لینوس تورڤالدس

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
لینۆس ترۆڤاڵدز
لەدایکبوون لینۆس ترۆڤاڵدز
(1969-12-28) 28ی کانوونی یەکەمی 1969 (تەمەن ٤٤)
فینلەندا، هێڵسینکی
نیشتەجێ Portland, Oregon
نەتەوە فینلەندی
پیشە ئەندازیارى نەرمەکاڵا
خاوەن کار دۆزەرەوەى لینەکس
ھاوسەر Tove Torvalds
ماڵپەڕ
http://torvalds-family.blogspot.com/


سەرەتای لە دایکبوونی لینۆکس LINUX.

سەرەتای دەرکەوتنی لبنوکس[دەستکاری]

لە سالی ١٩٩١ ‌کاتی کە شەری سارد بەرەو کۆتایی دەرۆیشت و ئاشتی سەری ھەلدابوو، لە جیھانی کۆمپیوتەر دواڕۆژێکی ڕۆناک بەدیاردەکەوت ، ھێزی ھاردوێری نوێ و سنوردارکراوی کۆمپیوتەرەکان بەرەو کۆتایی دەڕۆیشت بەڵام ھێشتا شتێک کەم بوو، و ئەوە شتێک نەبوو تەنیا بە دیدێکی قول لە بابەت سیستەمەکانی سەرەکی.دۆس( DOS ) ئیمپراتوریەتی کۆمپیوتەرەکانی لەدەست بوو، سیستەمەکانی سەرەکی بێ ئێسک کە بەنرخی ٥٠٠٠٠$ لە ھاکەرێک بە ناوی بیڵ گەیتس (Bill Gates) کڕدرابوو بە پڵانێکی بازرگانی ھەستیار، بۆ تەواوی جیھان بلاو کرابوویەوە‌.بەکار ھێنەرانی PC ڕێگایەکی تریان نەبوو ،کۆمپیوتەرەکانی ماکینتۆش باشتر بوون بەڵام نرخێکی یەکجار بەرزیان ھەبوو و لەدەست کەس دا نەبوو سودیان لێوەربگرێ.

یونەکس پێش لینوکس[دەستکاری]

چادرێکی تری جیھانی کۆمپیوتەر جیھانی یونیکس بوو، بەڵام یونیکس خۆی لە خۆی دا زۆر گران بوو، ئەوندە گران بوو کە بەکارھێنەرانی کۆمپێوتەر کەسێک توانای نزیک بوونەوەی لێ نەبوو. کۆدی سەرەکی یونیکس کە لە ڕێگای تاقیگەکانی بل بین زانکۆکان بڵاو کرابووە، بە ووردی چاودێری دەکران تاکوو بۆ‌ گشتی ئاشکرا نەبێت، بۆ چارەسەری ئەو بابەتە، ھیچ یەک لە بەرھەم ھێنەرانی نەرمەکاڵاکان ڕێگە چارەیەکیان پێش کەش نەکرد.پێشبینی دەکرا ئەو ڕێگا چارەیە بە شێوەی سیستەمی سەرەکی MINIX پێشکەش بکرێت. ئەو سیستەمە سەرەکیە کە لە سەرەتا بە دەستی (ئا‌ندرۆ ئێس تاننباوم Andrew S.Tanenbaum) زانایەکی ھۆلەندی نووسرابوو بە مەبەستی وانەی چاڵاکی ناوخۆی سیستەمێکی سەرەکی .ئەو سیستەمە سەرەکیە بۆ ئەنجام دان لەسەر پڕۆسێسەرەکانی ٨٠٨٦ ئینتێل دروست کرا بوو و بە زووی بازاری پڕ کرد.وەکوو سیستەمێکی سەرەکی MINIX زۆر باش نەبوو، بەڵام باشی سەرەکی ئەو لەدەست بوونی کۆدی سەرەکیەکەی بوو. ھەرکەسی کە کتێبی سیستەمی سەرەکی تاننباومی بەدەست ھێنابا بە ١٢٠٠٠ دێری کۆدی نووسراو شارەزایی لە زمانی C و اسمبلی پەیدا دەکرد. بۆ یەکەمین جار بەرنامە نووسێک یان ھەکەرێک ئەی توانی کۆدی سەرەکی سیستەم بخوێنێتەوە، شتێک کە بەرھەم ھێنەرانی سۆفت وێرەکانی ئەویان سنوردار کردبوو.

