موعەمەر قەزافی

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
موعەمەر قەزافی
لەدایکبوون ٧ جوون ١٩٤٢
سرت ، لیبیای ئیتالی
پیشە سەرۆکی پێشووی ووڵاتی لیبیا
حیزبی سیاسی یەکێتیی ئیشتراکی عەرەبی (١٩٧١-١٩٧٧)
ئایین ئیسلام
واژۆ

موعەمەر ئەبوومنیار قەزافی (لەدایکبوونی ٧ جوون ١٩٤٢) سەرۆکی وڵاتی لیبیە. قەزافی لە «شگیب الکراعیھ» لە ناوچەی جارف لە پارێزگای سرتی وڵاتی لیبی لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٦٩ـەوە سەرۆکی وڵاتی لیبی‌ە. قەزافی لە مانگی فێبریەی ٢٠٠٩ بوو بە سەرۆکی نۆرەیی یەکێتی ئەفریقیا. [١]

ئەگەرچی قەزافی ھیچ ناو یان نازناوێکی ڕەسمی نییە بەڵام وەکوو سەرۆکی مەجلسی شوورای شۆڕشی لیبی لە قەڵەم ئەدرێت. قەزافی بەھۆی لێدوانەکانیەوە پاڵپشتی کوردی دەکرد بەتایبەتی پێشمەرگەی باشوری کوردستان و پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) لە بەھاری ساڵی ٢٠١١ خەڵکی لیبیا شۆڕشێکی چەکداری و خوێناویان ئەنجامدا دژی حووکمەکەی قەزافی و کەتیبەکانی. سەرەنجام لە ٢٠ی مانگی دەی ساڵی ٢٠١١ لەلایەن شۆڕشگێڕانی لیبی کوژرا.

بیروبۆچوونەکان قەزافی[دەستکاری]

قەزافی لەسەرەتادا حەزێکی نەتەوەیی عەرەبیی ھەبوو و بۆ ئەوەش روویکردە چەندین دەوڵەت بۆ راگەیاندنی یەکێتی عەرەبی بەڵام سەرجەم ھەوڵەکانی لەو بارەیەوە شکستیان ھێناو ئەوەندی پێنەچوو کە پرۆژەکەی کرد بە پرۆژەیەکی ئەفریقی و ناوی خۆی نا شاھنشای ئەفریقیا. بیروبۆچوونە سەیرو سەمەرەکانی سەرۆکی لیبیا چەندین کێشەو مشتومڕی لەلایەن زۆرێک لەناوەوەو دەرەوەی لیبیادا دروستکردووە بەتایبەت کە خودی خۆی بەتەنھا لەوڵاتدا ماوەی زیاتر لە ٤٠ ساڵە حوکمدەکات و خۆی و بنەماڵەکەشەی بەچەندین تۆمەتی گەندەڵی و بەفیڕۆدانی سامانی وڵات و داپڵۆسینی ئازاداییە گشتییەکان، تۆمەتباردەکرێن ھەرچەندە بانگەشەی ئەوە دەکات کە بیرۆکەیەکی جەماوەری ھەیە لەبەشداریکردن لەدەسەڵاتدا.

کودەتا[دەستکاری]

