پەندی پێشینان

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پەندی پێشینان ھەر یەکەیان وانەیەکی جوان بەدەستەوە دەدەن ، کە سەیری دەکەین بە ھەموو لایەنێکی ژیان شۆر بوونەوە و لە ھەموو بارێکدا پەندگێڕەوە مەبەستی وشیارکردنەوەو فێرکردنی بەرامبەرکەیەتی بۆ ئەوەی بەرامبەرەکەی جارێکی تر ھەمان ھەڵەی پێشوو دووبارە نەکاتەوە ، یان گەر ویستی کارێک بکات بزانی لە کوێوە دەست پێبکات و ؟ چۆن؟.

زۆرجار ئەو پەندگێڕەوانە پیرەپیاو یان پیرەژنی قسەزان و ئاقڵ بوونە ، ھەستیان بەپێداویستی بەرامبەرەکانیان کردووە ، بۆیە لەو دەرگاوە بۆی ھاتوونە ، کە بۆ بەرامبەریان بەگرنگ زانیووە ، ھەمیشە ھەوڵیان داوە ئەو پەندەیان لە گوێی بەرامبەردا بچەقێنین ، کە ئێمە (سەری ڕەشمان لەبەر ھەتاوێ سپی نەکردووە) و خۆدەزانین دنیا چ ‌باسە ، ئیتر قسەکانیان ھێندە بەرێ وجێ بووە ، پەندەکانیان ھێندە نەستەق و لە دڵ شیرین بووە دەستبەجێ کاری خۆیان کردووە پەندی پێشینان بەشێکە لە ئەدەبی فۆلکلۆر.

پێناسە[دەستکاری]

پەندی پێشینان بریتیە لە چەند قسەیەکی کورتی کوردی پەتی ، کە پێکەوە نووسێنراون ، واتایەکی بەرزیان پەیدا کردووە. مەبەست لە پەند ئەو گوتەیەیە ، کە زۆر بڵاوبۆتەوە و لە ھەموو لایەکەوە باوە ، ئەمەش یان لەبەر ئەوەی بیرێکی فەلسەفی قووڵ بە خۆوە دەگرێت ،یانیش لە بەرئەوەی گوزارشت لە بنەڕەتێکی عەقیدەیی دەکات ، کە ئەمە زۆر جار بە دانایی (حیکمەت)یش ناودەبرێت.

چەند نموونەیەک لە پەندی پێشینان[دەستکاری]

پەند ھەیە دێرە شیعرێکە ، پەندیش ھەیە ڕستەیەکی ساکاری واتادارە.