بەرنامە نووسێکی زۆر باش واتە تاننباوم بووە ھۆکاری چاڵاکی مێشکەکانی بیرکەر لە زانستی کۆمپیوتەر ، لە بابەتی باس و گفتوگۆ بۆ سازدانی سیستەمی سەرەکی. قوتابیانی کۆمپیوتەر لە زانکۆکان لە سەرانسەری جیھان لە خوێندنەوەی کتێب و کۆدەکانی سەرەکی سیستەمی کە لەسەر کۆمپیوتەریان دا بوو تێگەیشتبوون.و یەکێک لەوانە ( لینوس توروالدز Torvalds Linus ) بوو.

لەدایکبوونی لینکس و ئاشنایەتی لەگەڵ گنو[دەستکاری]

لە سالی ١٩٩١ لینوس بندیکت توروالدز قوتابی سالی دووەمی زانستی کۆمپیوتەر لە زانکۆی ھلسنکی فنلەندی و ھەکەرێکی خۆ فێر بوو.ئەو فنلەندیە ٢١ سالە عاشقی شت پینەکردنی سنوردار بوو کە سیستەمیان لە ژێر فشار دانابوو، بەڵام سەرەکی ترین شتی کە بوونی نەبوو سیستەمێکی سەرەکی بوو کە بتوانێ نیازی شارەزایان بەدەست بێنێ .MINIX باش بوو بەڵام تەنیا سیستەمێکی کارا بوو تایبەت بە قوتابیان و زۆر وەکوو ئامرازێکی فێرکاری بوو تا ئامرازێکی بەھێز بۆ بەکارھێنەرانی کاری بەھێز.لەو کات دا بەرنامە نووسەکان لە سەرانسەری جیھان بە ڕێگەی پڕۆژەی گنۆ (GNU) کە بەدەستی ڕیچارد استالمن (ڕیچارد ستۆڵمەن ) دەست پێکرابوو سەرگەرم بوون، مەبەستی ئەو پڕۆژەیە سازدانی جولانێک بوو بۆ بەدەست ھێنانی سۆفت وێرەکانی بەڵاش لە ھەمان کاتدا باش بوون، استالمن بیرۆکەی خۆی لە تاقیگەی ناوداری بیری دەستکردی زانکۆی MIT بۆ سازدانی بەرنامەیەکی ڕێکخەر Emacs لە ناوەند و کۆتایی حەفتاکان دەست پێ کرد تا سەرەتایی ھەشتاکان زۆربەی بەرنامە نووسەکانی لێوەشاو لە تاقیگەکانی بیری دەستکردی MIT کێشرابوون بۆ کۆمپانیاکانی نەرمەکاڵای بازرگانی و لەگەلیان ڕێکەوتننامەی ھەلگرتنی نھێنی و ئەسرار واژوو کرابوون. بەڵام استالمن دیدێکی جیاوازی ھەبوو ئەو لای وابوو بە جیاوازی لەگەڵ بەرھەمەکانی تر نەرمەکاڵاکان دەبێت لە سنورداری کۆپی و سازدانی گۆڕانکاری لە ناویان ئازاد بن تا بتوانرێ رۆژ لەدوای ڕۆژ نەرمەکاڵای باشتر و کاراتر بەرھەم بھێندرێت . بە ئاگادار کردنەوەی خۆی لە سالی ١٩٨٣ ، پڕۆژەی GNU دەستیپێکرد، ئەو جوڵانێکی دەست پێ کرد تا بە فەلسەفەی خۆی بۆ بەرھەم ھێنان و پێشکەش کردنی نەرمەکاڵە ھەڵبستێت ، ناوی GNU کورتکراوەی Gnu is not unix . بەڵام بۆ دەستگەیشتن بە ئاواتەکانی خۆی بۆ سازدانی سیستەمێکی سەرەکی بەڵاش ، سەرەتا پێویستی ھەبوو تا ئامرازەکانی پێویست بۆ ئەم کارە دروست بکات. بەو ھۆیەوە لە سالی ١٩٨٤ ئەو دەستی کرد بە نووسین و سازدانی کامپایلر زمانی C گنو بە ناوونیشانی GCC. ئامرازێکی سەرسورھێنەر بوو بۆ بەرنامەنووسەکانی سەربەخۆ. ئەو بە جادووی ئەفسانەیی خۆی بە تەنیای ئامرازێکی دروست کرد کە لە تەواوی ئامرازەکانی کە تەواوی بەشەکانی بەرنامەنوسانی بازرگان سازیان دابوو.باشتر بوو.GCC یەکێک لە بەکارھێنەرترین و بەھێزترین کامپایلرە کە تاکوو ئێستا دروست کراوە.

