بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئەتڵەس

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئەتڵەس
لقیکاری سەرچاوە، cartographic work، کتێب، map series
ناونراوە لەدوایAtlas of Mauretania
لێکۆڵینەوە لەلایەنatlas cartography
Entry in abbreviations tableатл.
ئەتڵسی جیھان پەیمانگای میرۆسلاڤ کرلزا بۆ فەرھەنگناسی بڵاوی کردۆتەوە لە کرواتیا

ئەتڵەس واتە کۆمەڵە نەخشەیەک کۆکرابنەوە لە بەرگێکدا.[١] وشەیەکە یەکەمجار لە لایەن زانای فلاندەرزی گێرھاردس میرکەیتەر بەکارھاتووە ساڵی ١٥٨٥.[١]

مێژوو

[دەستکاری]
مەغریب (باشوور-سەروو) لە ناو «نوزھەتولموشتاق»ی محەممەد ئیدریسی (نزهة المشتاق في اختراق الآفاق)، کە بە تابولا ڕۆجیریانا (سەدەی ١٢یەم) ناسراوە.
نەخشەی جیھان تیاتروم ئۆربیس تێراروم («تیاتری گۆی جیھان») لەلایەن ئەبراھام ئۆرتێلیۆس، ١٥٧٠
نەخشەی جیھانی جۆان بلایۆ، کە لە بنەڕەتدا لەلایەن بلایۆ بۆ «ئەتڵەس مۆر»ەکەی ئامادەکرابوو، لە یەکەمین پەرتووکی «ئەتڵەس ڤان لوون»دا بڵاوکرایەوە (١٦٦٤).
«ئیمپێری ئۆرینتالیس ئێت سیرکومجاسیێنتیوم ڕێگیۆنوم» لەلایەن گیوم دێلیسڵ (١٧٤٢)
نەخشەی ئینگلتەرا و وێڵز لەلایەن کریستۆفەر ساکستۆن، «ئەتڵەسی شارستانەکانی ئینگلتەرا و وێڵز»، ١٥٧٩

یەکەم کار کە نەخشەی بە شێوەیەکی ڕێکخراو و بە قەبارەی ھاوچەشن تێدابوو کە نوێنەرایەتی یەکەم ئەتڵەسی مۆدێرنی دەکرد، لەلایەن نەخشەساز و نەخشەکێشی ئیتاڵی پیێترۆ کۆپۆ لە سەرەتای سەدەی ١٦یەمدا ئامادەکرابوو؛ بەڵام لەو کاتەدا بڵاونەکرایەوە، بۆیە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکەم ئەتڵەس دانانرێت. بەڵکو ئەو نازناوە دەدرێتە کۆمەڵە نەخشەی تیاتروم ئۆربیس تێراروم لەلایەن نەخشەسازی برابانتی ئەبراھام ئۆرتێلیۆس کە لە ساڵی ١٥٧٠ چاپکراوە.[٢]

ئەو ئەتڵەسانەی لە ئێستادا بڵاودەکرێنەوە گەلێک جیاوازن لەوانەی لە سەدەکانی ١٦ەم–١٩ەم بڵاوکراونەتەوە. بە پێچەوانەی ئەمڕۆ، زۆربەی ئەتڵەسەکان بەرگ نەکراو و ئامادە نەبوون بۆ کڕین لەلایەن کڕیارەوە، بەڵکو پێکھاتە ئەگەرییەکانیان بە جیا لە ڕەفەکاندا دادەنران. کڕیار دەیتوانی ناوەڕۆکەکان بە دڵی خۆی ھەڵبژێرێت، و نەخشەکان ڕەنگاوڕەنگ/زێڕین بکرێن یان نا. دواتر ئەتڵەسەکە بەرگ دەکرا. بەم شێوەیە، ئەتڵەسە چاپکراوە سەرەتایییەکان کە ھەمان لاپەڕەی ناونیشانیان ھەیە دەتوانن لە ناوەڕۆکدا جیاواز بن.[٣]

دەوڵەتەکان لە سەدەی ١٩یەمدا دەستیان کرد بە بەرھەمھێنانی ئەتڵەسە نیشتمانییەکان.[٤]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 فەرھەنگی سەرھێڵی وشەڕەتناسی، دوا سەردان ٥ی ئازاری ٢٠١٥
  2. ↑ «Atlas | Geography, Cartography, Navigation | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  3. ↑ Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: Journal of map & geography libraries : advances in geospatial information, collections & archives, (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.
  4. ↑ Short، John Rennie (٢٠٢٢). The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory. Anthem Press. doi:١٠.٢٣٠٧/j.ctv٢s٢pp١m. ژپنک ٩٧٨-١-٨٣٩٩٨-٣٠٤-٧. JSTOR j.ctv٢s٢pp١m. S2CID ٢٥٠٩٤٤٣٩٧.