چێکا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
چێکا
GPU 5th anniversary emblem.png
دامەزران٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧
ناو بە زمانی ڕەسمیВсероссийская чрезвычайная комиссия по борьбе с контрреволюцией и саботажем при Совете народных комиссаров РСФСР
کورتەناوВЧК при СНК РСФСР
ڕێبەرفێلیکس دزەرژینسکی، Yakov Peters
وڵاتکۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ڕووسیا
Applies to jurisdictionCouncil of people's commissars of the RSFSR
بەشێکە لە کۆمپانیایئەنجومەنی وەزیرانی یەکێتی سۆڤیەت
شوێنی بارەگاکانسەنت پیتەرزبورگ
لە خوارەوە دێتکۆمیتەی شۆڕشگێڕی سەربازی
له‌دوای ئه‌وبەڕێوەبەرایەتی سیاسی دەوڵەت
گۆڕدراوە لەلایەنبەڕێوەبەرایەتی سیاسی هاوبەشی دەوڵەت
جێگەی دەگرێتەوەئۆخرانا
کۆتاییھاتن٦ی شوباتی ١٩٢٢

کۆمیسیۆنی نائاسایی سەرتاسەری ڕووسی (بە ڕووسی: Всероссийская чрезвычайная комиссия و بە شێوەیەکی باو بە چێکا ناسراوە بە ڕووسی: Чека)یەکەم ڕێکخراو بوو لە یەک لە دوای یەک ڕێکخراوەکانی پۆلیسی نھێنی سۆڤیەت. لە ٥ی کانوونی یەکەم (ساڵنامەی جوولیانی)ی ١٩١٧ لەلایەن سۆڤنارکۆمەوە دامەزراوە[١] لەژێر سەرکردایەتی فێلیکس دزەرژینسکی ئەرستۆکراتێکی پۆڵەندی بوو کە بوو بە بۆلشێڤیک.[٢][٣] تا کۆتایی ساڵی ١٩١٨، سەدان کۆمیتەی چێکا لە کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا لە ئاستی ئۆبلاست، گوبەرنیا، ڕایۆن، ئویەزد و ڤۆلۆستدا سەریان ھەڵدابوو. بەڕواڵەت بۆ پاراستنی شۆڕش لە ھێزە کۆنەپەرستەکان، واتە «دوژمنە چینایەتییەکان» وەک بۆرژوازی و ئەندامانی ڕۆحانییەکان دامەزرابوو، ھەر زوو بوو بە ئامرازی سەرکوتکردن لە دژی ھەموو نەیارانی سیاسی ڕژێمی کۆمۆنیستی. چێکاکان بە ئاڕاستەی لینین دەستبەسەرکردنی بەکۆمەڵ و زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و لەسێدارەدانیان بەبێ دادگاییکردن ئەنجامدا.

لە ساڵی ١٩٢١ ژمارەی سەربازەکانی بەرگری ناوخۆیی کۆمار (لقێکی چەکا) لانیکەم ٢٠٠ ھەزار کەس بوون. پۆلیسی ئۆردوگاکانی کاریان دەکرد، سیستەمی گوڵگیان بەڕێوە دەبرد، داوای خۆراکیان دەکرد، یاخیبوون و ئاژاوەی کرێکاران و کۆڵبەرانیان دانا و یاخیبوون لە سوپای سووردا.

ڕێکخراوەکە لە ساڵی ١٩٢٢ ھەڵوەشایەوە و بەڕێوەبەرایەتی سیاسی دەوڵەت یان GPU شوێنی گرتەوە.

میراتی ڕێکخراوەکە[دەستکاری]

کۆنستانتین پرێۆبراژێنسکی ڕەخنەی لە بەردەوامی ئاھەنگگێڕانی جەژنی پیشەیی خزمەتگوزارییە ئەمنییەکانی ڕووسیای کۆن و مۆدێرن گرت لە ساڵیادی دروستکردنی چێکا، بە ڕەزامەندی سەرۆکەکانی ڕووسیا. (ڤلادیمیر پوتین، ئەفسەری پێشووی کەی جی بی، وادەی نەگۆڕی بۆ ڕۆژێکی دیکە ھەڵبژارد): "ھێشتا جێنشینەکانی کەی جی بی دەستبەرداری ھیچ شتێک نەبوون؛ تەنانەت ھەمان ڕۆژ، وەک لە کاتی سەرکوتکردندا، لە ٢٠ی کانوونی یەکەم ئاھەنگی جەژنی پیشەیی خۆیان دەگێڕن." وەک ئەوە وایە دەزگای ھەواڵگری و دژە سیخوڕی ئێستای ئەڵمانیا یادی ڕۆژی گێستاپۆ بکەنەوە. دەتوانم بیھێنمە پێش چاوم کە ڕۆژنامەکانمان چەندە تووڕە دەبن!"!"[٤][٥][٦]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Steinberg, Mark D. (2001). Voices of Revolution, 1917. London and New Haven: Yale University Press. pp. 265–266. ISBN 978-0-300-09016-1.
  2. ^ The Impact of Stalin's Leadership in the USSR, 1924–1941. Nelson Thornes. 2008. p. 3. ISBN 978-0-7487-8267-3.
  3. ^ Moorehead, Alan (1958). The Russian Revolution. New York: Harper & Brothers. pp. 260. ISBN 978-0-88184-331-6.
  4. ^ Article of Konstantin Preobrazhenskiy: "People's Commissariat of Internal Affairs and Gestapo: cooperation of friends"
  5. ^ History of creation of the FSB on the official website of FSB (English translation).
  6. ^ Russian holidays and celebrations info: "December 20 – The day of national security service workers (professional holiday)".