یەکەى کارپێکردنى بزوێنەر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
یەکەى کارپێکردنى بزوێنەر(شیفرولێت بیرتا) (Chevrolet لة 1996(Beretta

جۆرێکە لە یەکەکانى کارپێکردنى (ECM) کە ناودەبرێت  بە یەکەى کارپێکردنى مەکینەى (ECU) واتە یەکەى کارپێکردنى مەکینەکانى ئەلیکترۆنى کە کۆنترۆڵى زنجیرەیەک مەکینە دەکات لە ڕووی سوتانى ناوەوە بۆ زامن کردنى دەستەبەر كردنى بەرزترین ئاست بۆ مەکینەکان. ئەم جۆرەیە بەشێوەى خوێندنەوەى دەستەبەر كردنى ئامێرەکانى سوتاندنە لەناو بەشەکانى سوتاندن، هەروەها شیکردنەوەى  داتکان بەشێوازى نەخشە  و دەستەبەر كردنى هەمە دوورى  کە ناو دەبرێت بە (خشتەى  لێکۆڵینەوە)، ڕێکخستنى کارپێخەرەکانى مەکینە (بزوێنەر) پێش یەکەکانى کۆنترۆڵکردنى ئەلیکترۆنی تێکەڵى هەوا و سووتەمەنى ڕێک دەخرێت. کاتی سوتاندن و خێرایی بە شێوەی میکانیکی و پاشان دەستگرتن بەسەری بەشێوەى دینامیکی بە یارمەتى میکانیکى هەوایی.

(EEMS) دەورێکی هەیە ئەگەر یەکەی  کۆنترۆڵکردن و دەستگرتن بەسەر هێلەکانی(یەکەکانى) سوتاندن کە دەتوانێت لە میانیدا کۆمەڵەى (EEMS) و سیستەمى دەرزیلەیی سوتەمەنى دەورێکی باڵاى دەبێت لە زیاد کردنى سوتەمەنى بۆ مەکینە (بزوێنەر). دەستگرتن بەسەر ئالیەت و دورییەکانى مەکینە

بەڕێک کارکردن.[دەستکاری]

دەست بەسەر گرتنى هەواو سووتەمەنى[دەستکاری]

زۆربەى مەکینە پێشکەوتووەکان نۆزلەکانیان بەستراوە بە پستنەکانیان، ئەمە یەکێکە لە دەستبەسەر گرتنى ئەلیکترۆنی بزوێنەرەکە، بڕى سوتەمەنى کە پێی دەدرێت بە کۆمەڵە خوێندنەوەیەک دەبێت لە ڕێگەى ئامێرى هەستکردنەوە. ئەم هەستەوەرانە هەواڵ دەدەن بە دابینکردنى بڕى سووتەمەنی و ئۆکسجین بەهۆى یەکەی ئەلیکترۆنی ئەگەر بزوێنەر پێویستی پێ بێت واتە (ئەگەر زۆری پێویست بێت یان کەم لە ئۆکسجین و سووتەمەنی)،  ئەمەش بەپێی بارى دارایی دەگۆڕێت شوێنی داواکراو. ئەم هەستەوەرانە ڕێگە بە کردنەوەى دەروازەى سووتەمەنییەکان دەدات.

لەو کاتەى کە فشار دەخرێتە سەر زیاد کردنى خێرایی ئۆتۆمۆبێل.

هەستەوەرەکان پاڵ بە هەوا دەنێت بۆ ناو بزوێنەر  لە میانى بۆردی سووتەمەنی. هەروەها هەستەوەرەکان پلەى گەرماى دەخوێننەوە کە ساردە یان گەرم بووە، ئەگەر مەکینەکە سارد بێت ئەوا سوتەمەنى زیادی پێ دەدات

کۆنترۆڵکردنى خێرایی.[دەستکاری]

