سیستەمی داگیرساندن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

تیشکەکانی سیستەمى داگیرساندن لە پەیدادەبن لە ئەنجامى گەرم بوونى جەمسەرێکى کارەبایی تاپلەیەکى گەرمى بەرز تیێکەڵاو لە سوتەمەنى و هەوا بزوێنەرەکانى سووتانی ناوەکی لە ئەنجامى داگیرساندنی شەپۆلەکان بە قۆناغ کە بە نەوت و گاز کاردەکەن کە بۆ بزوێنەرەکانى موشەک و ئەم جۆرە شتانە بەکاردێت فراوانترین بەکارهێنان بۆ داگیرساندنی ناوەکى لە تیشکەکانى داگیرساندنی بزوێنەرەکانى ئەو ئامێرانەى کە بە بەنزین کاردەکەن وەک ئۆتۆمبێل و پاسکیل .

داگیرسان و پەستانی بزوینەری دیزڵ و سوتەمەنی و هەوایی تێکەڵەکە ڕادەگیرێت لەلایەن پەستانی گەرمی و پێویستی بە پریشکیک نیە . ئەوان عادەتەن glowplugs یان هەیە کە ژووری سووتان پێشەکی گەرم دەکەن بۆ ئیشکردن لە هەوایی سارد و بزوێنەرەکانی تر .flame, بەکاردەهێنێت یان heated tube, بۆ داگیرساندن . لەوکاتەدا ئەمە زۆر باو بوو بۆ زۆر بزوێنەرەکانی پیشوو بەڵام ئیستا ئەمە دەگمەنە.

یەکەم مێژووى داگیرساندنى پریشکى کارەبایی دەگەڕێتەوە بۆ دەمانچەى یارىئەلیساندرۆ ڤۆلتا کارەباییە لە حەفتاکانى سەدەى حەڤدە.

سیفرید مارکوس"ئامێرى داگیرساندنى کارەبایی بۆ بزوێنەرەکانى گاز"دایهێنا لە ٧ى تشرینى یەکەمى ١٨٨٤.

مێژوو[دەستکاری]

سیستەمەکانی موگناتیس[دەستکاری]

Magneto ignition coil.

سادەترین شێوەى داگیرساندن بەکارهێنانى موگناتیسى بزوێنەرەکەیە کە بەدەورى دا دەخولێتەوە بەشێوەیەکى موگناتیسى لەناو کۆیلەکە یان لە ڕێکخستەکانى پێشووتر کۆیلیک لەناو موگناتیسى جێگیرە،کاردەکات لەسەر کەرتەکانى بەرکەوتن بەمەش ڕێڕەوەکەى دەپچڕێنێت دەبێتە هۆکارى هەوڵى زیاتر بۆ وەستانى لەکاتى پێویست بەم شێوەیە ڕووناکى تەواو بۆ گڵۆپەکان دەڕوات بۆ داگیرساندنى ڕاستەوخۆ لە دەرچەیەکى موگناتیسیەوە بۆ موگناتیسە نوێیەکان یەک دەرچە هەیە لەگەڵ کەرتى بەرکەوتن لەناو ژوورى سووتان ئەمە لە دەوروبەرى ساڵى ١٩٠٢ Bosch پێشکەشى کرد کە موگناتیسێکى دووسەر بوو لەگەڵ پلاکى داگیرسانى جێگیر لەگەڵ کەرتى بەرکەوتنى دەرەکى سلیندەرەکە ئەم بزوێنەرە موگناتیسیە لە ئۆتۆمبێلى نوێدا بەکارنایەت چونکە خاوەنى کارەبایەکى تایبەتە تێیدا ئەم جۆرە بزوێنەرانەى لە پاسکیلى هەڵمى بچووک و ئامێرى بەفر ڕاماڵین و هاڕینى خاشاک هتد.. بەم شێوەیە هیچ سیستەمێکى کارەباییان نییە لەسەر پاترییەکان بۆ هیچ کۆمەڵەیەک لەبەر هۆکارى پێویستى و کێشى و تێچوون،بەڵکو بەکاردێت لە بزوێنەرەکانى تەیارەى قەپات کراو ئەمە جگە لە زۆربوونى پێویستى بە کارەبا. بەم شێوەیە سیستەمى موگناتیسى بە شێوەیەکى سەرەکى بەکاردێت لەبەر هەبوونى گرێنتى تەواو تیایدا.

موگناتیس بەکارهێنرا لەسەر سلفى ئامێرى بزوێنەرى بچووک ، کە بزوێنەرێکى جێگیرە "لێدان و بزر" بەکارهێنرا لە سەرەتاکانى سەدەى بیستەم لەسەر بارهەڵگرە کۆنەکان ئەوانەى کە بە بەنزین کاردەکەن یان کێڵگە پاڵێوراوەکان پێش بەگڕخستنى پاترى و ڕۆشنایی ، لەسەر بزوێنەرى فڕۆکەکان موگناتیس بەکارهێنرا چونکە کارکردنى پێى زۆر سادەو باوەڕپێکراو بوو وە کێشى زۆر کەمتر بوو لە پاترى و دینەمۆ .