سەرۆکی لیبیایەو وەک خۆی ناویشی ناوە سەرکردەی شۆڕشی وڵاتەکەیەتی، لەساڵی ١٩٦٩ شەوە پۆستی فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی گرتووەتە دەست و ھەر لەو ساڵەوە تا ١٩٧٧ سەۆکی ئەنجومەنی سەرکرداتیەتی شۆڕش بووە. لەوەتەی لیبیا بووەتە ولایەتێکی عوسمانی لەساڵی ١٥٥١ ەوە قەزافی بە خاوەنی زۆرترین ماوەی حوکمڕانی لەلیبیا دادەنرێت و ئێستاش کۆنترین فەرمانڕەوای سەر زەوییە. قەزافی لەساڵی ١٩٦٩ دا پاش کودەتایەکی سپی کە رێکخەرانی، خۆیان ناو ناوبوو ئەفسەرانی ئازادیخواز، ھاتە سەر حوکم و توانییان حکومەسی پاشایەتی ئیدریس سنوسی لەناو بەرن. لەماوەی ٤٢ ساڵی رابردووی حکومی قەزافیدا، خانەوادەکەی بەشێوەیەکی گشتی لەگۆڕەپانی سیاسیدا چالاک بوون بەشێوەیەک زۆربەی لیبییەکان و چاودێران بەشێوەیەکی گشتی پێیان وایە کە قەزافی ئامادەسازیی دەکات بۆ ئەوەی سەیفولئیسلامی کوڕی جێی بگرێتەوە کە بەبەراورد لەگەڵ کوڕەکانی تریدا زیاتر جومجۆڵی سیاسی ھەیە. بروسکەیەکی ساڵی ٢٠٠٩ ی جین کریتز باڵًیۆزی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەتەرابلوس، بەم شێوەیە باس لەکەسایەتی قەزافی دەکات: کەسێکی جیوەیی و نامۆیە لەھەڵسوکەتدا، حەزی لەسەمای فلامینکۆی ئیسپانی و پێشبڕکێی ئەسپسوارییەو بەشێوەیەکی یەکسان دۆست و دوژمن بێزاردەکات، خۆنەویستانە لەبەرزایی دەترسێت و حەزی لەفڕین نیە بەسەر ئاودا.

بنەماڵەی قەزافی[دەستکاری]

موعەمەر قەزافی خاوەنی حەوت کوڕ و یەک کچە بە ناوەکانی موحەممەد و سەیفولئیسلام و ساعدی و ھانیبال و موعتەسەم و سەیفولعەرەب و خەمیس و عایشە. ھەروەھا خەمیس لە یەکیک لە ڕووبەڕووبونەوەکانی شۆرشگێرەکان کوژرا لەدوای ئەویش سەیفولعەرەب بە بوردومانی ھێزەکانی ناتۆ بۆ سەر بابولعەزیزیە کە شوێنی نیشتەجێبوونی قەزافی بو کوژرا. لەدوای ئەویش موعتەسەم لەگەڵ باوکی لە شاری سرت لە ٢٠/١٠/٢٠١١ دوای ئەوەی بەدیلی گیرا لەلایەن شورشگێرانەوە کوژرا. لەدوای ئەوانیش سەیفولئیسلام بەدیل گیرا و ئیستا چاوەڕوانی دادگایی کردنە.

موعەمەر قەزافی لەگەڵ ڤلادیمیر پوتین

ووتارەکانی قەزافی[دەستکاری]

قەزافی بەوتاری دوورودرێژو قسەی سەیرو سەمەرەو بەکارھێنانی وتەی ناشرینیش ناسراوە، خاوەنی چەندین دانراوە لەوانە:

  • آراء جدیدە فی السوق والتعبئە ومبادئ الحرب
  • الکتاب الاخچر المرکز العالمی لدراسات وڕبحاپ الکتاب الڕخچر.
  • شروح الکتاب الاخچر المرکز العالمی لدراسات وڕبحاپ الکتاب الڕخچر.
  • القریە.. القریە، الڕرچ.. الڕرچ، وانتحار رائد الفچاء
  • تحیا دولە الحقراء
  • اسراگین الکتاب الابیچ.
  • السجل القومی ویتچمن ڕحادیپە وخگبە وحواراتە ولقاءاتە السیاسیە والێحفیە ێدر منە حتی اڵان (٣٦ جزءاً) عن المرکز العالمی لدراسات وڕبحاپ الکتاب الڕخچر.
  • ملعونە عائلە یعقوب، ومبارکە ڕیتھا القافلە
  • عشبە الخلعە والشجرە الملعونە .

قەزافی و سەرکردەکان[دەستکاری]

قەزافی لەلایەنی دیمپلۆماتی و پەیوەندی لەگەڵ ووڵاتن پێشەنگ بوو ھەمیشە سەردانی سەرکردەکانی ڕۆژئاوای دەکرد بەتایبەتی ڤلادمیر پوتین کە سەرۆک وەزیرانی ڕووسیایە وە بەرلەسکۆنی سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا و وە حافز ئەسەدی سەرۆکی پێشووی سوریا وە جۆزێ لویز ڕۆدریگزی سەرۆک وەزیرانی ئیسپانی و

ویکیبیدیا[دەستکاری]