سینووزیت

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

سینووزیت یا ساینوسایتس بریتییە لە هەڵمسان و هەو کردنی ناوپۆشی هەر کام لە سینووسەکانی دۆراندۆری لووت.

وێنەی تیشکی ئیکس لە سینووسەکان

سینووسەکان هڵۆڵییەکانی نێو ئێسکی سەرو کەپۆڵن. کە بە هۆی پڕ بوون و گیرانەوە تووشی هەو کردن و ئاییسان دەبن. هەڵامەت ، هەستۆکی یان لاری سپینی لووت لە گرنگترین هۆکارەکانی سینووزیتە. ئێش، یاوی کەم، لینجاوی پشت قوڕگ بە تایبەت لە بەیاناندا لە نیشانەکانی ئەم نەخۆشیەیە. سەرئێشەی بەیانان، پاش هەستان لە خەو، ڕاستەوخۆ ئاماژە بە تێکچوونی سینووسەکان دەکا. هەروەها ئێشی توێڵ لە کاتی دەست لێداندا، ئێشی شەویلکە و ددانەکانی لای سەروو، ئێش لە ناوچەی گۆناکان، هەڵمسان و ئێشی شانەکانی دەور لووت و چاو، تێکچوونی بۆن بیستن و کپ بوونی لووت لە نیشانەکانی تری ئەم نەخۆشیەیە.

هەروەها ئازارێ کە بە هۆی جگەرە کێشانەوە تووشی مژۆڵە وردەکانی ناو لووت و قوڕگ دەبێت و ژیان لە ژینگەیەکی هەوایی پیسدا، دەبێتە هۆی وشک بوونەوەی ناوپۆشی لووت و سینووسەکان و سەرهەڵدانی چڵک کردنی سینووسەکان. مەلە بەتایبەتی خۆ لووردانە نێو ئاو لە مەلەوانگە پیسەکاندا کە ئاو بە تەوژمەوە دەچێتە نێو هڵۆڵایی سینووسەکانەوە، دەتوانێ ببێتە هۆی چڵک کردنی سینووسەکان.

سینووزیتی هەوایی دوابەدوای گۆڕانی پاڵەپەستۆی هەوا لە فڕینی زۆر بەرزدا(سەفەر بە فڕۆکە)، بە هۆی کپ بوونی کونی سینووسەکان لە کاتی پەستانی پێچەوانە و لینج ڕژانی سینووسەکان، بەدی دێت. زۆر جار لەوانەیە سینووزیتی ئالیرجی و سینووزیتی چڵکی بە هەڵە پێکەوە تێکەڵ بکرێت، بەم بۆنەوە پزیشکان بە سینووزیتی ئالیرجی، ڕینیت ئالیرجیک دەڵێن و بۆ ئەم مەبەستە ناوی سینووزیت بەکار ناهێنن. هەروەها بڕێجار میگرەین و سەرئێشەی سینووزیتیش پێکەوە تێکەڵ دەکرێن.

پۆلێنی سینووزیت[دەستکاری]

بە پێی شوێن[دەستکاری]

هەر لایەکی دەموچاو 4 سینووسی هەیە کە بریتین لە:

  1. سینووسی شەویلاک (maxillary sinuses): کەوتۆتە نێو ئێسکی گۆنا لە ژێر چاودا. سینووزیتی شەویلاک دەبێتە هۆی ئێش و ئازار لە گۆناکاندا (ددان ئێشە و سەرئێشە).
  2. سینووسی توێڵ (هەنیە) (frontal sinuses): کەوتۆتە سەر چاو لە نێو ئێسکی توێڵدا. ئەم سینووسانە تا تەمەنی حەفت ساڵان پێک نایەن. سینووزیتی هەنیە دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی ئێش و گوشار لە توێڵدا ( سەر ئێشە)
  3. سینووسی ئیتمۆید (ethmoid sinuses): لە نێوان چاو و لووتدا و لە نێو ئێسکی ئیتمۆیددایە. سینووسەکانی ئیتمۆید و شەویلاک لە یەکەم ڕۆژی ژیانەوە بوونیان هەیە و تا تەمەنی 18 ساڵان گەشە دەکەن.
  4. سینووسی سفنۆید (sphenoid sinuses): کەوتۆتە پشت سینووسی ئیتمۆید و چاو و لە ناوەڕاستی سەردا، لە ژێر ڕژێنی هایپۆفیز دایە. ئەم سینووسانە لە تەمەنی پێگەیشتندا دەردەکەون و چڵک کردنیان دەبێتە هۆی ئێش و گوشاری پشت چاو.

بەپێی ماوە[دەستکاری]

سینووزیت بە پێی ماوەی نەخۆشی بە سێ جۆر دابەش دەبێت: تووش ( کەمتر لە 4 حەفتە)، ژێر تووش ( زۆرتر لە 8 حەفتە) و کۆن ( زۆرتر لە 8 حەفتە).

سینووزیتی تووش[دەستکاری]

ڕەوت و هۆکارەکانی نەخۆشی[دەستکاری]

ڕیشەی چڵکی تووشی سینووسەکان وەک چڵکی گوێیە. لە دۆخی ئاساییدا گوێی ناوەڕاست و سینووسەکان پاکژ و ستریلن، بەڵام بە پەنایانەوە لە دەم و لووتدا بەکتریای جۆراوجۆر دەژین، لە دۆخی ئاساییدا، مژۆڵە وردەکان لینجاوەکانی ناو لووت و هەناسەڕێکان ڕاوەدەنێن. ئەم مژۆڵە وردانە بە جووڵەیێکی ڕیتمیک، وەک گەسکێکی مایکرۆسکۆپی، میکرۆبەکان ، تەپ و تۆز و گەردیلەکانی هەوا ڕادەگرن و بەرەو کونی لووت یان پشت قوڕگیان ڕاوەدەنێن. کاتێک ئەم مژۆڵانە باش کار ناکەن، چڵک دەتوانێ کۆ ببێتەوە. لەوانەیە دوای هەڵامەتێکی ئاسایی، کەم کاری مژۆڵەکان ڕێ بە بەکتریاکان بدا کە ناوپۆشی سینووسەکان داگیر بکەن و سینووسەکان تووشی چڵک بکەن.