زۆر لە بزوێنەرى فڕۆکە دوو موگناتیسى بۆ بەکاردێنن بۆ کار ئاسانى لەکاتى ڕوودانى لەکارکەوتنى لەناکاو ، بۆ زیاتر چالاک بوونى سووتانى هەواو سوتەمەنى بە خێرایی و لە هەردوولاوە بە ئاڕاستەى ناوەند. Wright brothers موگناتیسیان داهێنا لە ساڵى ١٩٠٢ ودروستکرا لە ساڵى ١٩٠٣ لەلایەن دایتۆن،داهێنەر ohio جۆرە ئۆتۆمبێلێکى کۆن کە هەردوو سیستەمى بەگڕخستنى پاترى و موگناتیسى تێدا بەکارهاتبوو کارى دەکرد بۆئەوەى دڵنیای بەگڕخستن بەدەست بێنێت لە هەموو کاتێک و ساتێک لەگەڵ سنوردارکردنى هەریەک لە سیستەمەکە واتا ((هەریەک بە تەنها کاربکات بۆئەوەى ئەگەر یەکێکیان لە کارکەوت ئەوى تر جێگەى بگرێتەوە. ئەمەش سودى باشى بەخشى بە سەرەتایی سیستەمى کارى پاترى و بەگڕخستنى خێرا و باوەڕپێکراوى سیستەمى موگناتیسى.

سیستەمە موگناتیسە تازەکان (جگە لە بزوێنەرە بچوکەکان) هەستان بە لادانى کۆیل (تواناى بەرز) وە لەناو کۆمەڵێ کۆیلی دەرەکى داییانا هاوشێوەى کۆیل داگیرساندن لەم بەرەو پێشچوونەدا شەپۆلەکانى ناو کۆیلی موگناتیس تێپەڕن بەناو کۆیلە دەرەکییە سەرەکییەکە کە دەبێتە هۆى بەرهەم هێنانى توانایەکى بەرز لە کۆیلە لاوەکییەکە بەم جۆرە سیستەمە دەوترێ 'سیستەمى گواستنەوەى وزە' سیستەمەکانى وزە زۆرترین دڵنیایی بە گڕخستن دابین دەکەن.

سیستەمەکانى توانایگۆرین[دەستکاری]

Switchable magneto ignition circuit, with starting battery.

موگناتیس پشت دەبەستێ بە خێرایی بزوێنەر بەمەش ڕەنگە لەگەڵ داگیرسان گرفت دروست بکات . هەندێ لە موگناتیسەکان سیستەمى پاڵنەریان هەیە کە دەبێتە هۆى سوڕانى موگناتیس بە خێرایی گونجاو ئەمەش کار ئاسانى دەکات بۆ خێراکردنى ئامێرە لەسەرخۆکان لە هەندێ لە بزوێنەرەکان وەک فڕۆکە سیستەمێک بەکاردێنن کە پشت دەبەستێ بە خانەى ووشک کە بارگاوى ناکرێتەوە (وەک لایتە دەستیە گەورەکان کە پاترییەکەى بارگاوى ناکرێتەوە بەڵام ئەمە نەتوانرا پارێزگارى لێبکرێت وەک سیستەمى بارگاوى کردن کە لە ئۆتۆمبێلدا هەیە) چونکە پاترى ئۆتۆمبێل بارگاوى دەکرێت بۆ بەگڕخستنى بزوێنەر بە شێوەیەکى خێرا.

تاڤۆڵتیەکی بەرز دەستەبەربکات بۆ پریشکەکە لە پاتریە کەم ڤۆڵتەکان 'tickler' ێک بەکارهێندرابوو . کە بەشێوەیەکی بنچینەیی دانەیەکی گەورەتر بوو لە زەنگی کارەبایی جارێک بڵاوکراو , لەگەڵ ئەم ئامێرە , تەزوو ڕاستەوخۆ کە تێدەپەڕێت بەناو کۆیلێکی موگناتیسی ئەلیکتڕۆنی کە جوتێک خاڵی پەیوەندی رادەکێشێ : بۆ بواری موگناتیسەکە دەرووخێت , دووبارە خاڵەکانی نزیک spring-loaded سوڕەکە داوە دەدەمەزرێتەوە سوڕەکە بە خێرایی دووبارە دەکاتەوە بەخێرایی بواری موگناتیسیەکە دەرووخێت , لەگەڵ ئەمەشدا ڤۆڵتێکی بەرز هاندەدات بەدرێژایی کۆیلەکە کە تەنها دەتوانێت خۆی بحەسێنێتەوە لەلایەن کەوانەێک لە خاڵی پەیوەندی لەکاتێکدا لەم حاڵەتەدا زەنگی کارەبا کە ئەم کێشەیە وەک ئەمە هۆیەکە کە خاڵەکان ژەنگ هەڵدەهێنن.