نامەی توروالدز بۆ MINIX[دەستکاری]

تاکوو سالی ١٩٩١ پڕۆژەی GNU ژمارەی زۆری ئامرازی سازدا بوو بەڵام ھێشتا سیستەمێکی سەرەکی بەڵاش بوونی نەبوو. واتە MINIX یش لایسنسی ھەبوو . کار لەسەر ناوەندی سیستەمی سەرەکی گنو بە ناوونیشانی HURD بەردەوامی ھەبوو ، بەڵام وا دیار بوو کە تا چەند سالی تر توانای سوود وەرگرتنی ھەبێت. ئەو ماوەیە بۆ توروالدز زۆر دور و درێژ بوو...

لە ٢٥/٨/١٩٩١ ئەو نامەیە بۆ بەشی ھەوالی MINIX لە لایەن توروالدز ڕەوانە کرا. لە : لینوس بندیکت توروالدز بۆ : بەشی ھەوالی MINIX بابەت: چی زۆرترتان دەوێت لە MINIX ببینن؟ بە کورتی : ڕاپرسی بچوک لە بارەی سیستەمی سەرەکی نوێی من. سڵاو بۆ تەواوی سوود وەرگرانی MINIX

من ئێستا سەرقالی بەرھەم ھێنانی سیستەمێکی سەرەکی بەڵاش تەنیا بۆ مەبەستی سەرگەرمی و نە بەگەورەیی و لێھاتووی GNU بۆ دەزگاکانی ٣٨٦ و ٤٨٦ دامە. ئەو کارە لە ئاوریل دەستی پێ کردووە و لە حالەتی ئامادە بوون دایە. من ئەمەوێت تا بۆچوونی بەکارھێنەران لە بارەی شتی کە لە MINIX یان ئەوێت و نایانەوێت کۆ بکەمەوە، چونکە سیستەمی سەرەکی من تۆزێک لێچوونی لەگەل ئەو ھەیە... وەکوو بنچینە سیستەمی فایلی پێچوو و شتی تر... من ئێستا BASH وەشانی ١.٠٨ و GCC وەشانی ١.٤٦ بۆ ئەو گواستووتەوە و وا دیارە کە کار دەکات. من لە ماوەی چەند مانگ شتێکی تاقیکردنەوەم بەرھەم ھێناوە و حەز ئەکەم بزانم کە بەکارھێنەران بە کام تواناییەکان پێویستیان ھەیە. من لە ھەر داواکاری پشتگیری دەکەم بەڵام گڕۆ نادەم کە ھەموویان ئەنجام بدەم . لینۆس

