پەرلەمانی ئوسترالیا
| پەرلەمانی ئوسترالیا | |
|---|---|
 | |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٠١ |
| وڵات | ئوسترالیا |
| دەسەڵاتی دادوەری دەگرێتەوە | ئوسترالیا |
| شوێنی بارەگاکان | Parliament House |
| وێبگە | https://www.aph.gov.au/ |
پەرلەمانی ئوسترالیا (بە فەرمی پەرلەمانی کۆمۆنوێڵس و ھەروەھا بە پەرلەمانی فیدراڵ دەناسرێت) دەزگای یاسادانانی فیدراڵی ئوسترالیایە. لە سێ پێکھاتە پێکدێت: پادشای ئوسترالیا (لەلایەن فەرمانڕەوای گشتییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت)، ئەنجومەنی پیران (ئەنجومەنی باڵا)، و ئەنجومەنی نوێنەران (ئەنجومەنی خواروو). پەرلەمان پێکھاتەکانی سیستمی وێستمینستەری بەریتانی تێکەڵ دەکات، کە تێیدا ئەو پارت یان ھاوپەیمانییەی زۆرینەی لە ئەنجومەنی خواروودا ھەیە مافی پێکھێنانی حکوومەتی ھەیە، لەگەڵ ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە نوێنەرایەتیی یەکسان بۆ ھەر یەک لە ویلایەتەکان دابین دەکات، و وردبینی لە یاسادانان دەکات پێش ئەوەی واژوو بکرێت و ببێت بە یاسا.[١]
ئەنجومەنی باڵا، ئەنجومەنی پیران، لە ٧٦ ئەندام پێکدێت؛ دوازدە ئەندام بۆ ھەر ویلایەتێک، و دوو ئەندام بۆ ھەر یەک لە دوو ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکە. ئەندامانی ئەنجومەنی پیران بە بەکارھێنانی تاکە دەنگی گواستراوە ھەڵدەبژێردرێن و، لە ئەنجامدا، ئەنجومەنەکە چەندین پارتی تێدایە کە کێبڕکێ دەکەن بۆ کۆنتڕۆڵی یاسادانان.[٢] ھیچ پارت یان ھاوپەیمانییەک زۆرینەی لە ئەنجومەنی پیراندا بەدەستەوە نەبووە لە دوای ٢٠٠٧، و ئەمەش بە گشتی پێویستی بە دانوستان لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن یان کرۆسبێنچ ھەیە بۆ تێپەڕاندنی یاساکان.[٣]
ئەنجومەنی خواروو، ئەنجومەنی نوێنەران، لە ئێستادا لە ١٥٠ ئەندام پێکدێت، کە ھەر یەکەیان لە ڕێگەی دەنگدانی پەسەندکراوی تەواو لە بازنەکانی ھەڵبژاردنی تاک-ئەندامی (کە بە «دابەشکارییەکان» یان «کورسییەکان»یش دەناسرێن) ھەڵدەبژێردرێن.[٤][٥] ئەمە مەیلی ئەوەی ھەیە ببێتە ھۆی ئەوەی ئەنجومەنەکە لەلایەن دوو گرووپی ڕامیاری سەرەکییەوە کۆنتڕۆڵ بکرێت، ھاوپەیمانیی ناوەڕاست-ڕاست بۆ ڕاست (کە لە پارتەکانی لیبراڵ و نیشتمانی پێکدێت) و پارتی کرێکاری ناوەڕاست-چەپ. حکوومەت دەبێت فەرماندەیی متمانەی ئەنجومەنی نوێنەران بکات بۆ ئەوەی دەسەڵات بگرێتە دەست و تێیدا بمێنێتەوە.
ئەنجومەنی نوێنەران زۆرترین ماوەی خولی سێ ساڵە، ئەگەرچی دەکرێت زووتر ھەڵبوەشێنرێتەوە. ئەنجومەنی پیران ماوەی جێگیری ھەیە، کە ماوەی خولی نیوەی ئەندامانی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتەکان ھەر سێ ساڵ جارێک کۆتایی دێت (ماوەی خولی چوار ئەندامی ناوچەکان بەستراوەتەوە بە ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە). لە ئەنجامدا، ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیران نزیکەی ھەمیشە ھاوکاتن. میکانیزمێکی چارەسەرکردنی بنبەست کە بە ھەڵوەشاندنەوەی دوولایەنە دەناسرێت دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ ھەڵوەشاندنەوەی تەواوی ئەنجومەنی پیران و ھەروەھا ئەنجومەنی نوێنەران ئەگەر ئەنجومەنی پیران ڕەتی بکاتەوە یاسایەک تێپەڕێنێت کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە پەسەند کراوە.[٦]
دوو ئەنجومەنەکەی پەرلەمان لە ھۆڵی جیاواز لە ماڵی پەرلەمان کۆدەبنەوە (جگە لە کۆبوونەوە ھاوبەشە دەگمەنەکان)، کە خۆی دەکەوێتە سەر کاپیتەڵ ھیڵ لە کانبێرا، ناوچەی پایتەختی ئوسترالیا. ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران بەزۆری لەو شوێنەی پێی دەوترێت «ژووری سەوز» کۆدەبنەوە، لە کاتێکدا ئەندامانی ئەنجومەنی پیران لە «ژووری سوور»ی تەنیشتی کۆدەبنەوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Beck، Luke (٢٠٢٠). Australian Constitutional Law: Concepts and Cases (بە ئینگلیزیی ئۆسترالیایی). Cambridge University Press. لاپەڕە ١٦–٢٥. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٨-٧٠١٠٣-٧. OCLC ١٠٨٦٦٠٧١٤٩.
- ↑ «Odgers' Australian Senate Practice Fourteenth Edition Chapter 4 – Elections for the Senate». Parliament of Australia. ٢٠١٧. لە ٩ی ئایاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Williams، George؛ Brennan، Sean؛ Lynch، Andrew (٢٠١٤). Blackshield and Williams Australian constitutional law and theory : commentary and materials (چاپی 6th). Annandale, NSW: Federation Press. لاپەڕە ٤١٥. ژپنک ٩٧٨١٨٦٢٨٧٩١٨٨.
- ↑ «House of Representatives Practice, 6th Ed – Chapter 3 – Elections and the electoral system». Parliament of Australia. ٢٠١٥. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «A Short History of Federal Election Reform in Australia». Australian Electoral Commission. ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧. لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی تەممووزی ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- ↑ «Odgers' Australian Senate Practice Fourteenth Edition Chapter 21 – Relations with the House of Representatives». Parliament of Australia. ٢٠١٧. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
