ئەحمەد قەوام
| ئەحمەد قەوام | |
|---|---|
| بە فارسی: احمد قوام | |
 | |
| لەدایکبوون | ٢ی کانوونی دووەمی ١٨٧٦ تاران، ئێران |
| مردن | ٢٣ی تەممووزی ١٩٥٥ (٧٩ ساڵ ژیاوە) تاران، ئێران |
| شوێنی ناشتن | Fatima Masumeh Shrine |
| باوک | Q5705391 |
| پیشە | سیاسەتوان، سەرۆکی حکوومەت |
| پۆستەکان | سەرۆک وەزیرانی ئێران، سەرۆک وەزیرانی ئێران، سەرۆک وەزیرانی ئێران، سەرۆک وەزیرانی ئێران، سەرۆک وەزیرانی ئێران |
| ئەندامی حیزبی | Democrat Party |
| ئایین | ئیسلام، شیعە |
ئەحمەدی قەوام (١٨٧٦ تاران – ١٩٥٥ تاران) ناسراو بە قەواموسەڵتەنە، ڕامیارێکی ئێرانی کۆتایی سەردەم قاجاڕ و سەردەمی پاڵەوییە کە پێنج جار بووە بە سەرۆک وەزیرانی ئێران.
ژیانی سەرەتایی
[دەستکاری]ئەحمەد قەوام لە ساڵی ١٨٧٣ لە خێزانی دیاری مستەوفیانی ئاشتیانی لەدایک بووە. مامی، ئەمین ئەلدەولە، سەرۆک وەزیرانی ئێران بووە. حەسەن وسووق، کە ئەویش دوو جار وەک سەرۆک وەزیرانی ئێران کاری کردووە، برای گەورەی بوو.[١] قەوام لە سەرەتای کارەکەیدا لە دەرباری ناسرەدین شای قاجاڕ خزمەتی کردووە و لە کاتی شۆڕشی دەستووریی ئێران لە ساڵی ١٩٠٩دا نازناوی «ئەسسەڵتەنە»ی وەرگرتووە. ئەو نامەیەی کە لەلایەن مزەفەرەدین شا قاجاڕەوە بۆ پەسەندکردنی شۆڕشی دەستووری واژوو کراوە، لەلایەن قەوامەوە نووسرابوو، کە لەو کاتەدا نازناوی «دەبیری حوزوور» (سکرتێری تایبەت)ی ھەبوو. قەوام لە ھەردوو سەردەمی قاجاڕ و پەھلەویدا چەندین جار بوو بە سەرۆک وەزیران. دوو جار ڕۆڵێکی گرینگی بینی لە ڕێگریکردن لە یەکێتیی سۆڤیەت بۆ لکاندنی پارێزگاکانی باکووری ئێران.
ژیانی ڕامیاری
[دەستکاری]قەوام لە ساڵی ١٩١٨ وەک پارێزگاری پارێزگای خۆراسان دەستنیشان کرا، لەو ماوەیەدا وەڵامی برسیێتیی بەردەوام و پەتای ئەنفلۆنزای ئیسپانی دایەوە.[٢][٣] ئەو بەڕێوەبەرێکی توندڕەو بوو و ھەندێک لەو ڕۆژنامانەی کە لە ناوچەکەدا بڵاو دەکرانەوە قەدەغە کرد.[٤]
لە ساڵی ١٩٢١دا، لە کاتی کودەتای تاران دژی حکوومەتی قاجاڕ، تەباتەبایی فەرمانی بە عەقید پسیان کرد کە زۆرێک لە ئۆپۆزسیۆن دەستگیر بکات، لەنێویاندا ئەحمەد قەوام.