بزوێنەر بە هۆى (RPM) سەرجەم سیستەمەکانى مەکینە ئەم تایبەتمەندییەى هەیە لە زیادکردن و هێواش کردنى  بزێنەر لە بەشەکانى کۆنترۆڵی ئەلیکترۆنی. سیستەمى هەستەوەرى چاودێرە و دەورێکی زۆرى هەیە لە کارپێکردنى بزوێنەر بۆ مەبەستى پێدانى سووتەمەنى و پێدانی ووزە لە کاتی دیاریکراو لەڕێگەى (صمام) واتە مەمیلە. دەست بەسەر خێرایی دادەگیردرێت لەگەڵ هێواشکردنەوە لە ئەنجامى دیاریکردنى کاتەکان بە پێی پڕۆگرام کردن لەو ڕێڕەوە هەواییەى کە بە دوانەیی دەناسرێت بة مةكينةى (DC). ئەم سیستمە کاردەکات  و پشت دەبەستێت بەو کاتەى کە بەهۆى پڕۆگرام کردن پێی دەدرێت. پێوست دەکات دەست بەسەر (TBI) بگیرێت لە لایەکانى، ئەم سیستەمە لە لاشەىدەبسترێت بۆ کۆنترۆڵکردنى کاریگەرى خێرا کردن و هێواشکردنەوەى بزوێنەر.


دەکرێت بزوێنەر کۆنترؤل بکرێت بە تەواوەتی بەهۆى (سکلیتەر) واتە شوێنی پێدانی خێرایی ئەوا یەکەكانى کارپێکردنی ئەلیکترۆنى بەشێوەى خولى ئەو مەمیلانە دەکاتەوە (الصمامات) بۆ ئەوەى خێرایی پێویست بەرهەم بێنن یان خێراییەکان هێواش بکەنەوە. بەم شێوەیە هەواى زیاتر ڕەوانەى شوێنی سوتاندن

کۆنتڕۆڵکردنی ڤاڵڤی گۆڕاو بەپێی کات[دەستکاری]

هەندێک مەکینە ڤاڵڤی گۆڕاو بەپێیکات هەیە . لە مەکینەیەک بۆ مەکینەیەکی تر(ECM) یەکەى کارپێکردنى مەکینەکانى ئەلیکترۆنى جیاوازی هەیە لە کاتی دەورانی مەکینەکە کە دەمەوانەکە دەکرێتەوە ، بەردەوام دەمی  دەمەوانەکە زوتر دەکرێتەوە زۆر بەڕز تر خێراییەکەی لە خێرایە نزمەکەی ،کە دەکرێ زیاد بونەکە لێشاوێکی هەوا زیاتر ببا بۆ ناو سیلیندەر ،زیادبونی هێزو  پاشەکەوت کردنی سوتە مەنی


کۆنتڕۆلی ڤاڵڤی ئیلیکترۆنی[دەستکاری]

تاقیکردنەوە زانستیەکانی مەکینەکان دروستکراونو تاقیکراونەتەوە کە (کەم شەفتیان )نیە،بەڵام پڕە لە کۆنتڕۆلی ئەلیکترۆنی وەرگیراو , وە داهێنانی دەمەوانەی دەرهاویشتنى کراوە، داخرانی دەمەوانەی کراوە وە ڕووی دەمەوانەی کراوە.وەک مەکینەکان دەکرێ ئیش بکەن وە بڕوا بەبێ ئامێری ئیش پێکەرەکە بۆ ئەوەی بڕواپێکراوبێ زۆر لە سیلیندەری مەکینەکان پێدانی بەوردی کاتی داگیرساندنی ئەلیکترۆنی پێدانی سوتەمەنی.وەک وەستاندنی ئیش پێکردنی مەکینە، پێدانی چوستو چالاکی مەکینەکە وە نزم کردنەوەی پیس بونی چاک بونی - نەرمکردنی جولە کارەبایەکان .بەڵام بەبێ تێچونی وە ئاڵۆزیەکانی لە ڕادەبەدەری دەستپێکردنی بزوێنەرەکان.

