فۆنۆن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
گەردیلەکان کاتێک وزە لە شێوەی لەرینەوە دەگوازنەوە بۆ گەردیلەی ھاوسێی لە شێوەی شەپۆل دەچێ. بڕی وزەی گوازراوە پێی دەگوترێ فۆنۆن.

فۆنۆن (بە ئینگلیزی: Phonon) بریتیە لەو جوڵەیەی کە گەردیلە یا گەردیلەکانی ماددەیەک ھەیانە لە شێوەی ڕۆشن (transition)، خولانەوە (rotation)، و لەرەلەر (vibration).

فۆنۆن ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێ لە دیاردە فیزیاییەکانی دۆخی ڕەق و شل. ھەندێ لەو ھێندە فیزیاییانە بریتین لە گەێنەرایەتی گەرمی و گەیێنەرایەتی کارەبایی ماددە.

ئیگۆر تام بۆ یەکەمجار ئەم مەفھومەی بەکار ھێناوە لە ساڵی ١٩٣٢ز. ئەم ووشەیە لە یۆنانیەوە وەرگیرەوە (φωνή). ھەروەھا جیاوازە لە فۆتۆن کە کوانتەمی کارۆموگناتیسیە.

پێناسە[دەستکاری]

فۆنۆن وەسفێکی کوانتەمیە بۆ لەرەلەری گەردیلەیەک لە ناو تۆڕی بەلوریدا (lattice crystall). ھەر فۆنۆنێک یەک لەرەلەری ھەیە کە ووزەکەی دیاری دەکات.[١]

شەپۆلی تۆڕ[دەستکاری]

بڵاوبونەوەی فۆنۆن لە ناو تۆڕێکی بەلوریدا

تۆڕ لە یەک دووریدا[دەستکاری]

جوڵەی گەردیلەکان لە تۆڕ دا بە شێوەی یەک دووری.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Simon, Steven H. (2013). The Oxford solid state basics (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. p.  82. ISBN 978-0-19-968077-1.