زەڕافە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
زەڕافەیەک

زەڕافە درێژترین گیاندارە لەسەر زەوی، ئەمەش وای کردووە کە کۆنتڕۆڵی ھەرێمی ساڤانا بکات و لە دوورەوەش چاودێری دوژمنەکانی بکات. بەھۆی قاچ و ملی درێژی زەڕافە زۆر بە ئاسانی دەگاتە گەڵای درەختەکان و بەئاسانی دەیانخوات ، نێرەی زەڕافە یەک مەتر لە مێی زەڕافە درێژترە، نێرەی زەڕافەش درێژییەکەی دەگاتە ٥ مەتر. زەڕافە بەپێوە دەخەوێت، بەڵام زیاتر لە ٢٠ دەقیقە ناخەوێت ، کێشی زەڕافە بەشێوەیەکی گشتی لەنێوان (٥٥٠ تا ١٨٠٠ کیلۆگرام) دایە. تەمەنیشی لەنێوان ٢٥ تا ٣٠ ساڵدایە،ھەروەھا زەڕافە کاتێک سکپڕ دەبێت، سکپڕییەکەی ٤٢٠ تا ٤٥٠ رۆژ دەخایەنێت و زەڕافەش ھەرجارەی کە دەزێ یەک بێچووی دەبێت کە درێژییەکەی ٢ مەترە ، لە توانای زەڕافە ھەیە کە لە یەک کاتژمێردا ٤٥ کیلۆمەتر ببڕێت.


سەرەتا[دەستکاری]

  • زەڕافە (بە ئینگلیزی : Giraffe) گیاندارێکی ئەفریقییە، بەرزترین ئاژەڵی زیندووی سەر زەویە و گەورەترین کاوێژکەرە. زەڕافە تا هەشت جۆری هەیە، لەسەر بنەمایی DNA و مایتۆکۆندریای ناوەکی، بە پێی پێوانەیەک دەرکراوە کە زەڕافە حەوت جۆری تری لەناوچوونە.


  • سەرچاوەی خۆراکیان گەڵا و میوە و گوڵی ڕووەکی دارینە، ڕەنگە شێر و پڵنگ و کەمتیار و سەگی کێوی ئەفریقی زەڕافەکان ڕاو بکەن، نێرینەی زەڕافەکان ملیان وەک چەکێک بۆ بەرنگاربوونەوە بەکاردەهێنن، هەروەها بۆ سەرنجڕاکێشانی زەڕافە مێینەکان.


پۆڵینکردن[دەستکاری]

زەڕافە زیندووەکان لە بنەڕەتدا بە یەک جۆر پۆلێن کراون، لەلایەن ″کارڵ لینایۆس″ لە ساڵی ١٧٥٨. ناوی «سێرڤس وشترو وپرداڵیسی» پێ بەخشی. زەڕافە یەکێکە لە تەنها دوو گیانداری زیندووی بنەماڵەی «زەڕافیدا» لە فەرمانی ئەرتیوداتیلا، ئەوی دیکەشیان (okapi). نزیکترین خزمی ناسراویان لەوانەیە لە ئاسکە لەناوچوەکان بن وەک «کلیمەکۆسیرد». هەروەها زەڕافەکان لەگەڵ بنەماڵەی ئەنتیلۆکۆپاریدا دانران، چونکە قۆچیان هەیە، ڕەنگە ئەم ئاژەڵی زەڕافانە لە خێزانی لەناوچووەوە «پەلامۆماریسیدا» گەشەیان کردبێت کە ڕەنگە باوباپیرانی ئاسکەش بن. یەکێک لە باوباپیرانی زەڕافیدیا سەرەتایی کانثومێریکس بوو کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بەرواری بۆ کراوە کە ٢٠ - ٢٥ ملیۆن ساڵ پێش ئێستا ژیابێت. ٢٠١١ توێژینەوەیەک بە بەکارهێنانی شیکردنەوەی وردی «مۆرفۆلۆژی زەڕافە» بەکارهێنانی چەمکی جۆری فیلوجیناتیک کرا، کە باسی هەشت جۆری زەڕافی زیندووی کردووە. هەروەها لە توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٦ گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە زەڕافەی زیندوو لە چەندین جۆر پێکهاتووە، توێژەران پێشنیاری بوونی چوار جۆریان کرد، کە بۆ ماوەی ١ تا ٢ ملیۆن ساڵ هیچ زانیارییەکیان لە نێوان یەکتردا نەگۆڕیوە.


دەرکەوتن و توێکاری[دەستکاری]

زەڕافە گەشەکردووەکان بە تەواوی ٤,٣ - ٥,٧ مەتر بەرزن، وە نێرینەکان لە مێیەکان بەرزترن. بەرزترین تۆمارکراوەکانی نێر ٥,٨٨ مەتر بوو، وە بەرزترین تۆمارکراوی مێ ٥,١٧ مەتر بوو. تێکڕای کێش ١١٩٢ کگم (٢٦٢٨ پاوەند) بۆ نێرینەیەکی پێگەیشتوو، وە ٨٢٨ کگم (١٨٢٥ پاوەند) بۆ مێینەیەکی گەورە، کە زۆرترین کێشی نێر ١٩٣٠ کگم (٤٢٥٠ پاوەند) وە ١١٨٠ کگم (٢٦٠٠ پاوەند) بۆ ڕەگەزی نێر و مێ تۆمارکراوە. سەرەڕای مل و قاچی درێژ، بەڵام تا ڕادەیەک جەستەیەکی کەمی هەیە. زەڕافەکان بە ڕەنگ و هەستی بیستن و بۆنکردن و بە ڕەنگی تیژ دەبینن، دەتوانێت نۆستری ماسولکەی دابخات بۆ پاراستنی لە دژی زریانی لمی و مێروولە، زمانی زەڕافە نزیکەی ٤٥ سم (١٨ ئین) درێژە. زەڕافەکان بۆ بەرگریکردن و بەرنگاربوونەوە پشت بە قەبارە و توانای خۆیان دەبەستن، ڕەنگە ئەمە بۆ هەردوولا گرنگتر بێت.


سەرچاوە[دەستکاری]