بەڵام لەگەڵ ڕووخانی حکوومەتەکەی تەباتەبایی و ڕەتکردنەوەی وەرگرتنی پایەی سەرۆک وەزیران لەلایەن مستەوفی مەمالیک و کەسانی دیکەوە بەھۆی ناسەقامگیری دۆخی ڕامیاری، قەوام کە تازە لە زیندانی عەشرەت ئابادی تاران ئازاد کرابوو، ئەو پایەیەی پێ پێشنیاز کرا. ئەویش قبووڵی کرد و لە بارودۆخێکی ئەوەندە نائاساییدا بوو بە سەرۆک وەزیران کە ئیرەج میرزا ئەم دێڕانەی نووسی:
«ڕۆژێک بۆ زیندان فڕێ دەدرێت،»
«ڕۆژێکی تر کورسی پاشای دەبێت»
قەوام لە ڕاستیدا ٢٥ ساڵ دواتر لە ڕووداوێکدا فەرمانی دەستگیرکردنی سەید زیاولەدین تەباتەبایی دەرکرد. ھەروەھا فەرمانی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی عەقید پسیانی دەرکرد کە بە یارمەتی ڕەزا پەھلەوی تێکی شکاند.
لەو ڕووداوە سەرەکییانەی لە سەردەمی سەرۆکایەتی ئەودا ڕوویان دا، بانگھێشتکردنی ئارسەر میڵسپۆ بوو بۆ یارمەتیدانی حکوومەت لە کاروباری داراییدا. یەکێکی دیکە پشێوییەکانی ساڵی ١٩٤٢ بوو بەھۆی سەختی باری ئابووری. ئەو سپەھبۆد ئەحمەد ئەمیر-ئەحمەدی بۆ گەڕاندنەوەی سیستم و کۆتاییھێنان بە پشێوییەکان دەستنیشان کرد، کە ئەویش بە زەبری ھێز ئەنجامی دا. قەوام ھەروەھا ڕۆڵی ھەبوو لە پەیمانی سێ قۆڵی ساڵی ١٩٤٢ لە نێوان ئێران، ڕووسیا و بەریتانیا.
دووبارە لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ بە جیاوازییەکی کەم لە مەجلیس بە ٥٢–٥١ دەنگی پێ درایەوە.[٥] مەجلیس پێی وابوو کە ئەو باشترین چانسی دەبێت بۆ چارەسەرکردنی ئەو ڕاپەڕینەی بە ھاندانی سۆڤیەت لە پارێزگای ئازەربایجانی داگیرکراودا ڕووی دا، چونکە قەوام گەورەترین خاوەن مڵک بوو لە ناوچەکەدا. قەوام بێئومێدی نەکردن. ئەو فەرمانی بە شاندی ئێرانی لە نەتەوە یەکگرتووەکان کرد کە ڕاستەوخۆ لەگەڵ شاندی سۆڤیەتدا وتووێژ لەسەر ئەو بابەتانە بکەن کە لەبەردەم ئەنجومەنی ئاسایشدا ماونەتەوە. پاشان بەرەو مۆسکۆ فڕی بۆ ئەوەی بە کەسی لەگەڵ جۆزێف ستالین وتووێژ لەسەر پرسەکان بکات.[٦]
کاتێک سۆڤیەت مەرجەکانی پەیمانی سێ قۆڵیی پێشێل کرد کە تێیدا داوای کشانەوەی تەواوی ھێزە سەربازییە بیانییەکانی لە خاکی ئێران تا ٢ی ئاداری ١٩٤٦ دەکرد، ئەمە ناڕەزایەتییەکی توندی محەممەد موسەددیقی لێ کەوتەوە.