لەم شێوازی کردارە کۆیلەکی لەوانەیە گیزە نەبڕێ بەرهەمهێنانی train پەیوەندی بۆ پریشکەکان بە گشتی ئامیرەکان ناسراو بوون (کۆیلی پریشکی مۆدێلی T )نەبڕێ (بە پیچەوانەوە بۆ کۆیلی داگیرسانی تازەکە تەنها پێکهاتەی کۆیلی ڕاستەقینە سیستەمەکەیە) دوایی تەمەنێکی درێژ لە مۆدیلی T وەک گواستنەوە. دەرکەوت لە گوتار و گۆڤار وەکو Popular Mechanics و پرۆژەی بەناوبانگ بۆ پێشانگەی زانستی قوتابخانە ئەوەندە درەنگ ١٩٦٠ لە بەڕیتانیە ئەم ئامرازانە بەشێوەیەکی گشتی ناسراو بوون بەکۆیڵی trembler و بەناوبانگ بوولە سەیارەکان ١٩١٥ , وەهەروەها لە ئۆتۆمبێلی بازرگانی لەگەڵ بزوینەری گەورە تاوەکو دەوروبەری ساڵی ١٩٢٥ بۆ ئاسانی دەسپیکردن .

پاترى و کۆیل داگیرساندنى بەکارخست[دەستکاری]

لەگەل گرتنە خۆى جیهانى دەستپێکردنى کارەبایى بۆ ئۆتۆمبێلەکان , هەبوونى پاترییەکى گەورە تا سەرچاوەیەکى نەگۆری کارەبا دەستەبەربکات,سیستەمەکانى موگناتیسى پشتگوێخرابوون بۆ سیستەمەکان, بەکارهێنانى کۆیلى داگیرساندن تا فۆلتەکە هەنگاو بنێت تا پێویستەکانى داگیرساندن , و دابەشکەرێک لێدان بنێرێت بۆ پلاکى پریشکى راست لاکاتثکى گونجاو.

سیستەمیکی داگیرسانی باشتر پێشکەوتوو بوو لەلایەن Dayton Engineering Laboratories Co پێشکەشی کرد لەساڵی ١٩١٠ Cadillac ئەم داگیرسانی پێشکەووتوو بوون لەلایەن Charles Kettering کەپێکهاتبوو لە کۆیلی داگیرسان , خاڵەکان breaker switch, کاپەسیتەرێک ,دابەشکەرێک ( بۆ رینىشاندانى پریشکەکە لە کۆیلى داگیرساندن بۆ سلندەرى راست).

خالەکان بواری موگناتیسی کۆیلەکە رێدەدەن تا بنیات بنێت . کاتێک خاڵەکان کراوەن لەلایەن ڕێخستنێکی کەمشەفت. بواری موگناتیسی دەرووخێت EMFێک هاندەدات لە سەرەتاییە کە زۆر گەورەترە ڤۆڵتیەی پاترییەکە و کاری transformer بەرهەمدەهێنێت بۆ ڤۆڵتیەکی گەورە (20 kV یان گەورەتر) لەدووەمی

کاپاسیتەرەکە arcing کپدەکاتەوە لە خالەکان کاتێک کراوەن: بەبێ کاپاسیتەرەکە , وزەکە کۆکراوە لە کۆیلەکە لەوانەیە خەرج بکرێت لە کەوانەیەک لە خالەکان نەک لە کەلێنى پلاکى پریشک. سیستەمى Kettering بووبە سیستەمى داگیرساندنى یەکەمى بۆ چەندین سال لە پیشەسازىى automotive بەهۆیى خەرجى کەمتر و سادەیى رێژەیى .

سیستەمە داگیرساندنە نوێیەکان[دەستکاری]

سیستەمى داگیرساندن بە شێوەیەکى نمونەیى کۆنترۆل دەکرێت لەلایەن کلیلێک سویچى داگیرساندنى بەکارخست

میکانیکیانە داگیرساندن[دەستکاری]

Top of distributor cap with wires and terminals
Rotor contacts inside distributor cap

زۆربەى بزوێنەرە چوار هەنگاوەکان بەکاریانهێناوە سیستەمێکى داگیرساندنى کارەبایى میکانیکیانە. دابەشکەرەکە دلى سیستەمەکەیە . دابەشکەرەکە پێکدێت کامێکى خولاوە لێخوراو لەلایەن لیخورینى بزوێنەرەکە , کۆمەلەیەک خالەىbreaker , کۆندێسەرێک (خەستەرێک) , رۆتۆێک (سوڕاوێک) و کلاوێکى دابەشکەر .

سیستەمەکە وزەى پیدرا لەلایەن پاتریەکى ترش, کە بارگاوى دەکرێت سیستەمێکى کارەبایى بەبەکارهێنانى دینەمۆیەک یانalternator. بزوێنەرەکە خالەکانى برەیکەر پەیوەندى بەکاردەخات, کەتەزووەکە هاوبەشناکات بۆ کۆیلێکى هاندەر (ناسراو بە کۆیلى داگیرساندن).