یەکەم بەرهەم هێنانی ئەو جۆرە مەکینەیە داهێنانی بۆ کرا لە ساڵی ـ۲۰۰۲ بو خۆی ناساند لە ۲۰۰۹ واتە ناسێندراوە لە لایەن ایتاڵیا شەریکەی فیات لەشاری ئەفلا رۆمیۆەمیتۆ .  مەکینەى مەلتایەری بەکار دەهێندران بۆ کۆنترۆڵکردن.کە لە پرا گۆرنکاریەکی چاکی کرد لە تواناو هێزی ئەسپ .کاتێک بەکارهێنانی سوتەمەنی کەم دەبوەوە وەک   ‌{%15} .بەشێوەیەکی تایبەت ئامێرەکان کرانەوە لەلایەن پەمپی هایدرۆلیکی ، کە خرایە کار لەلایەن {ECU} . ئامێرەکان دەکرێ چەند جارێک بکرێنەوە بۆ هەریەک لێدان وەرگرتنەوە  ، باری مەکینەکە بونيادنراوە .ـ وە پاشان {ECU} بریاردەدات چەندی سوتەمەنی تێ بکرێت سودی لێوەردەگیرێ بۆ سوتان .لەجێگیرکردنەوەی بار مەرجەکان ،ئامێرەکان دەکرێنەوە سوتەمەنی تێدەکرێت وە ئامێرەکان قەپات دەبن .لەپرا لەژێر زیادبونی خنکاندا ، ئامێرەکان دەکرێنەوە لەهەمان وەرگرتنەوەی لێدانەکەدا وەبرەکی زۆری سوتەمەنی بۆ دەچێ .

ئەوا یەکسەر ڕیخۆشکەرەک دەبیت بۆ تاودانەکە. بۆ دووەم لێدانی داهاتوی  وەکو هەژمارکردنێکی باری مەکینەکە دیاری دەکات بە نوێیی ‌‌‌، بەرزی (ECU)وە بڕیاردەدات کە چۆن ئامێرەکە بکاتەوە ، زوو یان درەنگ ، بە فراوانی دەکرێتەوە  یاخود بە نیوە کراوەی . باشرینیان کراوەیەو وە کاتەکە ئەوەیە کە هەمیشە گەیشتبن وە سوتانەکان توندو تۆڵترن وەک پێویست . ەوە بێگومان ئەوەیە کە  لەوانەنیە لەگەڵ کەم شەفتەکی ئاسایی ، کە ئامێرەکە دەکاتەوە تەواوی گۆرانکاری کاتی ، وە هەمیشە بۆ بەرزکردنەوەیەکی پڕ .   فرێدانی کەمەکان وەک کەمی کامێرا یاخود ئی هەر ئامێرێک تری وەک بەرزکەرەوەکان ، جۆڵانەکان وە کات دانانی کەم کردنەوەکانی تەنها کێش نیە وە قەبارەکان ، بەڵام هەروەها لێکخشانەکان بایەخ پێدانی هێزی بەشەکانی کە مەکینەیەک لە راستی دا لە کەم کردنەوەکان کە لە خڵاسبونی  تەنها مەشق پێکردنی بەکار هێنانی ئامێرەکان


هێزێکی تەواوی لە پڕا دەرکەوتنی هەزاران جار لە خولەکێک.


جارەکی دی بەپڕی گەشەدەکات ،چالاکیەکانی ئامێری ئەلیکترۆنی هاواری لێ هەڵدەستێ. سلندەرەکە لە بارێکی باش بۆ  بارێکی خراپ بۆ نمونە دەکرێ سوتەمەنیەکی زۆر کارامە دروست بکا ئەگەر ئامێرەکە بکڕێ بە کراوەیی وەری بگری لەسەر هەموو لێدانێکی ژێرەوە وە دەرهاوێشتەی گازی دوکەڵ کرانەوەی لەسەر هەموو لێدانێکی سەرەوەی چالاک نەبوی سیلیندەر یاخود چالاکی مردو. کاتێک کە سەیارەیەک دەخنکێنی ئەو ڕێگریکردنە لە ئەیە فلۆو هۆکاری زۆری بۆشاییە ،کە هۆکارێکە کە مەکینە چوستی تێدا نامێنێت وەک بۆشایی کردارەکانی پەمپ.((BMW))هەوڵی  دابگات بە خولگەی ئەوەی لەسەر ( v-10) ی هێزی پێدانی ( M5) کە خنکێنەڕیکی تاک هەبوو لە هەر یەکێک لە سلیندەرەکان، جێگیڕکرا رێک بەر لە ئاڵو گۆرکردنی ئامێرەکان لە بەشەکی خنکاندنەکەدا ،کاتێک کەمترین هەوا یان گاز کۆتای دێت ئامێری بەرزکەرەوە بە نرخ نابێت.

