکە خل دەبێتەوە سەری.

ئى سى یوو سێک لەوانەیە بەرنامە بۆدانراو بێت تا دوور لە ترومپاى سووتەمەنى دا بخات ئەگەر ئەوان خواروو ھەست بکەن بە یان سفر فشارى ڕۆن، بۆ نموونە ئەگەر بزوێنەرەکە نشستیێکى کۆتاییى دووچار بووە (لەگەڵ مەترسیى دواترى ئاگر لە بەشى بزوێنەر ).

سووتەمەنیەکە ناردن ئەنجومەنى یەکە لەوانەیە تێکەڵەیێکى ترومپاى سووتەمەنیى کارەبایى بێت، فلتەرەکە، و ئامرازى ئەلیکترۆنى بەکار دەھێنن بۆ بڕى سوتەمەنى بپێون لە تانکەکە بەڕێى سەرئاوێک ھاوپێچى کرد بۆ سێنسەیێک کە داتا دەنێرێت بۆکە داش-مۆونتەد پێوەرى سووتەمەنى. سووتەمەنیەکە ترومپا بە خۆى بەشێکى تا ڕادەیەک ھەرزانە. بەڵام میکانیکیێک لە گەراجێک لەوانە بوو بژاردەیێکێت ھەبێت تاکە تەواو ئەنجومەنى یەکە دا بمەزرێنێت.

پەمپی سوتەمەنی کارەبایی

دەرچە و پەمپى ھییلیکس کامێرا ھاژۆراو پلەنجەتر پەمپى جۆرن کە کار دەکەن لە نیوە (rpm) بزوێنەر بۆ چوار بزوێنەری دەگەشێتەوە و لە ھەمان ئاپییێم لە حالەتەکەى دوو ھەنگاودا . پەمپکە وەکو ئەوەیێک پەمپى جۆرى پستنى یە بەڵام لە جیاتى پستنێک ئەوێک ماچین پلەنجەتر ئەوەى نیە ھیچ مۆرى ھەیە.

کاتێکەکە پلەنجەتر دەگاتە بەرزترین خاڵی بێجولە ، ئینجێکشن دەبێتە ناو سلندەر  تەواو دەکرێت و ئەوە دەھێنرێتەوە لەسەر ھەنگاوى بەرەو خوارەوەى لەلایەن بەھارێکى پەستان. چونکە بەرزیى نەرمەى گویى کامێرا ناتوانێت بەئاسانى بگۆڕێرێت،

بڕى سووتەمەنیە ترومپا بۆ ئینجێکتەکە کۆنترۆل دەکرێت لەلایەن تاقچکەیێک و ئامرازى باڵ بەست کە پلەنجەتر دەخولێتەوە بڕى گۆڕاوى سووتەمەنى ڕێ دەدەن بۆ ڕووبەر لەسەرەکە پلەنجەتر.

دەروازە و دەرچەی چونەدەر شوێن دیارى دەکرێن لەسەر دوو لایەکە ترومپا دیوارى لوولەک سووتەمەنى ڕێ دەدەن تا بڕوات بەناو ژوورى پەستان ھەتاکە پلەنجەتر بھاژۆرێت دوو دەرچەکەی دا دەخات و دەست بە جوولەى پەستان دەکات.

دەرچەی چونەدەرسوتەمەنی دەخاتە ناو تانکی بزوێنەر . پاشان سووتەمەنیەکە بەھێزێک دەکرێت بەناوێک دەوەستێت زمانە دەپشکنێت، تا باکفلۆو ڕێ بگرێت بۆ لووتى ئینجێکتەر لە پەستان کە دەتوانن تێ بپەڕن ١٨،٠٠٠ (psi) یەکەیەکە بۆ پێوانە کردنی پەستان.

سەرچاوەکان[دەستکاری]