لەو نامەیە وا دیارە خودی توروالدز یش باوەری نەدەکرد کە بەرھەمی ئەوندە گەورەیە کە ئەو گۆڕانکاریە لە جیھان دروست بکات. لینوکس نووسخەی ٠.٠١ لە ناوەندی سپتەمبری ١٩٩١ بڵاوو کرایەوە و لەسەر ئینتەرنێت دانرا . بەکارھێنەران بە زۆری ڕوویان لەو بەرھەمەی توروالدز کرد . کۆدەکانی داگرتراو و تاقی کرانەوە و پاش چاکسازی بۆ توروالدز گەڕاندرایەوە، نووسخەی ٠.٠٢ لە پێنجی ئۆکتۆبر لە گەڵ ئاگاداریەکی توروالدز ئامادە کرا: لە : لینۆس بندیکت توروالدز بۆ: بەشی ھەوالی MINIX بابەت : کۆدەکانی سەرەکی بەڵاش ناوەندی وەکوو MINIX ئایا ئێوە لە ڕۆژەکانی جوانی MINIX ١.١ بێ بەش بوون ؟ ئەو کاتەی کە پیاوەکان پیاو بوون و ڕێگای کارەکانی خۆیان بە خۆیان ئەنووسی ؟ ئایا ئێوە بێ پڕۆژەیەکی جوانن و ئەمرن تا سیستەمێکی سەرەکیتان ھەبێت تا بتوانن ئەو وەکوو پێویستیەکانی خۆتان دەربێنن؟ ئەگەر وایە ئەو نامەیە بۆ ئێوە نووسراوە ھەروەکوو مانگی پێشوو ووتم من سەرقالی بەرھەم ھێنانی سیستەمێکی بەڵاشم وەکووMINIX بۆ کۆمپیوتەرەکانی ٣٨٦‌ .ئەو سیستەمە ئێستا گەیشتووتە جێگایەک کە توانای کارکردنی ھەیە و حەزدەکەم کە کۆدەکانی سەرەکی لە شوێنی فراوانتر بڵاوو بکەمەوە. ئەو نووسخەیە ٠.٠٢ دەبێت، بەڵام من سەرکەوتووم کە سۆفت وێرەکانی Bash،GCC،GNU،GNU-Sed،GNU-Make،compress و ھتد... لە ناوی ئەنجام بدەم کۆدەکانی سەرەکی ئەم پڕۆژەیە دەتوانن لە ئەدرێسی nic.funet.fiلە ئەدرێسی ١٢٨.٢١٤.٦.١٠٠ لە دایرێکتۆری pub/os/linux بدۆزنەوە ئەو دایرێکتۆرە ھەروەھا چەند فایلی Readme و ھەندێک بەنێری توانای کارکردن لە لینۆکسی تێدایە. تەواوی کۆدەکانی دانراون.چوونکە لە ھیچ یەک لە کۆدەکانیMINIX سوود وەرنەگیراوە.لەو سیستەمە دەتوانن ھەروەکوو کە ھەیە کامپایل سوود وەرگرن.کۆدەکانی سەرەکی باینری دەتوانن لە ھەمان شوێنی Pub/GNUبدۆزنەوە. لینۆکس نووسخەی ٠.٠٣ پاش چەند ھەفتە ئامادە کرا و تاکوو دیسەمبر لینۆکس گەیشتە نووسخەی ٠.١٠ ھیشتا لینۆکس تەنیا شتێکی کەمێک زیاتر لە فڕۆمی ھەیکەلێک بوو. ئەو سیستەمە سەرەکیە تەنیا پشتیوانی کەری ھاردیسکەکانی AT دەکرد و چوون بۆ ناو سیستەمی نەبوو و ڕاستەوخۆ دەچووە بەشی بۆت ، نووسخەی ٠.١١ زۆر باشتر بوو. ئەو نووسخەیە لە چەندین کیبۆرد و بە چەندین زمان پشتیوانی دەکرا. دیسکەکانی فلۆپی و کارتەکانی گرافیکیVGA، EGA، ھرکولس و ھتد... پشتیوانی لێ دەکران. ژمارەی نووسخەی لە ٠.١٢ بۆ ٠.٩٥ و ٠.٩٦ پێشرەوی کرد. بە زووی کۆدی ئەو بەڕێگەی خزمەت دانەرەکانی FTP لە فیلەند و شوێنی تر . لەسەرانسەری جیھان بڵاوو کرانەوە.لەھەمان کاتدا توروالدز بە جیاوازیەکانی لە لایەن ئەندرو تاننباوم ، مامۆستای گەورەی کە MINIX نووسیبوو ڕوبەڕو بووە. تاننباوم بۆ توروالدز دەنووسێت:

