رواندنى دەريايى

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

رواندنى دەريايى (بە ئينگليزى Marine propulsion)

دوو لە مەكينەى ديزل V12 لە ژوورى كەشتى.

رواندنى دەريايى ميكانيزمەكە يان سيستەمەكە بەكاردێت بۆ دروستكردنى وزەى  پالپێوەنان بۆ گواستنەوەى كەشتى يان بەلەم بەنێو ئاو.

لەو كاتەى سەوڵ لێدان و چارۆكە هێشتا بەكاردەهێنرێت لەسەر هەندێك بەلەمى بچووك، زۆربەى كەشتيى هاوچەرخ پاڵدەهێندرێت لەلايەن سيستەمى ميكانيكى كە لە مۆتۆڕێكى كارەبايى يان مەكينەك پەروانە دەيجولێنێ، زۆر جار لە پمپ جێت.

هێزى كار، لە شێوەى سەوڵ، وە چارۆكە شێوەى يەكەمى ڕەواندنى دەريايى بوو. هەندێك سازيان كرد بە چارۆكە، هەروەها ڕۆڵێكى زووى گرنگى بينى.

يەكەم مەكينەى دەريايى پێشكەوتوو لە رواندنى دەريايى مەكينەى هەلمى بوو.كە لە سەرەتايى سەدەى (١٩) بوو.

لەماوەى  سەدەى( ٢٠ ) لەجياتى مەكينەى دووهەنگاو يان چوارهەنگاوى مەكينەى ديزلى و مەكينەى تۆربينى گازى لەسەر كەشتى خێراتر. كارتياكەرى ناوكى دەريايى، كە دەر كەوتن لە (١٩٥٠)،كەهەڵم بەكاردەهێندرێت بۆ پالپێوەنانى كەشتى جەنگى يان شكاندنى سەهۆل , داواكردنى بازرگانى، درەنگ هەوڵى لە كۆتايى دە ساڵى ئەم سەردەمە سەركەوتوو نەبوون. مۆتۆڕى كارەباييان  بەكارهينا كە پاتريى كارەبايى بەكاردێنێت بۆ پالپێوەنانى بەلەمى كارەبايى وە پێشنياركرا بوو بۆ ڕەواندنى وزە .

پەرەسەندن لەو مەكينانەى كە كاردەكات بە گازى سروشتى (ئێل ئێن گى)دەبتە هاندەرێك بۆ كەمكردنى دووكەل وە سوودى خەرجى.

سەرچاوەى وزە[دەستکاری]

بەلەمى راوكردن كاردەكات بە با.

هەتا جێبەجێكردنى مەكينەى هەڵمى كە كاردەكات بە خەڵوزى بەردين لە كەشتى كەلە سەرەتايى سەدەى ( ١٩)  سەوڵ يان با ڕێگايەكى سەرەكى بوو بۆ پالپێوەنانى كەشتى ئاوى.

كەشتى بازرگانى بەشێوەيەكى سەرەكى  كە بار دەكات چارۆكە بەكاردەهێنێ، بەڵام لەو ماوەى كاتێك جەنگى دەريايى پشتى دەبەست بە كەشتى نزيك بۆ شەڕ روو بە روو ، هێزى دەريايى يۆنانى كە شەڕيان كرد لە جەنگى پيلۆپۆنيە سێ جا، هەروەك ڕۆمانەكان لە جەنگى ئاكتيوم. پەرەسەندنى تۆپى دەريايى لە سەدەى ( ١٦ ) وەبەرەودواوە, ئەمە بووە هۆى زالبوونى كەشتى  جەنگى كە كاردەكات بە هێزى كار لە سێ سەدەى  داهاتوو. لە كاتى هاوچەرخ، ڕەواندنى مرۆڤ بەشێوەيەكى سەرەكى دەدۆزرێتەوە لەسەر بەلەمى بچووك يان هەروەك ڕەواندنى ياريدەدەر لەسەر هێزى كار. ڕەواندنى مرۆڤ ستوونى پاڵ پێوەنان دەگرێتەوە، سەوڵ لێدان و پەيدان.