دییزاینى سیستەمى هایبرید[دەستکاری]

سیستەمى هایبرید يان شتي لەيەكچوو لە ناوەڕاستى ساڵەکانى هەشتا ئەم سیستەمە بەربڵاو بوو. بەکارهێنانى ئەم تەکنەلۆجیایە چەند گۆڕانکارییەک بوو لەناو مەکینەکان و پاشان خشتەیەک و پلانێک زیاد کراو بۆ هەڵگرتن (خەزن) کردنى ووزە لە تابلێتە دیجیتاڵییەکان بەشێوەى (ROM)رۆم کە بۆ هەڵکردن و کوژاندنەوەى مەکینەیە ئەو کاتانەى کە پێویست بێت. ئەو لایەنە خراپانەى کە هەیەتی بریتییە لە بوونى سنورێکی دیاریکراو ناسینەوەى (نمونەیی) واتە کەمتر توانا لە سیستەمى پێشوو لە ڕووى هێزى.

شێوازى نوێ[دەستکاری]

یەکەی ئەلیکترۆنییەکان نوێیەکان چارەسەر ئەو پەستانەى کردووە بە شێوەیەکى وورد و هەستیارانە بۆ مەکینە پێشکەوتووەکان لەکاتی كار. ئەم یەکە نوێیە کۆنترۆڵى ئامێرەکانى کردووە بە هۆى بەرنامە تایبەتە جێگیرەکان. ئەم ئامێرە پێکهاتووە لە خشتەى (MCU)، یان دووبارە پرۆگرامکردنەوەى EPROMs لە PCB لەوێ بەرنامەکان خەزن دەکرێت یان لە شوێنی تر بۆ چارەسەر هەڵگرتن و هێماکان و گۆڕانکەکان. ئەمەش ناسراوە بە ئیدارەى بزوێنەر EMSى ئەلیکترۆنی.

ئەم سیستەمە ئەداى تایبەت بە بزوێنەر دەدات لە ڕێگەى ئەودەروازانەى کە دەدرێتە بزوێنەرەکە بۆ نموونە، کۆنترۆل کردن بە شێوەیەکى ئەلیکترۆنی دەبێت لە ڕووى کاتی کردنەوە و داخستنى (صمامات) مەمیلەکان. هەروەها کارگێرى کردنی دەرگاکانى تورباین  کە دەبەسترێنەوە لە یەکەکانى کۆنترۆڵکردنى بزوێنەر یان بە شێوەى ڕاستەوخۆ و پێدانى فەرمانى ئەلیکترۆنی.


یەکە ئەلیکترۆنییە نوێکان هەندێک جار تایبەت مەندی کۆنترۆڵ کردنى هەیە بۆ (گێر بۆکس) و لەگەڵ کۆنترۆل کردنى سیستەمی برێک  و دەستگرتن بەسەر دزین و هەندێک لەو بابەتانە.ض