کۆێڵی داگیرساندن پێکدێت لە دوو تەزووی transformer --سەرەتایی دووەمی . ئەم winding دەگوازرێتەوە ناوەکێکی موگناتیزسی باو دەگوازرێتەوە. تەزویەکی کارەبایی گۆراو لەسەرەتایی بوارێکی موگناتیزسی کارەبایی گۆراو قائیل دەکات لە چەقەکەی وە تەزوێکی کارەبایی گۆراو دووەمی کۆیل داگیرساندن دووەمی زیاتر دەخولێتەوە لە سەرەتاییەکە ئەوە ئەم transformer step-up کە ڤۆڵتێکی بەرز بەرهەم دەهێنی لە winding. دووەمی دەزووی سەرەتایی دەبەستێتەوە بە پاتریەکە (ئاساییە بەشێوەى سنووری current-limiting ballast resistor) لەنێو یەک کۆیلی داگیرساندن کە کۆتایی هەریەک لە دەزووەکە بەیەکەوە دەبەستنەوە. هیتر ڤۆڵتەیی بەرز و کۆتایی دووەمی دەبەستێتەوە لەگەڵ rotor ی دابەشکەرەکە.

Ignition circuit diagram for mechanically timed ignition

firing داگیرساندنەکە ریزبەندى دەست پێدەکات لەگەل ( یان برەیکەر پەىوەندى) . تەزووێکى جێگیر دەروات لە پاترى , بەنێو بەرگرىcurrent-limiting ەکە , بەنێو کۆیلە سەرەتاییەکە , و لە کۆتاییدا گەرانەوە بۆ پاترییەکە . ئەم تەزووە بوارێکى موگناتیسى بەرهەمدەهێنێ لەناو چەقى کۆیلەکە.

هەروەک کامشەفتى بزوێنەر دەسورێتەوە , هەروەها شەفتى دابەشکەرەکە بەکاردەخات لەنیوە خێراییەکە. لە بزوێنەرێکى چوار هەنگاو کامشەفتەکە دووجار دەسورێتەوە بۆ سورى داگیرساندن. کامێکى فرە-پلدار هاوپێچ دەکرێت بۆ شەفتە دابەشکەرەکە : یەک لۆبىlobe هەیە بۆهەریەک لە سیلیندەرى بزوێنەر . لەماوەى زۆربەى سورەکە , rubbing blockەکە خالەکان دەهێلێتەوە تا رێبدەن تەزووێک بنیات بنێن لە کۆیلى داگیرساندنى یەکەمى سوراندن. هەروەک پستنێک دەگات بەلوتکەى بزوێنەرەکەى سورى پەستان, کرانەوەى خالەکان هۆیەکە تەزووەکە لەنا و کۆیلە سەرەتاییەکە تا بوەستێت. بەبێ تەزووە جێگیرەکەى ناو سەرەتاییەکە

چیڕۆکی ئەوەی پریشک تۆزێک ئاڵۆزە مەبەست لە کۆیلی داگیرساندن بۆ دروستکردنی پڕشکێک تەنها بۆ گرتنی کوونی ئاگرەکەیە لەوانەیە بگاتە 0.025 بۆ (0.64ملم ) بۆیە دەبێت بسوڕێت بۆ ئەم مەبەستە و لەو کاتەی ئەو کوونە بگیرێت بەلای دابەشکەر, خاڵەکان دەکرێنەوە. و کونێکی بچووکی هەیە نزیکەى 0.00004 بۆ سەیە (0.001 ملم ) پێویستە شتێک بکرێت بۆ گرنتی ئەو خاڵانە تاکو هێزی پاڵەپەستۆی موگناتیسەکە نەبات, و هێزی پاڵەپەستۆیەکە خوار نەبێت لە دواجار کۆکەرەوی تەوژمی کارەباکە ئەو ئەرکە ئەنجام دەدان کۆکەرەوی تەوژمی کارەبا بەشێوەیەکی کاتی چاودێری لێشاوی تەوژمی سەرەتایی دەکات بۆیە فۆڵتەکە بەناو خاڵەکان زیاد دەکەن وەکو تەوژمی کارەبایی و تەزووی سەرەتایی بەڵام لە هەمان کات جیاکردنەوەی خاڵەکان (ڤۆڵتەی consequent arcing ) زیاد دەکات لە کۆتاییدا , جیاکردنەوەی خاڵ زیاد دەکات شتێک وەکو 0.015 ئینچ (0.38ملم).

کۆیلى داگیرساندنى دەرهاتەى فۆلتیەى بەرز دەبەستێتەوە بەرۆتۆرەکە کە دادەنیشێت لەسەر شەفتە دابەشکەرەکە. چواردەورى رۆتۆرەکە کلاوەى دابەشکەرە. فۆلیەى بەرز لە کۆیلى دووەمى ( ئاسایى ٢٠,٠٠٠ بۆ ٥٠,٠٠٠ فۆلت) هۆیەکە تا پریشکێک پێک بهێنێت لە کەلێنى پلاکى پریشک , لەخولانەو سووتەمەنى -هەواى تێکەل پەستراو دادەگیرسێنێت لەنێو بزوێنەرەکە. ئەوە دروستکراوەکەى ئەم پریشکەیە کە وزەکە بەکاردەهێنێت کە خەزن کرابوو لە کۆیلى داگیرساندنى بواى موگناتیسى.

