حیماسەی ئورشەلیمی ڕزگار کراو
 | ئەم وتارە بەزۆری یان بەتەواوی پشت بە تەنیا یەک سەرچاوە دەبەستێت. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |
| حیماسەی ئورشەلیمی ڕزگار کراو | |
|---|---|
 | |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٥٧٥ |
| سەرناو | Gerusalemme liberata |
| کاری وەرگیراو | Gerusalemme liberata |
| بابەتی سەرەکی | ئورشەلیم، شەڕەکانی خاچھەڵگران |
| چەشن | ھەڵبەستی پاڵەوانی |
| چاپەکان | Gerusalemme liberata, Agostino Delalain, Pietro Durand, Giovanni Claudio Molini, Parigi, 1771، Goffred abo Ieruzalem Wyzwolona، Q121368256 |
| دانەر | تۆرکواتۆ تاسۆ |
| ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە | ١ی کانوونی دووەمی ١٥٨١ |
| شوێنی بڵاوکردنەوە | ئیتاڵیا |
| وڵاتی بنەڕەت | ئیتاڵیا |
| زمان | زمانی ئیتاڵی |
| شوێنی گێڕانەوە | ئورشەلیم |
| Used metre | ottava rima |
| دێڕی سەرەتا | Canto l'arme pietose e 'l capitano |
| سەردەم | ڕینێسانس |
| Work available at URL | https://www.projekt-gutenberg.org/tasso/jerusalm/jerusalm.html |
| دۆخی چاپکردن | پاوانی گشتی، پاوانی گشتی |
کتێبێکی حیماسیی شێعرییە کە تۆرکواتۆ تاسۆ شاعیری ئیتالیایی لە سەدەی شازدەھەمدا نووسیویەتی. ئەم کتێبە باسی ھەڵمەتی یەکەمی شەڕەکانی خاچپەرستییە. ئەم کتێبە ناوبانگی تاسۆی بە تەواوی لە ئەورووپادا بڵاو کردەوە. تاسۆ ئەم کتێبەی پێشکەش کردوە بە دووک ئاڵفۆنسۆی دووھەم. ئەو لەم کتێبەدا تا ڕادەیەک لاسایی ڤێرجیلی کردوەتەوە.
ئەم کارە سەر بە ئەدەبی سەردەمی ڕێنیسانسی ئیتاڵییە و دەربارەی شیعرە داستانئامێز و ڕۆمانسییەکانە. تاسو زۆر جار توخمەکانی چیرۆک و کەسایەتییەکان ڕاستەوخۆ لە کتێبی ئۆرلاندۆ فوریۆسۆی ئاریۆستۆوە وەردەگرێت. ھەروەھا تاسو لە شیعرەکەیدا ئیلھامی لە داستانە کلاسیکییەکانی ھۆمیرۆس و ڤێرجیل وەرگرتووە (بەتایبەتی ئەو بەشانەی کە باس لە گەمارۆدان و جەنگ دەکەن). یەکێک لە گرنگترین ئامرازە ئەدەبییە دیارەکانی ناو شیعری تاسو، ئەو ناکۆکییە سۆزدارییەیە کە کەسایەتییەکان پێی دا تێدەپەڕن، کە لە نێوان دڵ و ئەرکدا دابەشبوون؛ وێناکردنی خۆشەویستی لەگەڵ ئازایەتیی بەرگریکردن لە خۆ یان شەرەف، سەرچاوەیەکی سەرەکیی سۆزی شیعرییە لەناو داستانەکەدا.
ھەڵبژاردنی تاسو بۆ بابەتەکە، کە ململانێیەکی مێژوویی ڕاستەقینەیە لە نێوان مەسیحییەکان و موسڵماناندا (ھەرچەندە توخمی خەیاڵیشی تێدایە)، لەسەر بنەمای مێژوویی بووە و کاریگەریی پێکھاتەیی دروست کردووە (چیرۆکەکە خاڵێکی کۆتایی جێگیری ھەبووە و نەدەکرا بە شێوەیەکی بێ کۆتا لە چەندین کتێبدا درێژ بکرێتەوە) کە لە داستانەکانی تری سەردەمی ڕێنیسانسدا بوونی نییە. وەک بەرھەمەکانی تری ئەو سەردەمە کە ململانێی نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانان وێنا دەکەن، شیعرەکە دەنگدانەوەی ھەبوو بۆ خوێنەرانی ئەو سەردەمە، کاتێک کە دەوڵەتی عوسمانی بەرەو ئەورووپای ڕۆژھەڵات پێشڕەوی دەکرد.
شیعرەکە زۆر سەرکەوتوو بوو، و بەشەکانی لە بەرھەمی تردا لە سەرتاسەری ئەورووپادا بەکارھێنران، بەتایبەتی لە قۆناغی پێش شۆڕشی فەرەنسا و بزووتنەوەی ڕۆمانسی کە چیرۆکی جێگرەوەیان پێشکەش دەکرد کە خۆشەویستی و توندوتیژی و ژینگەی نامۆیان تێکەڵ دەکرد.[١]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Hall, James, Hall's Dictionary of Subjects and Symbols in Art, pp. 263-4, 296, 1996 (2nd edn.), John Murray, ISBN 0-7195-4147-6
Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” pp. 310– 319, World Library, Inc. , USA.