  • دەوڵەمەندی بەدڵە بە ماڵ نییە، گەورەیی بە عەقڵە بە ساڵ نییە.
  • ئاغای گوندی ڕێی بە گاوانی گوندی دەکەوێ.
  • بار بە لاباران قەت ناگاتە ھەواران.
  • ئیشی بەپینەو پەڕۆ ھەر دەگاتە نیوەڕۆ.
  • جوێن مەدە بە باوکی سەگم، جوێن نەدەم بە باوکی بەگت.
  • ئەگەر بتەوێت لەناو سواران دیاربیت وراغت تێر جۆکە.
  • ئاردی بدە ئاردبێژێ، باھەندێکیش بڕێژێ.
  • ئەو کەسە ژیرە، پیری لە بیرە.
  • قسە زۆر بکڕە، کەم بفرۆشە.
  • دوژمنی زانا، نەک دۆستی نەزان.
  • تاخۆت دۆست نەبی، کەس نابێ بەدۆست، چەپڵە لێ نادرێ بە تەنھا یەک دەست.
  • ئەوەی لەبەر چاوانە، لەبەر دڵانە.
  • دڵ پیر نابێ، چاو تێر نابێ .
  • دوعا بۆ ئەو سفرەیە بکە، کەنانی لێ ئەخۆیی.
  • ئەگەر بووی بە میر، خوا نەکەی لە بیر.
  • ئەڵێن تەنگانە خۆشی لەدوایە، باوەڕم وایە فەرموودەی خوایە.
  • ئەوەی بە بڵندان بڕوانی، بە ناویاندا دەکەوێ .
  • ئارو بە بڕکییەوە جوانە.
  • ڕونی ڕژاو دەکاتە خێری باوکی.
  • بە بەردێک دوو چۆلەکەی کوشت
  • برسێتی ڕەگی ھاری بەدەمەوەیە
  • دار ھەڵبڕە سەگی دز دیارە
  • دوو پشکە لەخۆی بەشکە
  • بۆ ڕیش چوو سمێڵیشی دانا
  • مریشک ھێلکەی قازی کرد قنگی دڕا
  • بە قەد بەڕەکەی خۆت قاچ ڕاکێشە
  • ھەر کەس بە لێفەی خۆی بنوێ
  • کێ خواردوویەتەوەو کێ ی گرتووە
  • بانێکەو دوو ھەوا
  • بەڕە لای تەنکیەوە ئەدڕێ
  • کونە مشکی لێ بووە بە قەیسەری
  • کوێر تا ئەمرێ بەتامای دوو چاوی ساغە
  • کاسەی پڕ ئاشتی ماڵە
  • نان بۆ نانەوا گۆشت بۆ قەساب
  • لە کاتی ڕاوا نەبێت گووی نایەت
  • بەری ڕۆژ بە بێژنگ ناگیرێت
  • تف ھەڵدە ناو چەوانی خۆت ئەگرێتەوە
  • کای کۆن بەبا مەکە
  • گۆزەی تازە ئاوی خۆشە
  • ئەو ماستە بێ موونی یە
  • بەردتل بدە،‌ بێ کار مەبە
  • دۆم بە دانیشتن ماڵی وێرانە
  • سەری بێ دەلاک مەتاشە
  • گۆم تا قووڵ بێت مەلەی خۆشە
  • لە بخۆر مەترسە لە نەخۆر بترسە
  • دەریا بە دەمی سەگ گڵاو نابێت
  • دیوار لەگەڵ تۆمەو پاسار گوێت لێ بێت
  • ھەموو کەس لە شەڕواڵی خۆی دا پیاوە
  • کەس بە دۆی خۆی ناڵێت ترشە
  • دەستە چەورەکەی خۆت بە من مەسڕە
  • مردوو لەوە پاکتر ناشۆرێت
  • دوای کڵاوی با بردوو مەکەوە
  • ئەو ھەویرە ئاو زۆر ئەکێشێت
  • سەری لە بەر ھەتاو سپی نەکردووە
  • من ئەڵێم نێرە ئەو ئەڵێت بیدۆشە
  • قەل بە قەلی وت ڕووت ڕەش بێت
  • چەم بێ چەقەڵ نابێت
  • لە ھەموو ھەورێک باران نابارێت
  • ھەموو سمێڵ سوور ێک ھەمزاغا نیە
  • نان ئەو نانەیە ئەمڕۆ لەخوانە
  • دەستی ماندوو لەسەر سکی تێرە
  • کە زۆر ھات قەوارە بەتاڵە
  • ماڵ لە خۆی نەبوو میوانیش ڕووی تێکرد
  • سەری نایەشێت پەڕۆی لێ بەستووە
  • کەڵەشێریش نەبێت ڕۆژ ئەبێتەوە
  • سەفەرو مەعامەلە سەنگی مەحەکە
  • کاری ئەمڕۆ مەخەرە سبەی
  • گیا لەسەر بنجی خۆی ئەڕوێتەوە
  • بەرد لە جێ ی خۆی سەنگینە
  • دۆم بێت و کڵاش بۆ خۆی دروست کات
  • سەلکی سیری یان قنچکی پیازی
  • ھەموو شتێک بە خوێ، خوێش بە مانا
  • ماسی لە بەحرا سەودا ناکرێت
  • شەل نی یە پێ ی شکاوە
  • قەدری زێڕ لای زەڕەنگەرە
  • نان خۆرت بمرێ بەس مشور خۆرت نەمرێ
  • لە دەگوێز گوێزێک پووچ ئەبێت