سلندەرى دوانەیی جۆرى سیترۆن ١٩٤٨ یەک دانە لە کۆیلى جۆرى کۆتایی دووانە بەبێ بەکارهێنانى دابەشکەر بەکاردێنێت و تەنها سێرکتى گەیاندن بەکاردێنێت لە سیستەمى بەفیڕۆچوونى ئاگر

Citroën 2CV wasted spark ignition system

هەندێک لە ماتۆڕى دوو سلندەر دوو دانە خاڵى گەیاندنیان هەیە کە ئاگر دەدات بە جووتە کۆیلەکە کە هەریەکەیان بەستراون بە یەکێک لە دوو پلاکەکە بەبێ دابەشکەر هەروەکو لە BSA Thunderbolt و Triumph Tigress

ئەو بزوینەرانەی کە کاردەکەن بە چووستى بەرز و هەشت سلندەر و سوڕانەوەى زۆر بەرزە (وەکو ئەو ماتۆڕانەى بۆ پێشبڕکێ بەکاردێن) پێویستیان بە ئاگرى زۆر بەرز هەیە سوڕى داگیرسانى ئاسایی دابین دەکات بۆیە ئەم کێشەیە چارەسەر دەکرێت بە


گۆڕینى کۆمەڵەى کۆیل و سێرکت و بارگەگرەکانى.وانەیەک کۆمەڵە بۆ نیو مەکینە بەتایبەتی مەکینەی شێوەی V-8 یان V-12 , کەدوو سیستەمی گڕکڕتنی هەیە کە کارەباین و هەریەکیان سەربەخۆن بەڵام هاوبەشن لە یەک دابەش کەر و دوو وانە سێرکت کە پاڵ دەخرێن بە (کامشەفت)و ڕۆتۆر و گەیەنەر دووسەرچاوەى ڤۆڵتیەی بەرز .


سێرکتی تاک کە دەسوڕێتەوە لەگەڵ کامشەفت و سپرنگی تایبەت ئاگرەکەى سنوردار کراوە بەهۆی یەک (سیت) لە سێرکت لەکاتی سووڕانەوەی زۆر خێرا , جۆرە سنووردارکردنە دەتوانێت کۆنتڕۆڵ بکرێت بە هۆی گۆرینی یان داننی دوودانە سێرکت کە پێی دەگوترێت (aka "dual points") کە بەشێوازی هاورێک بەستراون لەگەڵ بوونى (بۆشایی) لەنێوانیان لەگەڵ (کامشەفت) بۆ ئەوەی لەدەرەوەی شوینەکە بوخولێنتەوە .


سیستەمى دابەشکەر زۆر جیاوازى نیە لەگەل سیستەمى موگنایسى جگە لەهەندێک توخمى تر . هەندێ تایبەتمەندى لەم سیستەمە هەیە بۆ نمونە دەتوانرێ شوێنى خالەکانى بەیەکگەیاندن بەشێوازى داینامیکى لەگەل گۆشەى بزوێنەرەکە بگۆردرێت کەدەبێتە هۆى کاتى داگیرساندن پەرەى پێ بدرێت بەشێوەیەکى ئۆتۆماتیکى و هەروەها زیادکردنى ژمارەى سورانەوەى گرنگ (RPM) کە دەبێە هۆى زیادبونى چووستى.

چونکە ئەو گۆرانکارییە میکانیکیە کادەکاتە "dwell"کاتێ کە کۆیل بارگاوی دەبێت , بۆیە دەبێت سێرکیەکان دووبارە عەیار بدرێن یان بگۆردرێن چونکە ڤۆڵتیەی لابەلا کون کون دەبن ئەم جۆرە سیستەمە تا سالی ١٩٧٢ بەکا رهات تاوەکو سیستەمی داگیرسانی ئەلیکتڕۆنی دەرکەوت .



داگیرساندنی ئەلیکتڕۆنی[دەستکاری]

لایەنە خڕاپەکانی سیستەمی میکانیکی ئەوەیە کاتێک کە لەخاڵەکانی سێرکت ڤۆڵتیەی نزم و تەزووی بەرز بەکاردێت لە کۆیلی سەرەتایی , ئەو خاڵەنە تووشی داخورانی میکانیکی دەبن کاتێک لەسەر (کەم شەفت) سەردەکەون و دادەبەزن , هەروەها تووشی (ئۆکساندن ) و سووتانەوەی ڕووە بەریەک کەوتووەکان بەبەردەوامی , ئەمەش ڕێکخستنی بەردەوامی دەویت بۆ قەرەبوو کردنەوەی ئەم داخوڕانە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە سێرکتەکان گۆرانیان . تێدا رووبدات و دەبیتە کە کاتی داگیرساندنەکان بشێوێنن.

