نیکۆلای گۆگۆل

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

نیکۆلای گۆگۆڵ له‌ 21 ئاداری 1809 چاوی به‌ژیان هه‌ڵێناوه‌ دانه‌ری چیرۆکی کورت و ڕۆمانی پته‌و و شانۆگه‌ریە و بەشێکی ڕه‌خنه‌گران به‌ باوکی ڕیالیزم له‌ئه‌ده‌بی ڕوسیدا دایده‌نێن .[١] هه‌رچه‌نده‌ له‌یه‌که‌م به‌رهه‌می شانۆیی له‌ ساڵی 1829دا هه‌ستی به‌ شکستی و سه‌رنه‌که‌وتن کرد ، به‌ڵام دوای دوو ساڵ له‌ 1831 دا که‌ کۆمه‌ڵه‌ چیرۆکێکی ئۆکرانی به‌ناونیشانی ( چه‌ند ئێواره‌ وه‌ختێک له‌ چاندنگه‌یه‌کی نزیک دیکانگادا ) ی بڵاوکرده‌وه‌ ، ناوبانگێکی باشی بۆ خۆی په‌یدا کرد و شاعیر و نوسه‌ری ناوداری وه‌کو ( پوشکین و جۆکۆڤسکی و ئه‌کساکۆڤ و بلنیسکی ) په‌سه‌ندیان کرد و به‌نوسه‌رێکی ڕیالیستی سه‌رکه‌وتوویان له‌قه‌ڵه‌مدا و دوای ته‌واوکردنی به‌رگی یه‌که‌می به‌رهه‌مێکی نایابی به‌ناوی ( گیانه‌ مردووه‌کان ) له‌ساڵی 1842 که‌ ڕۆمانێکی ڕیالیستی سه‌رکه‌وتووبوو ، هێرشێکی توند و تیژی بردبووه‌ سه‌ر داب و نه‌ریتی کۆمه‌ڵایه‌تی و هه‌ڵس و که‌وتی خه‌ڵکه‌که‌ و ژیانی جوتیاران به‌کارتێکردنی قه‌شه‌یه‌کی که‌له‌ڕه‌ق ، هزرێکی ڕه‌ش بینانه‌ ده‌ستی به‌سه‌ر هه‌ست و هۆشی داگرت و خستییه‌ سه‌ر بارێکی نیگه‌رانی و هاته‌ سه‌ر ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ که‌ خۆی به‌رامبه‌ر خوا به‌ تاوانبار بزانێ و ئه‌مه‌ وایلێکرد به‌رگی دووه‌می ( گیانه‌ مردووه‌کان )ی به‌ر له‌چاپکردنی سووتاند و له‌ناوی برد و ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی به‌ خاڵێکی تاریک له‌ژیانی داده‌نرێت .

گۆگۆڵ و نوسینی شانۆگه‌ری[دەستکاری]

گۆگۆڵ جگه‌ له‌چیرۆکی کورت و ڕۆمان ، کۆمه‌ڵه‌ شانۆگه‌ریه‌کی ڕیالیستی به‌هێزی نوسی دیارترینیان ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ن : شانۆگه‌ری ( جه‌نابی موفه‌تیشی گشتی ) له‌ساڵی 1836 نوسی و ده‌ریچواند و سه‌رکه‌وتنێکی باشی به‌ده‌ست هێنا و هێرشێکی توند و تیژی پێکه‌نیناوی برده‌سه‌ر چینی فه‌رمانبه‌ره‌کانی حکومه‌تی ڕوسیای قه‌یسه‌ری ، هه‌روه‌ها له‌ساڵی 1842 شانۆگه‌ریه‌کی سه‌رکه‌وتووتری نوسی به‌ناوی ( ژنهێنان ) و ، کارێکی ته‌واوی له‌نوسه‌رانی دوای خۆی کرد و ، له‌هه‌مان ساڵ شانۆگه‌ری ( قومارچییه‌کان )یشی نوسی و له‌زۆر لاوه‌ په‌سه‌ندکرا .

به‌رهه‌مه‌کانی گۆگۆڵ و وه‌رگێڕانیان بۆسه‌ر زمانی تر[دەستکاری]

زۆربه‌ی به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌کانی گۆگۆڵ وه‌رگێڕاونه‌ته‌ سه‌ر زمانی ئینگلیزی و فه‌ڕه‌نسی له‌وانه‌ی کۆمه‌ڵه‌ چیرۆکێکیه‌تی به‌ناوی ( میرگورد ) سێ شانۆگه‌ری نایابی دیکه‌ی که‌ ئه‌مانه‌ن : 1- پاڵتۆ : یه‌که‌مین ڕۆمانه‌ له‌ئه‌ده‌بی ڕوسی به‌زه‌یی به‌ مرۆڤی چه‌وساوه‌دا بێته‌وه‌ 2- تاراس بۆلبا : داستانێکه‌ له‌باره‌ی ژیانی قۆزاقه‌کان له‌سه‌ده‌ی پانزه‌هه‌مدا . 3- جه‌نابی موفه‌تیش : که‌ شانۆگه‌ریه‌کی کۆمیدی خۆش و سه‌رکه‌وتووه‌ . له‌کۆتاییشدا ده‌بێ ئه‌وه‌ بڵێین که‌ گۆگۆڵ له‌ته‌مه‌نی 43 ساڵیدا له‌ 21 شوباتی 1852 کۆچی دوایی کرد و تۆماری گه‌وره‌ترین نوسه‌ری ڕیالیست له‌ ئه‌ده‌بی ڕوسیدا پێچرایه‌وه‌ .

  1. ^ سەرەتایەک بۆ ڕەخنەی ئەدەبی لەگەڵ کورتەیەک لە مێژووی ئەدەبی کوردی ، محەمەد باوەردی موقەددەم ، ١٣٩٥