شێرپەنجەی مەمک

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
وینەی مامۆگرافی مەمکێکی ساق (چەپ) و مەکێکی نەخۆش(ڕاست)

شێرپەنجەی مەمک یەکێکە لە مەترسیدارترین شێرپەنجەکان کە لە ھەر دوو ڕەگەزی ژن و پیاودا ڕوو دەدات.[١] بەڵام زۆربەی تووشبوان بەم نەخۆشییە خانمن. ئەم شێرپەنجەیە سەرەکیترین ھۆی لەدەستدانی ژیانی ژنانی تەمەن ٢٠-٥٠ ساڵ به‌ هۆی شێرپەنجەیە. ئەم شێرپەنجەیە ئەگەر زوو پێی بزانرێت بە ئاسایی چارەسەر دەبێت، بەڵام زۆر جار بە ھۆی کەمتەرخەمی لە بیر دەچێت و کاتێک پزیشک پێی دەزانێت، کە کار ترازاوە. لە ھەر ٨ ژن یەک ژن لە ژیانی خۆیدا تووشی ئەم شێرپەنجەیە دەبێت، لە بەر ئەمەش لە زۆربەی وڵاتانی جیھاندا ھەر لە تەمەنی ٣٠ ساڵ بەرەو ژوور موعاینە و چاودێری بۆ ھەر کڵۆ و سفتی ناو مەمکدا دەست پێدەکات تا لە زووترین کاتدا ئەم لکانە بخرێنە ژێر چاودێری و ئەگەر پێویستیان بە چارەسەر کردن و دەرمانی پزیشکی بێت، تا بۆیان بکرێت.[٢]

نیشانەکان[دەستکاری]

مەمکی خانمێک کە تووشی شێرپەنجەی مەمک بووە

ھەندێک نیشانە ھەن کە دەتوانن یارمەتیدەر بن لە زووپێزانین بە شێرپەنجەی مەمک:

  • ھەبوونی تەنێک (توودەیەک) لە ناو مەمک یان ژێرباخڵدا
  • ھاتنەدەری خوێناو یان زنچکاو(ئاوی ڕۆشن) لە نووکی مەمک
  • چوونە ناوۆی نووکی مەمک(ھەڵگەڕانەوەی نووکی مەمک بەرەو ناو پێست)
  • ھەڵوەرینی پێستی دەوری نووکی مەمک
  • سووری یان باکردنی نووکی مەمک
  • گۆڕینی شکڵی پێستی مەمک بۆ شکڵی پێستی پرتەقاڵ
  • گۆڕینی شکڵی مەمکێک بە جۆرێک کە لە مەمکەکەی تر جیاواز بێت
  • دروستبوونی برینێک لە مەمکدا کە دوای ماوەیێک خۆش نەبێتەوە

سەلماندن[دەستکاری]

کاتێک کە شک لە ھەبوونی شێرپەنجەی مەمک بوو دەبێت پزیشک "مامۆگرافی" بکات. ئەم مامۆگرافییە ھەبوون یان نەبوونی شێرپەنجە دەسەلمێنێت، دوای ئەوەش بۆ دڵنیای تەواو دەبێت "بایۆپسی" بکرێت.

چارەسەری و دەرمان[دەستکاری]

دەرمان بە پێی چەشنی ناکۆکییەکە دەکرێت. ئەگەر ئەو توودەیە (کڵۆکە) تەنھا لە یەک شوێندا بێت و بۆ ھیچ شوێنێکی دیکە نەچووبێت ئەوە تەنھا ئەو شوێنە دەچێتە بەر نەشتەرگەری و ھەڵدەگیرێت و چارەسەر دەبێت. بەڵام ئەگەر ئەو کڵۆیە پەرەی سەندبێت و چووبێتە دیکەی شوێنەکانی مەمک یان چووبێتو لە ژیر باخڵیشدا جێی گرتبێت ئەوە پێویستە مەمک بە گستی دەربێت.

دوای نەشتەرگەری[دەستکاری]

ئەنجەلینا جۆلی لە ساڵی ٢٠١٠ پێش لە نەشتەرگەری مەمکی

زۆر جار لە خانمەکاندا دوای نەشتەرگەری ھەست بە لە دەست چوونی ژنایەتی دەکرێت لە بەر ئەوەی کە ئەم ھەستە لاواز و ناخۆشە لە کۆڵی خانمەکان بکرێتەوە، نەشتەرگەریێکی تریان بۆ دەکرێت کە بۆ جوانکارییە ئەم نەشتەرگەرییە ئاوایە کە لە جێی ئەو مەمک (یان ھەردوو مەمک) کە ھەڵ دەگیرێت دوو دانە مەمکی دەستکرد کە بە ڕوواڵەت، شکڵ و جنس دەقاودەق وەکوو مەمکی بەڕاستینەیە، دادەنرێت. بۆ وێنە ئەم نەشتەرگەرییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە ٣ ھەنگاودا لە سەر ئەکتەری سینمای ئەنجەلینا جۆلی ئەنجام درا و دوای نەشتەرگەرییەکە گەڕاوە سەر ژیانی ئاسایی خۆی و بێ ھیچ گرفتێک درێژەی بە ژیانی دا.[٣][٤][٥][٦]

ئەو شتانەی مەترسی تووشبوون زۆر دەکەن[دەستکاری]

ھەندێک ھۆ و دەلیل ھەن کە ئاستی تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمک زۆر دەکەن وەک ئەمانەی لە خوارەوە دێن:

  • تەمەنی سەر
  • تووشبوونی دایک، خۆشک، باوک یان برا
  • شوێنی نیشتەجێ بوون
  • ئەو کەسانەی ھیچکات ئاوس نەبوون
  • ھەبوونی ھەڵە لە جینۆمدا: وەکوو بوونی جینی ناکۆکی BRCA1 و BRCA2
  • خواردنی زۆری خۆراکی چەور
  • دەسپێکردنی خوێنی مانگانە لە تەمەنی خوار و تەواو بوونی لە تەمەنی سەرۆ
  • خواردنی مەشرووب و شتی ئەلکولدار
  • ژیانی ناچالاک و دانیشتن لە سەر جێگە بۆ ماوەی زۆر

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ شێرپەنجەی مەمک لە پیواندا لە ماڵپەڕی فەرمی شێرپەنجەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
  2. ^ شێرپەنجەی مەمک لە ماڵپەڕی کتێبخانەی پزیشکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
  3. ^ "My%20Medical%20Choice".%20The%20New%20York%20Times.%20Retrieved%2014%20May%202013. نامەی ئەنجەلینا جۆلی بۆ ڕۆژنامەی نیۆیۆرک تایمز لە سەر بارودۆخی سڵامەتی خۆی لە دوای نەشتەرگەرییەکەی لە سەر مەمکی[بەستەری مردوو]
  4. ^ "Angelina Jolie: I had preventive double mastectomy". CBS News. Retrieved 14 May 2013.
  5. ^ Dr. Kristi Funk (May 14, 2013). "A Patient’s Journey: Angelina Jolie". Pink Lotus Breast Center. Retrieved 15 May 2013.
  6. ^ نامەی ئەنجەلینا جۆلی بۆ نیۆیۆرک تایمز بە کوردی