هەروەها ڤۆڵتیەى پریسک بەندەلەسەر کاریگەری گەیاندن بۆیە ئەگەر گەیاندن خڕاپ بێت , چووستی بزوێنەر خڕاپ دەبێت لەسیستەمی میکانیکی کە سێرکتی میکانیکی تێدا بەکارهاتوە لە (٣)ئەمپێر زیاتر کۆنترۆڵ ناکریت . کە ئەویش تایبەتە بە داگیرساندن سەڕەرایی ئەوەش تەمەنێکی باشی هەیە . ئەمەش دەبێتە هۆی سنوردارکردنی هێزی داگیرساندن وە بەرزترین خێرایی بزوێنەر.

نموونەیەکە بوسیستەمی داگیرساندن ئەلیکتڕۆنی

‌ داگیرساندنى ئەلەکترۆنى (EI) ئەم کێشانە چارەسەر دەکات لە سیستەمە بنەڕەتیەکان خاڵەکان هێشتا بەکاردەهێنران لەگەڵ ڕەوتێکى نزم مامەڵە دەکات تەنها بۆ کۆنتڕۆڵکردنى یەکەم ڕەوتى بەرز بەکارهاتووە لە ڕێگەى سیستەمى گۆڕینى دۆخى ڕەقى و لەگەڵ ئەوەش زۆر بە خێرایی خاڵەکانى پچڕانى بەیەکگەیشتن بە هەستیارى گۆشەیی بە هەر جۆرێک بێت بینراو بێت لەبەرئەوەى سوڕانى ڕووناکى دەشکێنێت یان ئەوەى زیاتر بەکاردێت بەکارهێنانى هەستیارى کاریگەرى هۆڵە کە وەڵامى بۆ موگناتیسى بازنەیی جێگیرى سەر بڵاوکەرى کراوەى هەیە پێکهێنان شوێنى دەرهێنانى هەستیار و چارەسەرکردنى لە ڕێگەى بازنە گەلێکى گونجاو ئەنجام دەدرێت پاشان بۆ بەکارخستنى ئامێرى بگۆر وەک سایستۆر بەکاردەهێنرێت کە هەڵدەستێت بە گۆڕینى ڕەوتێکى گەورە بەهۆى کۆیلەوە.

یەکەم داگیرساندنی ئەلکتڕۆنی (جۆری کاتۆدی سارد) لەساڵی ١٩٤٨لەلایەن Lucas تاقیکرا بەڵام (delco remy) ترانسوری لەساڵی ١٩٥٥ پێشکەش کرد کە لەمەکینەی (ماتۆڕی ) Convendry climax one BRM لەساڵی ١٩٦٢ بەکاری هێنا,دوای فڕۆشتن هەستا بە پێشکەشکردنی (EI) لەو ساڵە دا, لەگەڵ فەراهەمبوونی هەریەکە لە AutoLite Electric Transistor 201 Tung-Sol EI-4و (بەتاڵکردنەوە بە ئەندازەی سایتڕۆن). بونتیاک بوو بە یەکەم کۆمپانیای بەرهەم هێنانی ئۆتۆمبێل (EI) پێشکەش دەکات (delcotronic) کە لەسەر لێدانی موگناتیسی کار دەکات. لە هەندێ مۆدێلی ١٩٦٣ هەروەها رێگەپێدراو بوو لە هەندێ فڕۆکەدا ,correttes کۆمپانیایی فۆرد هەستا بە دانانی سیستەمی Lucas لەسەر سیستەمى(Lotus 25 S) کەداخیلی ئندیانا پۆلیس کرا لەساڵی دواتر, وە پشکنینی ئوستول لە ساڵی ١٩٦٤ ئەنجام درا و دەستکرا بە پێشکەشکردنی (E 1) لەسەر هەندێ مۆدێل لەساڵی ١٩٦٥ هەر لە ساڵی ١٩٥٨ ەوە کاری کردوە ئیرل و مایر مەن کرایسلر لەکۆمپانیای (EI) و تا ساڵی ١٩٦١ بەردەوام بوو, ئەمەش بویە هۆکاری بەکارهێنانی (EI) لەسەر کۆمپانیای

Prest-O-Lite's CD-65,کە پشتى پیبەسترا لەسەر بەتالکردنەوەى بارگەیى(CDدەرکەوت لە سالى ١٩٦٥, ( ئەم سیستەمە جیاوازە لە سیستەمى Prest-O-Lite CDنەپەستراو پێشکەشکرا لەسەر بەرهەمەکانى AMC لە سالى ١٩٧٢, ئامرازى پێوانەیى دانا سالى ١٩٧٥ نمونەیى).پارجەیەکى جوونیەک هەبوو لە Delco لەسالى ١٩٦٦,کە ئارەزوومەندانە بوو لەسەر ئۆتۆمبێلەکانىOldsmobile ,Pontiac و GMC لەسالى ١٩٦٧ نمونەیى. هەروەها لە سالى ١٩٦٧, Motorola بۆیەکەمجار دەرکەوت لە سیستەمى CD .بەناوبانگترین داگیرساندنى ئەلەکترۆنى لەدواى فرۆشتن کە دەرکەوت لەسالى ١٩٦٥,

Fiat Dino یەکەم ئۆتۆمبێل بوو دروستکراوە لەگەل(EI) لە سالى ١٩٦٨, شوێنى کەوت لەلایەن Jaguar XJ Series 1 لە ١٩٧١, کریسلیر ( لەدواى تاقیکردنەوەیەک ١٩٧١) لە ١٩٧٣ و FordوGM لە١٩٧٥.