قەوام ڕێککەوتنێکی لەگەڵ سۆڤیەتەکان ئەنجام دا، و ئیمتیازاتی نەوتی لە باکوور پێ بەخشین بە مەرجی پەسەندکردنی مەجلیس دوای ھەڵبژاردنەکان. بەپێی مەرجەکانی ڕێککەوتنەکە لەگەڵ قەوام، سەربازانی سۆڤیەت دەستیان بە کشانەوە لە ئێران کرد. کاتێک مەجلیسی نوێ دەستبەکار بوو، دەستبەجێ دەنگیان دژی ئیمتیازاتی نەوتی پێشنیازکراوی سۆڤیەت دا.[٧] ئەمەش نازناوی دۆستانەی «ڕێویە پیرەکە»ی بۆ قەوام بەدەست ھێنا. ھەروەھا بووە ھۆی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی بەرچاو لە دژی، بە سەرۆکایەتیی ڕۆژنامەی «ئاتەش» و سەرنووسەرەکەی مەھدی میر ئەشرەفی[٨] و ڕۆژنامەی «مەردی ئیمروز» و سەرنووسەرەکەی محەممەد مەسعوود کە بە ئاشکرا بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە قەوام دەبێت بەھۆی ڕێککەوتنی نەوت لەگەڵ سۆڤیەت بکوژرێت.[٩]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]
- ↑ James A. Bill (١٩٨٨). The Eagle and the Lion. The Tragedy of American-Iranian Relations. New Haven and London: Yale University Press. لاپەڕە ١٠٨. doi:١٠.١٢٩٨٧/٩٧٨٠٣٠٠١٥٩٥١٦-٠٠٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٤٤١٢-٦. S2CID ٢٤٦١١٦٩٥٤.
- ↑ «Ahmad Qavam». Encyclopaedia Britannica.
- ↑ Spinney، Laura (٢٠١٧). Pale Rider: The Spanish Flu of 1918 and how it Changed the World. London: Vintage. لاپەڕە ١١٢–١٢٠.
- ↑ Hormoz Mehrdad (1980). Political orientations and the style of intergroup leadership interactions: The case of Iranian political parties (زانستەوتار). The Ohio State University. لاپەڕە 186. ژپنک ٩٧٩-٨-٢٠٥-٠٨٦٦٤-٦. داڕێژە:ProQuest. Veguherandina tezê bo pirtûkekê Veguherandina teza di pirtûkê de pêvajoyek dijwar e ku hewildan, sebir û motîvasyonê hewce dike. Di vê pêvajoyê de, nivîskar divê naveroka tezê analîz bike û ji bo xwendevanên gelemperî veguherîne formek balkêş û têgihîştî. Ev pêvajo ji nûvekirin, başkirin û berfirehkirina mijaran, lêzêdekirina materyalên nû, nûavakirin, û ji nû ve nivîsandina paragraf û beşan pêk tê. Her weha divê nivîskar ji pêvajoya çapkirina pirtûkê û kirrûbirra wê bi tevahî haydar be. Ji bo weşandina tezek di pirtûkekê de hevkarî bi edîtor, rexnegir û weşanxaneyan re hewce dike ku ne tenê pirtûkek bi kalîte çêbike, di heman demê de ji bo bazarê jî bike û temaşevanên rast bikişîne.
- ↑ "Iran Chooses Premier in 51 to 50 Vote", The Salt Lake Tribune, 27 January 1946, p8; Manuucher Farmānfarmaian and Roxane Farmanfarmaian, Blood and Oil: A Prince's Memoir of Iran, from the Shah to the Ayatollah (Random House, 2005), p. 179
- ↑ Samii، Bill (٦ی ئایاری ٢٠٠٥). «World War II -- 60 Years After: The Anglo-Soviet Invasion of Iran And Washington-Tehran Relations». Radio Free Europe. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Rubin، Barry (١٩٨٠). Paved With Good Intentions. Oxford University Press. لاپەڕە ٣٣–٣٥. ژپنک ٠-١٩-٥٠٢٨٠٥-٨.
- ↑ Laurence Paul Elwell-Sutton (١٩٦٨). «The Iranian Press, 1941-1947». Iran. ٦: ٧٤. doi:١٠.٢٣٠٧/٤٢٩٩٦٠٣. JSTOR ٤٢٩٩٦٠٣.
- ↑ Camron Michael Amin (ئابی ٢٠٠١). «Selling and Saving "Mother Iran": Gender and the Iranian Press in the 1940s». International Journal of Middle East Studies. ٣٣ (3): ٣٣٧–٣٣٨. doi:١٠.١٠١٧/S٠٠٢٠٧٤٣٨٠١٠٠٣٠١٤. PMID ١٨١٥٩٦٥٧. S2CID ٦١٥٩١٤١.