من لەسەر ئەو بۆچوونەم کە سازدانی بیری یەکپارچە لە سالی ١٩٩١ ھەڵەیەکی بنەڕەت بوو، خودایا شوکر کە تۆ قوتابی من نیت ، ئەگەینا بۆ ئەو بەرھەمە دەرەجەیەکی باشت وەرنەدەگرت. توروالدز پاشان وەری گرت کە ئەو خرابترین بۆچوون بوو لە فراوان بوونی لینۆکس ، تاننباوم ماموستایەکی ناودار بوو و ھەرچی ئەی ووت ڕاست بوو، بەلام لە بارەی لینوکس ھەڵە بوو ، توروالدز کەسێک نەبوو کە بە ئاسانی خۆی بدۆڕێنی تاوننباوم ھەروەھا گوتبووی لینوکس کۆتایی پێ ھات.ئێستا نۆبەی جولانەوەی نوێی لینۆکسە ، بە پشتیوانی بە ھێز لە لایەن لایەنگرانی گشتی لینۆکس .

توروالدز وولا مێکی شیاوی بۆ تاننباوم نارد : کاری ئێوە ماموستای زانکۆ و چاودێری کردنە ،و ئەو بەھانەیەکی باش بوو بۆ ھەندێک لە خەرابکارانی MINIXکار بەردەوام بوو بە زووی سەدان کەس پەیوەندیان بە لینوکس کرد دواتر ھەزاران کەس و دوای سەدان ھەزار کەس .لینۆکس چیتر ئامرازێکی یاری کردنی ھەکەرەکان نەبوو ، بەلکوو ببو بە ڕاستی ، لینۆکس لە ژێر ڕێگا پێدانی GPL دانرا بوو ، بەو ڕێگا پێدانە ھەموو کەس دەیتوانی کۆدەکانی سەرەکی لینۆکس بە بەڵاش ببات. و بخوێنێتەوە و گۆڕانکاری تێدا بکات، قوتابیان و بەرنامە نووسان ئەو ھەلەیان بۆ خۆیان ڕاکێشابوو.و بە زووی بەرھەم ھێنەرانی بازرگان ھاتنە پێشەوە . لینۆکس بە خۆی ھەر بەڵاشە و ھەر ھەیە. کاری کە ئەو بەرھەم ھێنەرانە ئەنجامیان دا ، کامپایل کردنی بەشەکان و سۆفت وێرەکانی جۆراوجۆر و پێشکەش کردنی بە شێوەی فۆرماتێکی توانای بڵاو کردنەوە وەکوو تەواوی سیستەمەکانی سەرەکی تر. تاکوو خەلکی ئاسای بتوانێت سوودی لێوەرگرن. ئێستا بڵاوکراوەکانی وەکوو رێد ھات دبیان و زوزە زۆرترین حیسابی بەکارھێنەریان لە سەرانسەری جیھان ھەیە. بە بەستنەوەکانی گرافیکی نوێ وەکوو KDE و Gnome ،بلاوو کردنەوەی لینوکس لە ناو خەلک پەڕەی سەندووە .باشترین بابەتی کە ئەمرۆکە بۆ لینۆکس ھەیە ڵایەنگرانی سەرسەختی ئەون . کاتی کە ھاردوێرێکی نوێ بەرھەم دێت ناوەندی لینۆکس بۆ سوود وەرگرتن لێی ، گۆڕانکاری دەکرێت. بۆ نموونە کاتی پێشکەش کردنی پرۆسەسێرەکانی ٦٤ بیتی کۆمپانیای AMD بە خێرایی چەند ھەفتە بۆ کارکردن لە گەل ئەو ئامادە بوو ئێستا لینۆکس لە سەر تەواوی جۆرەکانی لە خانەوادەی ھاردوێرەکان لە PC،MAC،ALPHA و جۆرەکانی تر لە ھاردوێری سەرەکی توانای کارکردنیان ھەیە کە ئەوەیان بۆ سوود وەرگرتن لە دەزگاکانی بەرھەم ھێنەر و ئامرازەکانی کە پێویستیان بە بەکارخستنی کۆمپیوتەر ھەیە . زۆر شیاوە.