لە سالى ١٩٦٧,Prest-O-Lite ئامێرێکى داگیرساندنى" سندوقى رەش" داهێنا , مەبەستى وایا بۆ وەرگرتنى بارگەکەى دوور لە خالەکانى شکێنەرى دابەشکەرەکە لەماوەى rpm بەرز, کەبەکارهێنرابوون لەلایەن Dodge و Plymouth لەهەردوو کارگەى Coronet وBelvedere drag racer. ئەم ئامێرە دانرا لەسەر لاى دیوارى ئاگرینى ناوەکى ئۆتۆمبیلەکان , جۆگەىەکى هەبوو کە هەواى دەرەوە دابندەکرد تا یونیتەکە سارد بێتەوە. ماوەى سیستەمەکە( پلاکى پریشک و دابەشکەر ) دەمێنێ بۆ سیستەمى میکانیکى. کەمى پارجەکانى جولاو بەراورد لەگەل سیستەمى میکانیکى دەبێتە هۆى متمانەپێکردنى زیاتر و خزمەتکردنى دوورودرێژ.

کریسلەر داگیرساندنى breakerless پێشکەشکرد لە ناوەراستى سالى ١٩٧١ وەک هەلبژێردراوێک بۆ 340 V8 و 426 Street بۆ سالى ١٩٧٢, سیستەمەکە پێوانەیى دەبوو لەسەر بزوێنەرەکانى کوالێت بەرز (٣٤٠ لە (٥.٦ لتر) و جوار- بەرمیلەکەcarburetor - equipped ٤٠٠ hp(٢٩٨کیلۆوات) ٤٠٠ cu in (٧لتر)) و بژاردەیەک بوو لەسەر ٣١٨ لە (٥.٢لتر) , ٣٦٠cu in (٥.٩لتر), دوو - بەرمیل ٤٠٠cu in (٦.٦لتر) , و کوالێتى _نزم ٤٤٠ cu in (٧.٢تر).

بۆ ئۆتۆمبیلى کۆنتر, ئەمە ئاساییە بۆretrofit سیستەمێکى (EI) لەشوێن سیستەمێکى میکانیکى. لەهەندێک حالەتدا, دابەشکەرێکى پێشکەوتوو دەگونجێت بۆ بزوێنەرە کۆنترەکە , بەبێ گۆرینى دیکە, وەک.H.E.lI دابەشکەر دروستکراو لەلایەنGeneral Motors, سیستەمى Chrysler breakerless.

Plugtop coil from Honda (one of six)

داهێناکانی ڕێگەپێدراوى ترى زۆرن لەسەر ئۆتۆمبێلە جیاوازەکان لەهەندێ مۆدێل , لەبری یەک کۆیلی ناوەندی , ژمارەیەک کۆیلەتی تاکانەیی هەیە لەسەر ئەک فیشە پریسکە کە بەناوى داگیرسانی ڕاستەوخۆ یان کۆیلی فیشە (cap) دەناسرێتەوە .ئەمە مۆڵەتیکی زیاتر دەدات بە کۆیل بۆ کۆکردنەوەی نێوان بارگاوی نێوان پریسکەکە, وبە واتایەکی تر پریسکەکە وزەی بەرزتر , لەم کارەدا جیاوازییەک هەیە ,لەبەر ئەوەی گشت کۆیلێک هەلدەستێت بە چارەسەری پلاکان لەسەر سلندەرەکان کە درێژیەکەى لە ٣٦٠ پلە تێناپەڕێت و دواتر دەگاتە بەرزترین میت (TDC) لە هەمان کاتدا لە بزوێنەر (ماتۆڕ)ى چوار خولى ئەمە ماناى وایە کە یەک پلاک دادەگیرسێت لە ماوەى کۆتایی لێدانى داهاتوو بەڵام سووتنەکانى تر لەکاتى ئاسایی، کە ئەمەش بە ڕێکخستنى (پریسکەى ونبوو) ناودەبرێت کە هیچ عەیبێکى تێدا نییە جگە لەوەى کە بلاکەکان خێراتر دەخورن سلندەرى دووانەکان بریتین لە ١/٤ و ٢/٣ بە ڕیز سلیندەر ١/٤، ٦/٣، ٢/٥ لەسەر بزوینەرەکانى شەش سلندەر و ماتۆڕەکانى ٦/٧، ٤/١، ٨/٣ و ٢/٥ لە V8 سیستەمەکانى ترى دابەشکارى وەک ئامێرى کاتدانانە و هەستیارى گۆشەیی بەکاردەهێنێت وەک موگناتیسى کردن جێگیرکراو لەسەر ستوونى ئەژنۆیی بۆ جولاندنى داگیرساندن لە کاتى گونجاودا.

