خواستی ئازاد

خواستی ئازاد یا ئیختیار بریتییە لە دەستبەرەڵایی ئینسان بۆ ھەڵبژاردنی یەکێک لە چەند کاری گونجاو، یا توانستی بۆ بەدەستەوەگرتنی جڵەوی کردەوەکانی، بە چەشنێک کە بەرپرسیارەتیی کردن یا نەکردنیان بکەوێتە ئەستۆی. خواستی ئازاد سەرچاوە و ئاخێزگەی ھەرەدوایینی کارەکان و کردەوەکانی ئینسانە.^[١]^[٢]^[٣]^[٤]

تیۆریگەلی جۆراوجۆر ھەن دەرھەق بە چییەتی و سروشتی خواست و، ئەوەی کە ئایا ئینسان لە کردەوەکانی خۆیا ئازادە و ئیختیاری ھەیە یان ناچارە؟ ئەگەر ئازادە، ئەو ئازادییە چۆن لەگەڵ زانستی خوا و ھۆکارگەلی سروشتیی کاریگەر لەسەر بڕیارەکاندا دەگونجێ؟

ھەندێ لە فەیلەسووفان و ھزرڤانان وای بۆ دەچن کە ئازادبوونی خواست و ئیرادەمان لە ھەڵبژاردنەکانماندا خۆی نیشان دەدا؛ ئەو ھەڵبژاردنانە کە ڕووداوەکانی ڕابوردوو کاریان تێ نەکردبێ و یەکلایییان نەکردبێتەوە. بە پێچەوانەوە، دیتەرمینیستەکان باوەڕیان وایە کە لە جیھانی سروشتدا پەیوەندییەکانی ھۆ و بەرھۆ حاکمن و، ئەو ڕێگایەی ڕووداوە یەک لەدوای یەکەکان دەیبڕن تاقە ڕێگای مومکینە.^[٥]

سەرچاوەکان

↑ Carus، Paul (١٩١٠). «Person and personality». لە Hegeler, Edward C. (ed.). The Monist. بەرگی ٢٠. Chicago: Open Court Publishing Company. لاپەڕە ٣٦٩. To state it briefly, we define "free will" as a will unimpeded by any compulsion.
↑ Michael McKenna and Derk Pereboom, Free Will: A Contemporary Introduction, Routledge, 2016.
↑ Timothy O’Connor and Christopher Franklin, "Free Will", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2022 Edition).
↑ Kadri Vihvelin, "Arguments for Incompatibilism", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2022 Edition).
↑ Baumeister، Roy F.؛ Monroe، Andrew E. (٢٠١٤). Recent Research on Free Will. Advances in Experimental Social Psychology. بەرگی ٥٠. لاپەڕە ١–٥٢. doi:١٠.١٠١٦/B٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢٨٤-١.٠٠٠٠١-١. ژپنک ٩٧٨٠١٢٨٠٠٢٨٤١.

ئەم وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت.

[Carus1910-1] Carus، Paul (١٩١٠). «Person and personality». لە Hegeler, Edward C. (ed.). The Monist. بەرگی ٢٠. Chicago: Open Court Publishing Company. لاپەڕە ٣٦٩. To state it briefly, we define "free will" as a will unimpeded by any compulsion.

[2] Michael McKenna and Derk Pereboom, Free Will: A Contemporary Introduction, Routledge, 2016.

[3] Timothy O’Connor and Christopher Franklin, "Free Will", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2022 Edition).

[4] Kadri Vihvelin, "Arguments for Incompatibilism", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2022 Edition).

[Baumeister,_R.F_2014._pp._1-52-5] Baumeister، Roy F.؛ Monroe، Andrew E. (٢٠١٤). Recent Research on Free Will. Advances in Experimental Social Psychology. بەرگی ٥٠. لاپەڕە ١–٥٢. doi:١٠.١٠١٦/B٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٢٨٤-١.٠٠٠٠١-١. ژپنک ٩٧٨٠١٢٨٠٠٢٨٤١.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]