ڕەواندن بەهۆى چارۆكە بە شێوەيەكى گشتى بريتييە لە چارۆكەيێك بەرزى كردەوە لەسەر دار ئاڵايێكى قيت وە كۆنترۆلى پێدەكرێت بە هێلێك كە دروستكراوە لە گوريس. چارۆكە شێوەى زاڵى ڕەواندنى بازرگانى بوون هەتا سەدەى دواى نۆزدەمين ، وە بەردەوام بەكارهات  بۆ ماوەيەكى درێژ لە سەدەى بيستەم بەڕێگايەك  كە با مسۆگەربوو وە خەڵوزى بەردين لەبەردەست نەبوو،هەروەكو لە بازرگانى ترشى نيتريكى لە ئەمريكاى باشوور. چارۆكە ئێستا بە شێوەيەكى گشتى بەكار دەهێنرێت بۆ خۆشى و پێشبركێ ، هەرچەندە  بەكاردەهات  لە فرۆكەى قاقز، مەكينەى تۆربينى.

ئاڵوگۆڕكردنى مەكينەى هەڵم[دەستکاری]

ss بەكاردەهێنرێت بۆ مەكينە هەلمى سێ جا.

پەرەسەندنى كەشتى هەڵمى كردارێكى ئاڵۆز بوو. كەشتى هەڵمى كاريدەكرد لەلايەن دار، ئەوانەى ديكە لەلايەن خەڵوزى بەردين يان ڕۆنى سووتەمەنى. كەشتيە سەرەتاييەكان سەوڵيان بەكاردەهينا ، كە ڕێگايان دا بۆ پەروانە.

يەكەم سەركەوتنى بازرگانى بۆ  بەلەمى رۆبەرت فوولتەن باشورى دەريايى (زۆرجار بەناوى كليرمۆنت ناسراو بوو) لە وڵاتە يەكگرتووەكان لەسالى(١٨٠٧)، پاشان لە ئەوروپا كە( ٤٥پێ ) وە (١٤ م) لەسالى (١٨١٢). ڕەواندن هاڵاو تا راددەيەكى زۆر چووە پێش هەتا سەدەى(١٩).

پەرەسەندنە بەناوبانگەكان خەستى ڕووى هەڵم دەگرتەوە، كە بەكارهێنانى ئاوى دەرياى لا برد لە كەشتى. ئەمە لەگەڵ چاكبوونى تەكنەلۆجيايى مەنجەڵ،كە ڕێگەى دا  بۆ فشارى هەڵمى  بڵندتر, وە بەم جۆرە بەكارهێنانى توانايى  بڵندتر( فراوان)  بۆ مەكينە جۆراوجۆر. هەروەك ڕێگايەك بۆ گواستنەوەى تواناى مەكينە، سەوڵێدان ڕێگاى دا بۆ پەروانە تواناى كاراتر. مەكينەى هەڵمى زۆر بەرفراوان بوو لە كۆتايى سەدەى (١٩). ئەم مەكينانەى هەڵم لە لوولەكى فشارى بڵند تا لوولەكى فشارى نزم، كەزياد بوونێكى گەورەى دا بەتوانايى.

تۆربينى هەلم[دەستکاری]

تۆربينى هەلم كاريپێكرا بە خەڵوزى بەردين, پاشان رون يان تواناى ناوەكى. پەرەى هەلمى دەريايى دروستكرا لەلايەن( چارلز ئالجەنۆن پاسەنز) ڕێژەى كارەبا-لەگەڵ-كێشيان بەرز كردەوە. ئەو ناوبانگى بەدەست هێنا لەلايەن دەر خستنى بەشێوەيەكى ناڕەسمى كە لە( ١٠٠- پێ) (٣٠ م) [توربينيا] لە پێداچوونەوەى دەريايى( سپيتهيد) لە سالى (١٨٩٧).ئەمە نەوەيێكى فڕۆكە يان پاپۆرى نەفەرهەڵگرى خێراى ئاسان كرد كە لە نيوەى يەكەمى سەدەى (٢٠ ) يەكەم لە كەشتى جەنگى، وە پاشان لە كەشتيى بازرگانى. لەسەرەتايى سەدەى (٢٠ )، ڕۆنى سووتەمەنى قورس دەرچوو بۆ گشت بەكارهێنان وە دەستى پێكرد بەگۆرينى خەڵوزى بەردين سووتەمەنى لەجياتى دابنێت هەروەك لە كەشتى هەڵمى. سوودى مەزنى هەبوو هێزى كار كەم كرايەوە ، وە بۆشايى پێويست كەم كردەوە بۆ سەنگەرى سووتەمەنى.