جێ بەجێکردنى بچووکترین بەش  لە یەکە ئەلیکترۆنییەکان ئەوانەى کە (کۆمپیوتەرین) ناسراون بە (GM)  کە پێشتر لە سەر بزوێنەرەکانى کۆمپانیاى جەنەرال مۆتۆرز هەبووە  دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانى 1979، بەڵام لە ساڵانى 1980 سەرجەم پڕۆگرامەکان  بەکاردەهات بۆ مەبەسيى چارەسەرى سیستەمی بنچينە.بەهۆى ئەو گۆڕانەى گەورەى کە بەسەر قەبارەى یەکەکان و کۆنترؤڵکردنى ئەلیکترۆنى هاتووە بەپێی یاسای پاراستنى هەوا لە ساڵی 1981، ئەو سیستەمەى کە ئامادەکرا لە ساڵى 1981 (ECU) (یەکەى کارپێکردنى مەکینەکانى ئەلیکترۆنى)بۆ ئۆتۆمۆبێلەکان ببیەسترێت. بەرزترین ڕێژەی (ECU)(یەکەى کارپێکردنى مەکینەکانى ئەلیکترۆنى) بۆ ئۆتۆمۆبێلەکانى (جەنەراڵ مۆتۆرز) وەک یەکەم هەنگاو تاقیکرایەوە لە ساڵى 1981، ئەم سیستەمە نوێ بوو کە چارەسەرییەکى ووردی  تێدایە بۆ پارێزگارى کردنى لە پاراستنى هەوا. کۆمپانانی جەنەرال مۆتورز خێراکەوت بەدواى چاەرسەرییەک بۆ جێگرەوەى (کاربۆنیک) بە شوێنگرەوەى (فیوڵ ئینجێکشن) کە پێی دەووترێت (نۆزڵ)، واتە (بەشێوەیەکى ڕێک سوتەمەنی دەسوتێنێت). ئەم گۆڕانکارییە بووە هۆکارى گۆڕینی سەرجەم (مەکینە)ی ئۆتۆمۆبێلەکانى مۆدیل (1980) بۆ سیستەمى نوێ کە لەسەر (کادیلاک- مەکینە) جۆرى (ئیل83 – 8 پستن 5.7 لتر) لەگەڵ گۆڕینی مەکینەى ئۆتۆمۆبیلەکانى جۆرى (کۆرڤێت) لە ساڵى 1982 بۆ هەمان سیستەم. مەکینەکانى ئۆتۆمۆبێلی (ئۆڵدزمۆبیل) جۆرى ڤی ئێل2 (8 پستن 5.0 لتر) کە دوایین ئۆتۆمۆبێل بوو لەم گۆڕانکارییە بەشدار بوو. تاساڵانى 1991 کۆمپانیای جەنەرال مۆتۆرز پێشەنگ بووە لە بەرهەم هێنانى ئۆتۆمۆبیلەکانى بەم سیستەمە نوێیە کە لە پێشی ئۆتۆمۆبێلەکانى ئەڵمانى و یابانى بووە و مەکینەکانیان بە ئینجێکشن بووە. لە ساڵى 1988 کۆمپانیای جەنەراڵ مۆتۆرز  بەشی ئەلکترۆنى زیاتر لە 28.000 یەکەی سیستەمى پاراستنى ژینگەى فرۆشتووە لە ڕۆژێک دا وەک بەرهەمێکی زۆرى جیهانى دابینکردووە.

بەرنامەکانى تر:[دەستکاری]

وەک زۆرێک لە بەرنامەکانى تری  سوتاندنى سووتەمەنى  ناوەکی. وەک بەرنامەکانى فرۆکەوانى  کە ناسراوە بە (FADECs) کۆنترۆڵکردنى تەواوى  مەکینەى ژمارەیی. ئەم جۆرە تەکنەلۆجیایە کەمتر بەکاردێت لە فؤرکەکان و هەلیکۆپتەر ئەگەر بەراورد بکرێت بە ئۆتۆمۆبێلەکان، ئەمەش هۆکارى دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەى کە مەکینەکانیان بەشدارن لە سیستەمى کاربۆنیک بۆ سوتاندنى سووتەمەنى و سیستەمى سوتاندنى

موگناتیسی لە مەکینە بە واتایەکى تر پێویستى بە ووزە نییە بۆ داگیرساندن یان سوتاندن ئەمەش بۆ مەبەستى سەلامەتییە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]