بەرگری[دەستکاری]

بۆ بەرگری لە نەخۆشی سینووزیت لە کاتی هەڵامەت یان هەڵمەتە ئالیرجییەکان، دەبێ لە پەستا سینووسەکان پاک بکرێتەوە:

  • کەڵک وەرگرتن لە دەرمانەکانی دژەکپی خۆراکی و تنۆکە یان سپرەی کپی لووت ( بۆ ماوەیەکی کورت)
  • دالووشین و پاک کردنەوەی لووت
  • خواردنەوەی ئاو لە ڕێژەیەکی زۆردا بۆ تراو کردنەوەی لینجاوەکانی لووت
  • پارێز لە سەفەری هەوایی لە کاتی هەلامەت و ئالیرجیدا
  • پارێز لە ماکە ئالیرجیزاکان لە کاتی ئالیرجی و سوود وەرگرتن لە ئانتی هیستامین و سپرەی لوووت بۆ ڕاگرتنی ئالیرجی

ڕەچاو کردنی ئەم خاڵانەش:

  • شێدار کردنی هەوای ناو ماڵ
  • بە کار هێنانی ئەو گەسکانەی کە فیلتەری هەوایان هەیە
  • ڕانەگرتنی ئاژەڵی ناوماڵی
  • ئەگەر نەخۆشییەکی ئالێرجی لە ئارادایە, خولێکی دەرمانی ئالیرجی بە شێوەی وەشاندن
  • نەکێشانی جگەرە
  • بەکار نەهێنانی ئەلکول
  • بەکار هێنانی سپرەی کپی لووت پێش مەلە کردن

نیشانەکان[دەستکاری]

نیشانە هاوبەشەکان بریتین لە: سەرئێشە، ئێشی دەموچاو و تا دوبەدوای نەخۆشی ڤایرووسی کۆئەندامی هەناسە( سەروو).

لە پشکنینی فیزیکیدا: یاو، لینجاو ڕژانی لووت و هەستۆکی سینووسەکان بەرچاو دەکەوێت. پشکنین بە تیشکی ئیکس لە سینووسەکان (water's view)و کشتی لینجاوی سینووسەکان ئەنجامەکان پشت ڕاست دەکاتەوە.

چارەسەری[دەستکاری]

بۆ چارەسەری سینووزیتی تووش دەبێ لە پێشدا بە دەرمانی دژەچڵکی سیستەمیک وەک پێنسیلین ، چڵکی سینووسەکان لەناو برێن، ئەمجار ڕێکانی هەناسە بۆ دەرکردنی لینجاوەکان بە دەرمانی دژەکپ(vasoconstrictor) هەراو بکرێن. ئەگەر چڵک لە سینووسەکان ڕیشەکەن نەبوو، پێویستی بە نەشتەرگەرییەکی بچووکە بە ناوی لاواژا (lavage)، کە لەودا سینووسەکان بە ئاو یان خوێواو دەشۆردرێنەوە.


سینووزیتی کۆن[دەستکاری]

ڕەوت و هۆکارەکانی نەخۆشی[دەستکاری]

ئەم جۆرە سینووزیتە لەوانەیە بە شوێن هەڵمەتە لەسەریەکەکانی سینووزیت ڕووبدات، بەتایبەتی لە کەموکووڕییەکانی کۆئەندامی هەناسە یان گیرانی ڕێکان بە هۆی پولیپەوە.

بەرگری[دەستکاری]

چارەسەرییەکانی سینووزیتی تووش، باشترین شێوەی بەرگرییە لە سینووزیتی کۆن.

نیشانەکان[دەستکاری]

نیشانەکانی سینووزیتی کۆنبوو بریتییە لە : هەڵامەت باری، چڵمی چڵکاوی لووت، کێشەی هەناسەیی، تێکچوونی هەستی بۆن و جاربەجاریش سەرئێشە.

چارەسەری[دەستکاری]

بۆ چارەسەری سینووزیتی کۆنبوو لە پێشدا دەرمانی دژەچڵک ( وەک کواموکسی کڵاو ) و کشتی وردەئۆرگانیزمەکان بەکار دەهێنین و ئەگەر سەرکەوتوو نەبوو نەشتەرگەری لاواژ وەک دوامین بژاردە هەڵدەبژێرین.

چارەسەری لە پزیشکی کۆندا[دەستکاری]

  1. تکاندنی ڕۆنی وەنەوشە یان ڕەشکە (سسیاوڵە) یان تێکەڵاوی( هەنگوین و ئارەقی نەعنا) لە لووت بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، ڕۆژێ دوو تنۆکە ( هەڵبەت نەختێ ئێش و کزەی هەیە!)
  2. هەڵسوانی ڕۆنی وەنەوشە یان ڕەشکە یان بایەمی تاڵ یان ڕۆنی زەیتوون لە پێستی سەر سینووسەکان
  3. بغوردی نەعنا و ئۆکالیپتووس و هەزبۆ
  4. سێو ڕۆژێ سێ دەنک
  5. دۆژی گشتی+ دۆژی سینووسەکان( حەجامەت)
  6. بەکار هێنانی زەروو

سەرچاوە[دەستکاری]

[[١]]