ئۆسڤالد شپێنگلەر

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ئۆسڤالد شپێنگلەر

ئۆسوالد شپێنگلەر (Spengler Oswald (1880-1936 فەیلەسووف و مێژوونووسێکی ئەڵمانییە. شپێنگلەر بە کتێبی «داڕمانی خۆراوا» (Der Untergang des Abendlandes (1918–22 (بە ئینگلیزی: The Decline of the West) ناوبانگی بەرینی دەرکرد. ئەم بەرهەمە دوو بەرەگە پاش کۆتابوونی جەنگی یەکەمی جیهانی پەخشان کرا و جۆشانێکی گەورەی پەیدا کرد و بوومە مایەی ڕاهێزانی ئەو ڕەشبینییە فەرهەنگییەی ئەو دەمە ئەڵمانیای گرتبۆوە.

بە دیدی شپێنگلەر ژیاری مەزن – بۆ نموونە چینی، هیندی، میسری، یۆنانی دێرین و ... هتد – بریتین لە دیاردەی زیندەڵی خاوەن هزری جیاواز. گشت ژیارێک بە بازنەیەکی دیاریکراودا دەچەرخێ: سەرهەڵدان، گەشە کردن، ژاکان و ڕمان. ژیاری خۆراواش پاش هەزار ساڵ سەرهەڵدان و گەشە کردن، لەم ڕوانگەیەوە هەمان ئەنجامی دەبێت: ژاکان و ڕمان.

بۆچوون هەیە شپێنگلەر بە دامەزرێنەری جیهانبینیی نازیستانە دادەنیت، بەڵام ڕێبەرانی نازیزم کە هەوڵێان دەدا سپێنگلەر بە هاودیدی خۆیان بزانن، لە بەرهەمەکانی ڕاڕا بوون، بەتایبەتیش لە لە کتێبی «ساڵانی دابڕ» (Jahre der Entscheidung (1933 هەبوو.


ڕاگواستە لە کتێبی «داڕمانی خۆراوا» ەوە[دەستکاری]

((مرۆڤ هەتا ئێستا تەواو پەی نەبردووە بە سەنگی ئەو ڕاستییەی دەڵێت گشت فەرهەنگە مەزنەکان فەرهەنگی شار بوون. مرۆڤی فراژووی ئەم چاخە نوێیە بریتییە لە «گیانەوەرێکی شارسازێن». ئەمەیان گرینگترین پێوەرە بۆ «مێژووی جیهان» و داشی دەبڕێت لە سەرجەم مێژووی مرۆڤایەتی. «مێژووی جیهان بریتییە لە مێژووی مرۆڤی شارنشین». گەل، دەوڵەت، سیاسەت و دین، گشت شێوازەکانی هونەر، گشت زانست لەسەر بناخەی «یەک» شادیاردەی نێو بوونی مرۆڤایەتی بونیات دەنرێ: شار. لەبەر ئەوەی بیرمەندانی گشت فەرهەنگەکان لە شاردا ژیاون - گەر بە لەشیش لە گوند بووبن – نەیانزانیوە بەڕاستی شار چەند سەیروسەمەرەیە. مەگەر بە مەزەندە بزانین مرۆڤی سەرەتایی چەند سەرسام بووە کە یەکەم جار ئەم هەموو دار و بەردەی بەرچاو کەوتووە، ئەم هەموو مەیدانە بەردڕێژ و جادە کەناربەردینە، خان و خانووە سەیرە، ئاپۆرەی مرۆڤگەلە)). «چاپتەری: گەل و شار» [١]

((گەلان کاتێک مۆرکی شێوازی فەرهەنگیی خۆیان دەگرن ئەوجا من بە «میللەت» Nation ناوزەدیان دەکەم و بەوەش جودایان دەکەمەوە لە گرووپبەندیی پێش و پاش ئەو سەردەمە. کەمەربەندی نێوخۆی ئەم گرووپە هەرە گرینگە گەورانە بریتییە لە هێزێکی توندی هەستی پەیوەستبوون. «بیرۆکەیە بناخەی میللەت». میللەت گشتەیەکە، بوونی توند پەیوەندە بە چارەنووسەوە، بە زەمەن و بە مێژووەوە، بەڵام هەر دۆخێک تایبەتمەندیی خۆی هەیە و لەویشەوە هەڵوێستی تاکەکانی نێو میللەت بەرانبەر ڕەگەز، زمان، وەڵات، دەوڵەت و دین لەیەک جودا دەبنەوە)). «چاپتەری: گەل و شار» [٢]

سەرچاوە[دەستکاری]

تەرجەمە لە Nationalencyklopedin

پەراوێز[دەستکاری]

  1. Spengler, Oswald. Der Untergang des Abendlandes. Västerlandets undergång - konturer till en morfologi om världshistorien Bd 2, Världshistoriska perspektiv. Atlantis 1997. S 85
  2. Spengler, Oswald. Der Untergang des Abendlandes. Västerlandets undergång - konturer till en morfologi om världshistorien Bd 2, Världshistoriska perspektiv. Atlantis 1997. S 158.


به‌سته‌ری ده‌ره‌کی‌[دەستکاری]

http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/Oswald_Spengler