لینۆکس بە ھەمان فەلسەفە و ئامانجی کە لە سالی ١٩٩١ سازی دا بوو ھاتووتە ھەزارەی نوێ. توروالدز ھێشتا ئینسانێکی سادەیە ،جیاواز لەگەل بیل گەیتس ئەو میلیاردێر نیە ، پاش تەواو بوونی خوێندنی بۆ ئەمریکا ڕۆیشت تا لەگەل کۆمپانیای Transmetaھاوکاری بکات . پاش ئەنجام دانی پڕۆژەیەکی زۆر نھێنی کە توروالدز یەک لە ئەندامانی چاڵاکی بوو. ترانسمتا پرۆسێسەرێکی بە ناوی Cruose ڕەوانەی بازار کرد. تۆروالدز ھێشتا لە پڕ لایەنگترین و ناودارترین بەرنامە نووسی جیھانە ، لە حالی حازر توروالدز ترانسمتای بە جێ ھێشتووە و بە پێشتیوانی کۆمپانیەکانی گەورە بە شێوەی گشتی و بەردەوامی لەسەر لینۆکس کار دەکات. ئەمڕۆکە لینۆکس زیاد لە دەیان سالە کە فراوانی بە خۆیەوە بینیوە و یەکە لە سیستەمەکانی سەرەکی کە بە خێرای لە فراوان بوون دایە.لە چەند بەکارھێنەری کە بە ئەنگوست ئەژمار دەکران لە سالەکانی ١٩٩١ و ١٩٩٢ ئەمرۆکە ملیۆنھا بەکارھێنەر سوود لەو پڕۆگرامە وەردگرن. IBM کە ماوەیەک بە گەورەترین دوژمنی Open Source دەژمێردرا ، ئێستاکە سەرمایەی گەورەیی لە ڕێگای چارەسەری Open Source لە ژێر دەستی لینۆکس داناوە. لەو کاتەدا ژمارەی فراوان کەرەکانی کە بۆ زیاد کردنی توانایەکانی لینۆکس تەقەڵا دەکەن ڕۆژ بۆ ڕۆژ لە زیاد بوون دان.

ئەمرۆکە ژمارەیەکی زۆر لە کۆمپانیاکان و نوسینگەکانی پێشکەوتووی بازرگانی پشتیوانی لە بەرھەمەکانی ژێردەستی لینۆکسیان لە دەست دایە ئێستاکە سوود وەرگرتن لە لینۆکس لە شوێنەکانی ئیداری. شتێکی ھەڵە نیە .لەمەڕ توانایی و لێھاتووی و ھەروەھا چاودێری لە بەرامبەر ڤایرۆسەکان شتێکی باشتر لە لینۆکس بوونی نیە . بە ھەول و تەقەلای کۆمپانیەکانی گەورە وەکوو (رێدھات) سوود وەرگرتن لە لینۆکس لە شوێنەکانی بازرگانی بڵاوو بوونەوەیەکی فراوانی بە خۆیەوە بینیوە وئێستا ژمارەی زۆر لە کۆمپانیاکانی بچوک و گەورە سوود لە پڕۆگرامەکانی لینۆکس وەردەگرن.