داگیرساندنى ئەلەکترۆنى ژمارەیى[دەستکاری]

لە سەرەتایی سەدەى ٢١ یەکەکانى داگیرسانى ئەلیکترۆنى ژمارەیی بۆ مۆتۆرە بچووکەکان فەرەهەمکرا لە هەندێ ئامرازى وەک مشار (بزوێنەر) و ئامێرەکانى چاککردنى تێل و پاشماوەى پەڕەکان و ئامێرەکانى بڕینى گیا ئەمەش بەهۆى بوونى میکروکزتروک کە تێچووى کەم و خێراییە دەکرێت دیزاینى یەکەکانى داگیرسانى ئەلیکترۆنى ژمارەیی بۆ سیستەمەکانى داگیرسانى بەتاڵکردنەوەى چڕ (CDI) یان سیستەمەکانى داگیرسانى بەتاڵکردنەوەى خوێندنەوەیی(IDI) داگیرسانە ژمارەییە بەتاڵکراوەکان هەڵدەستن بە خەزنکردنى وزەى بارگاویکراوى پریسکە بە چڕى لە نێو ئەو یەکەیە کە دەکرێت بنێردرێت بۆ بلاکى پریسکە لە هەر کاتێکدا بێت بە درێژایی خولى بزوینەر لە ڕێگەى ئاماژەى کۆنتڕۆڵکردن لە چارەسەرکارى ورد ئەمەش نەرمى زیاتر دەبەخشێت و ئەداى بزوینەر باشتر دەکات بە تایبەت ئەگەر بێت و لە تەنیشت کاربونکراوى بزوێنەر بێت.

بەرێوەبردنی بزوێنەر[دەستکاری]

لەسیستەمی بەڕێوبردنی بزوێنەر (EMS) ئەلیکتڕۆنەکان کۆنتڕۆڵی گەیاندنی سوتەمەنی و کاتدانانی داگیرساندن دەکات.سێنسەرە سەرەتاییەکان لەسەر سیستەمەکە گۆشەى کرانکشەفتە (شوێنى (کرانکشەفت یانTDC), ێرفلۆو لەناو بزوێنەرەکە و شوێنىthrottle. تەلى کارەباى پێکەوە بەستراوەکە دیارى دەکات کە سیلیندەر سوتەمەنى پێویستدەبێ و جەند, ئینجێکتەرى پێویست دەکاتەوە تا سوتەمەنى بگەیەنێت, پاشان دەبێتە هۆى پریشکێک لەساتێکى راست تا سووتەمەنیەکە بسووتێت. سیستەمەکانى (EMS ) پێشوو کۆمپوتەرێکى ئەنەلۆگ یان بەکاهێنا تا ئەمە تەواوبکات, بەلام وەک سیستەمەکانى embedded لەنرخ دابەزین, سیستەمەکانى ژمارەیى دەستیانکرد بەدەرکەوتن.

EMS نوێیەکان خیندیەوە لەداتا لە سێنسەرى جۆراوجۆرەوە دەربارەى شوێنى کرانکشەفتەکە ,پلەى گەرمىintake manifold ,پەستانى intake manifold (یان قەبارەى هەواى جونەناو), شوێنىthrottle ,تێکەلەى سووتەمەنى بەهۆى سێنسەرى ئۆکسجین,تەقاندن بەهۆى سێنسەرێکى لێدان, سێنسەرەکانى پلەى گەرمى گازە دەرجووەکان. EMSەکە داتاى کۆکراوە بەکاردەهێنى بۆ بەوردى زانینى چەند سووتەمەنى دەگەیەنێت وکەى و چەنددوور .لەگەل سیستەمەکانى داگیرساندنى ئەلەکترۆنى , سیلیندەرە تاکەکان

بزوێنەرە موشەک و جێت , تۆربینەکان[دەستکاری]

بزوێنەرە تۆربین گازەکان بریتیە لە بزوێنەرە جێت کان سیستەمێکی (CDI) هەیە بەبەکارهێنانی یەک یان پلاکی داگیرسێنەری زیاتر ,کەتەنها بەکاردهێندرێت لە startup یان لەباری(combustor(s گڕ دەجێتە دەرەوە.

سیستەمەکانی داگیرساندنی بزوێنەری موشەک بەتایبەتی گرینکن ,ئەگەر داگیرساندنی خێرا ڕوونەدات ,ژووری سوتان دەتوانیت پڕبکات لەگەڵ سوتەمەنی و ئۆکسیدسیەرى زیاد لە پێویست overpressure گرنگ دەتوانن ڕووبدەن ((سەرەتاییەکی سەخت)) یان تەنانەت تەقینەوەیەک . موشەکەکان زۆرجار ئامرازەکانی pyrotechnic بەکاردەهێنێت کە گڕدادەنێن لە ڕووی (injector)ەکە یان, لەسەرێکی ترەوە ,بزوێنەرە hypergolic کان دایدەگرسێنێت لەسەر پەیوەندی لەگەڵ یەکتر بەڵام(تەقێنەرەکان) زۆرجار ژهراوی و داخورێنەرن.