  • کە جام پڕ بوو لێ ی ئەڕژێ
  • سەرێکی ھەیەو ھەزار سەودا
  • دەنگی دەھۆڵ لە دوور خۆشە
  • لە کانی یەک ئاوت خواردەوە لێڵی مەکە
  • ھەردووک جاشی ماکەرێکن
  • ئەوەی بەرز بفڕێت نزم ئەنیشێتەوە
  • سوار تا نەگلێ نابێت بە سوار
  • قەرز کۆن ئەبێت نافەوتێت
  • قەرز دوو ماڵ ئاوەدان ئەکاتەوە
  • ماڵی زیاد سەر ناشکێنێت
  • ئاشی نەزان خوا ئەیگێڕێت
  • خوا تا کێو نەبینێت بەفری تێ ناکات
  • بەردی بچووکیش سەر دەشکێنێ
  • چەپڵە بە یەک دەست لێ نادرێت
  • مناڵی بچووکیش خەونی گەورە دەبینێت
  • ھەر کەس دەچێتە قەبری خۆی
  • ماڵی نەخۆری بۆ چەکمە سۆری
  • بزن بۆ شەوێکیش شوێنی خۆی خۆش ئەکات
  • ماست نیە بە دەمتەوە دیار بێت
  • ماڵی قەڵب سەر با خاوەنێتی
  • بانگی موحەمەد بە ئاشکرا خۆشە
  • بەرخی نێر بۆ سەر بڕینە
  • ئەو باوکەی مەلەوان بوو کوڕەکەی ئاو بردی
  • کا ھی خۆت نەبوو کایێنەکە ھی خۆت بوو
  • مریشک ھێلکەش ئەکات و ڕیقنەش ئەکات
  • لە ئاوی خووڕ مەترسە لە ئاوی مەنگ بترسە
  • ئەیەوێت ماسی بگرێت و قاچیشی تەڕ نەبێت
  • لە ئاش زۆری پێچووە، لە ڕێگا پەلە پەلیەتی
  • کە گوورگ پیر بوو ئەبێت بە مەخسەرەی سەگ
  • تا خاوەن ماڵ دزی گرت،دز خاوەن ماڵی گرت
  • ئاش لە خەیاڵێک ، ئاشەوان لە خەیاڵێک
  • ڕێوی لە کونی خۆی ھەڵگەڕێتەوە گەڕ ئەبێت
  • لە دەرگای ھەر کەسێکت دا لە دەرگات ئەدەنەوە
  • کەرە مەمرە بەھارە کورتانت بۆ دێت لە شارە
  • گەورە ئاو ئەڕێژێ و بچوکیش قاچی تێوەر ئەدات
  • با لە ھەر کوێیەکەوە بێت ئەو لەوێ شەن ئەکات
  • گۆم تا قووڵ بێت مەلەی خۆشە
  • قسە یان لە شێت یان لە مناڵ
  • لە برسا بمری لە گەڵتا ئەگری نانت ناداتێ
  • مەستی و ڕاستی
  • ئەگەر گوڵ نیت دڕکیش مەبە
  • ساڵی خۆش لە بەھارەکەیدا دیارە
  • بووکێ لەگەڵ تۆمە خەسوو تێبگە
  • چی بچێنیت ئەوە ئەدووریتەوە
  • باری کەر دایم قورسە
  • تەشی ڕێس تەشی ڕێس بێت بەکلکی کەریش بێت ئەی ڕێسێت
  • بەختی لە ھەموو شتێکدا ڕەشە،تەنھا لە شووتی دا سپی یە
  • من ھەر بە پاڵووت ئەکەم و تۆ ھەر ئەبیت بە پاشوو
  • ڕێوی بە کونا نە ئەچوو شتێکیشی بەست بەخۆیەوە
  • گۆشتی لاڕانی خۆت بخۆ مننەتی قەساب ھەڵمەگرە
  • مار ڕقی لە سیرە، سیریش لە بەردەم کونی مار ئەڕوێت
  • کەری دێز حەز بە تۆپینی خۆی و زەرەری ساحێبی ئەکات
  • ئەوەی دەتگرێنێت دۆستە، ئەوەی کە پێت پێ ئەکەنێ دوژمنتە
  • ئەگەر مار جارێک پێوەی دایت خوا بیگرێ، ئەگەر بوو بو دوو جار خوا تۆ بگرێت
  • دار بە تەوری وت گەر کلکت لە خۆم نە بوایە توانای بڕینمت نە دەبوو
  • ھەموو گیانلەبەرێک گۆشتخۆرە بەس ناوی گورگ بەدە
  • بزن ھەمیشە قنی بە دەرەوە بوو کەس ناوی نە دەبرد،مەڕ یەک جار قنی بەدەر کەوت کردیان بە چەپڵە
  • ئەوەندە مەڵێ گوێت لتێ نەگرن، ئەوەندەش گوێ ڕامەگرە سەرت بێتە ژان
  • کەچەڵ کە دەرمانکەر بێت دەرمانی سەری خۆی ئەکات
  • ئەوەی کە بۆ گوو کەر ھەڵ ئەکەوێت بۆ ڕاوکەر ھەڵ ناکەوێت
  • دوو گا لە دۆڵێکتا ڕەنگی یتتەک نەگرن خوی یەک ئەگرن
  • ندی و بدی کورێکیان بوو لە جیاتی ناوک کێریان بڕی
  • ھەتا گوندۆر گوندۆر بوو خزمێ مە گەلەک زۆر بوو، گوندۆر ھاتە بڕانێ خزم ھاتەنە قڕانێ

سەرچاوە[دەستکاری]