گەورەترین ڕەخنەی کە لە لینۆکس دەگیرێ چیە؟[دەستکاری]

پێشتر شوێنی ناوەڕۆکی لینۆکس ڕێگای لە زۆربەی بەکارھێنەران دەگرت بۆ سوود وەرگرتن ، لەگەڵ ئەوەشدا سوود وەرگرتن لە شوێنی کۆنترۆلی تەواوی سیستەم لەدەستی ئێوە دایە. بەڵام لەو شوێنە ھیچ کات بۆ بەرھەم ھێنەرانی ئاسایی سیستەمی کۆمپیۆتەری شیاو نیە. شوێنی گرافیکی کە بە بناغەی X-Window بوون.ھەروەھا وڵامی توانای سیستەمی سەرەکی گرافیکی وەکوو ویندۆز کە بۆ بەکارھێنەران خۆی پێشکەش دەکرد نەبوون، بەڵام لە چەند ساڵی ڕابردوو ئەو بارودۆخە گۆڕانی بەسەر داھاتووە . ئێستاکە شوێنەکانی گرافیکی پێشکەوتوو وەکوو Gnome و KDE وێنەی لینۆکسیان تەواو کردووە . ئەو شوێنانەی گرافیکی ئێستا کە زۆر مایەی پەسەندە و توانای زۆریان پەیدا کردووە. و بوونی ئەو سیستەمانە کە ئەمڕۆکە بەکارھێنەرانی ئاسایی سوود لە لینۆکس وەردەگرن.

لینۆکس لە جیھانی سێیەم[دەستکاری]

بە ھاتنە ژوورەوەی لینۆکس بۆ وولاتانی جیھانی سێیەم . گۆڕانکاری پەیدا بووە. پێش پەیدا بوونی لینۆکس وولاتانی جیھان سێەم لە بابەتی کۆمپیۆتەر زۆر لاواز و لە دواوە بوون . نرخی ھاردوێرەکان زۆر ھاتبوونە خوارەوە بەڵام نرخی سۆفت وێرەکان بۆ ئەو وولاتانە ھێشتا زۆر گران بوون ئەو ئەمرە بووە ھۆکاری ئەوەی تا لە زۆربەی ئەو وولاتانە کۆپی نایاسای بۆ ئەو سۆفت وێرانە لە فراوان بوون دابێت . کە دەبووە ھۆکاری میلیاردھا دۆلار زیانی ساڵانە.یەکێک لە سەرەکیترین ھۆکاری ئەو کارە لە خوارەوە بوونی باجی ئەو وولاتانە بوو. ئەو کاتەی کە کۆی گشتی باجی ساڵانە زیاد لە ٢٠٠ تاکوو ٣٠٠ دۆلار نیە ھیچ کات توانای کرینی سیستەمێکی سەرەکی ١٠٠ دۆلاری بوونی نیە.

دەرکەوتنی لینۆکس و بەرھەمەکانی[دەستکاری]