لە نيوەى دووەمى سەدەى  (٢٠)زيادبوونى مەسرەفى بەنزين واى لێهات كە مەكينەى پەرەى هاڵاو لابدەن.زۆربەى كەشتيە نوێيەكان لە سالى  (١٩٦٠)دروستكران بە مەكينەى ديزل. كە دوايين كەشتيى ڕێبوارى سەرەكى بنياتى نا لەگەڵ پەرەى هەڵم [فايرسكى]، دەرچوو لە سالى ( ١٩٨٤). بە هەمان شێوە زۆر كەشتيى هەڵم دووبارە دروستكرانەوە تا توانايى سووتەمەنى باشتر بكەن. يەك نموونەى بەرچاو كە لە سالى (١٩٦٨ ) بنيات نێنرا  (شاژن ئيليزەبێثن )پەرەى هەڵمى  لەجياتى ديزلى كارەبايى كە بەكارهات لە سالى( ١٩٨٦). زۆربەى كەشتيە نوێيەكان پەرەى هاڵاو ئەو كەشتيانەن كە تايبەتن بەو كەشتيانەى كە كاردەكەن بە وزەى ناوەكى ، وە كەشتيى بازرگانى مسۆگەر (بە شێوەيەكى ديار گازى سروشتى گاز دەكاتە شلە (ئێل ئێن گى) و بەرى خەڵوزى بەردين) كە بارەكە دەتوانێت بەكاربهێنرێت هەروەك سووتەمەنى .  

گواستراوەكانى گازى سروشتى[دەستکاری]

گواستراوەكانى گازى سروشتى نوێ بەردەوام دەبێت(ڕووبەرێكى گەشە كردنى بڵندى بار كردن) لە پەرەى هەڵم. گازى سروشتى خەزن دەكرێت لە بارێكى شل لە دەفرى سارد لەسەر ئەم كەشتيانە،وە هەروەها پێويستە بڕێكى بچووك لە گازى كولاو رابكێشين بەبەردەوامى بۆ ئەوەى فشار و پلەى گەرمى بهێڵێتەوە لەناو كەشتيەكان لە نێو سنوور بەكار خستن.

گازى كولاو سووتەمەنى دەستەبەردەكات بۆ بۆيلەرى كەشتيەكان كە هەلمى زياتر پەيدادەكات بۆ تۆربينەكان, كەسادەترين رێگەيە تا مامەڵە بكات لەگەڵ گازى كولاوى زيادەروو. لەگەل ئەوەشدا تەكنەلۆجياى  پێكردنى مەكينەى سوزشى ناوخۆيى چاتر بووە(مەكينەى ديزلى دوانى لەسەر ئەم گازە، و مەكينەى ئەوها دەستيان پێكرد بە دەر بكەوتن لە گواستراوەكانى گازى سروشتى. هەروەها بەبەردەوامى داڕژتنى تانكى باشتر دەكەن ڕێ دەدەن بە گەيشتن بە بەتوانايى گەرمايى، بۆيە كولان روودەدات كەمتر لە شێوەى سرووشتى. هەروەها پەرەسەندن روويدا لە كردارى دووبارە ئاسانكردنى گاز كولاو، كە رێگەدەدات بۆ ئەوەى بگەرێتەوە بۆ تانكى شالادى شل.