ئەو بارودۆخەی گۆرانکاری بەسەر داھێناوە ،ئەو توانایەی ھەیە تا بکرێ لینۆکس لە کۆمپیۆتەرەکانی کۆنی ٤٨٦ و پێنتیۆم کە ئێستاکە لە وولاتانی کە بەرەو پێش چوون بەڵام ھێشتا لە وولاتانی کە لە حالەتی بەرەو پێش چوون دان لە ئەوان سوودیان لێ وەردەگیرێ بەکار بھێندرێت. ھەروەھا سوود وەرگرتن لە سۆفت وێرەکانی بەڵاش فراوان بوونە تاکوو ڕێگا لە بەرز بوونەوەی نرخەکانی سەرسورھێنەری سۆفت وێرەکانی ئەو وولاتانە بگرێت. ئەمرۆکە لە وولاتانی ئاسیای و ئەفریقای و ئەمریکای لاتین سوود وەرگرتن لە لینۆکس و سۆفت وێرەکانی کراوە فراوانی زۆری بو خۆوە بینیوە وبە سوود وەرگرتن لە ڕێگە پێدانی لینۆکس بۆ گۆڕانکاری کردن. بۆ سوود وەرگرتن لە زمانەکانی نەتەوەیی ئەو وولاتانە پشنیار کراوە. ئەمرۆکە سیستەمەکانی لینۆکس بۆ زۆربەی زمانەکانی زیندۆی وولاتەکان وەرگێراون.ئەو کاتەی کە توروالدز لینۆکسی بەرھەم ھێنا ، ئەو مەخلوقە نوێیە تەنیا ئامێرێکی یاری نوێ بوو بۆ ھەکەرەکان ، بەڵام لە ماوەی دەزگاکانی ٣٨٦ کە سەرەتاییترین نووسخەی لینۆکسیان لەسەر دادەمەزرا ، لینۆکس ڕێگایەکی زۆر دوری بریوە یەکێک لە گرنگترین سوودەکانی ئەمڕۆی لینۆکس سوود وەرگرتن ئەو لە پڕۆسێسەرەکانی گڕان وەکوو یەک لە گەورەکۆمپیۆتەرەکان. ئەمرۆکە زۆربەی کۆمپیۆتەرە ناودارەکانی کە لە جیھان بەرھەم دەھێندرێن لە لینۆکس وەکوو سیستەمی سەرەکی خۆیان سوودی لێ وەردەگرن.جوولانەوەی لینۆکس لە پڕۆژەیەکی ھەکەری تاکوو بە جیھانی بوون ئینقیلابێکی سەرسورھێنەرە.پڕۆژەی GNU کە لە سەرەتای دەیەکانی ١٩٨٠ بەدەستی ڕیچارد استالمن دەستی پێ کرد و فراوان بوونی سۆفت وێرەکانی کراوەی‌ ڕێبەری دەکرد. پرۆفسۆر اندرو تاننباوم و سیستەمی سەرەکی MINIXئەو خوێندنەوەی سیستەمەکانی سەرەکی لە حالەتی تیئۆری بۆ کارایی گواستەوە. و لە کۆتای ھەول ۆ ماندوو بوونی توروالدز بووە. ھۆکاری لە دایک بوونی لینۆکس . ئەمرۆکە لینۆکس پڕۆژەیەکی ھەکەری نیە بەلکوو جولانەوەیەکی جیھانیە کە بەدەست ملیۆنھا کەس لە بەرنامە نووسان و کۆمپانیاکانی وەکوو IBM پشتیوانی دەکرێت لینۆکس لە مێژووی کۆمپیۆتەر بە ناوو نیشانی یەک لە سەرسورھێنەرترین بەرھەمەکانی تەقلای بەشر دەمێنێتەوە. ھێمای لینۆکس پەنگوەنە بە جیاوازی لەگەل سیستەمەکانی سەرەکی بازرگانی، ئەو ھێمایە زۆر جیدی نیە ! توکس پێشاندەری بارودۆخی بێ نیگەرانی جولانی لینۆکسە . ئەو ھێمایە مێژوویەکی سەیری ھەیە لینۆکس لەسەرەتا دا ھیچ ھێمایەکی نەبوو.ئەو کاتەی کە توروالدز بۆ پشوودان بۆ ئوسترالیا چوو بوو، لە سەردانێک کە بۆ باخچەی ئاژەلانی کردبوو ئەو کاتەی کە دەیەویست لەگەل پەنگوەنێک یاری بکات پەنگوەنەکە گەزێک لە دەستی دەگرێت. و ئەو بیرۆکەی لا دروست دەبێت کە ببێت بە ھێمای لینۆکس.