لەلاوانەيە بارى ماددى بۆ گازى سروشتى زياتر بى له تێچووى روونى سوتەمەنى پلەى بەرز كە سوتاوە لە مەكينەى ديزلى ,  بۆيه كردارى دووبارە ئاسانكردنى گواستراوەكانى گازى سروشتى كە كاردەكات لەسەر مەكينەى ديزل. هۆيێكى تر گۆڕان دروست دەكات لە پەرەكانەوە  بۆ مەكينەى ديزل بۆ كۆمپانياكانى گواستنەوەى گازى سروشتى كەمى ئەندازيارانى  لێهاتووە. لەگەڵ نەبوونى كەشتى كە كاردەكات بە وزەى تۆربينى  لە شوێنەكانى ديكەى باركردن ، وە بەرزبوونەوەى خێرا لە قەبارەى گازى سروشتى لە هەموو جيهان دەرچوونى  (ئێل ئێن گى )، بەلام مەشق بۆى نەكراوە تا داواكاريەكە ديدەن بكات.  

يەكەم كەشتيى كاردەكات بە وزەى ناوەكى.
مەكينەى ديزلى هاوچەرخ لەسەر كەشتيێكى بار.
٤ هەنگاو سيستەمى مەكينە دەريايى ديزل.

جۆرى ڕەواندن[دەستکاری]

چەند جۆرێكى ديكە پێشكەوتووى ڕەواندن دروست بوو بە تێپەربوونى كات,كە ئەوانە دەگرێتەوە:

پەروانە[دەستکاری]

وتارى سەرەكى: پەروانە

هەروەها پەروانە دەريايى ناسراوە بە(برغوو)  زۆر جياوازى هەيە لە سيستەمى برغووى دەريايى,هەروەك دووانه وه برغووى شێوازى بۆرى. لەكاتێكدا كەشتى بچووك برغووى تاكى هەيە، تەنانەت كەشتى زۆر گەورە وەكو گوازراوەكان  نەوت بەر، كەشتيى پاشەرۆ وه لەوانەيە برغووى تاك هەبن بە هۆى توانايى سووتەمەنى. كەشتيى ديكە لەوانەيە دووانه هەبێت، سێقات يان برغووى چوارقۆڵى. توانا لە مەكينەوە دەنێردرێت بۆ برغوو لە ڕێگاى شەفتى پەروانە، كە لەوانەيە ببەسترێتەوە بە سندوقى گێرێك.

فڕۆكەى جێت[دەستکاری]

فڕۆكەى جێت ,فڕۆكەى جێتى ئاو، يان لێخوڕينى فڕۆكەى جێت كە پەروانە بەكار بهێنرێت (ترومپاى ڕۆيشتنى تەوەرەيى) ترومپاى دوور لە ناوەند، يان ترومپاى ڕۆيشتنى تێكەڵ تا فڕۆكەى جێتێكى ئاو دروست بكات بۆ ڕەواندن. سەرچاوەيەكى باشى ئاوە وە سۆندە بۆ ئاڕاستەكردنى ڕۆيشتن بۆ دەرەوە ، دروست كردن تەوژم، و لە زۆربەى حالەت، ئاڕاستە بەكاردەهێنرێت بۆ ئاڕاستەكردنى كەشتى.

فڕۆكەى جێت دۆزرايەوە لە كەشتى ئاوى تايبەت وەبەلەمى رووبارى

چارۆكە[دەستکاری]

وتارى سەرەكى: هێز لەسەر چارۆكە

مەبەست لە چارۆگه ئەوەيە وزەى با بەكار بهێنن تا كەشتيەكە پاڵ بنێت، تەختە، ئۆتۆمبيل يان ڕۆتۆڕ.

Voith Schneiderخولانى[دەستکاری]

پەروانەى ڤۆيته شنايدەر

Voith Schneiderيان (VSP)

بزوێنەرێكى كرداريە پاڵ پێوەنان دەستەبەردەكات لە هەر ئاڕاستەيەك. پێويست ناكات بۆ گۆرينى پاڵنەر.

زۆربەى كەشتيە (VSPs) سوكانى كەشتى نيە. زۆرجار (VSPs)بەكار دەهێنرێت بۆ بەلەمى راكێشان وە پاپۆرى هەلكردن يان كەشتى ئاوى.يەكەم مەكينە لەسالى(١٩٣٠) جێى باوەرپێكراوە وە بەردەستە بە قەبارەى گەورە Voith Schneider.