مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق
| مۆزەخانەی نیشتمانیی عێراق | |
|---|---|
| المتحف العراقي | |
| ناوەکانی تر | مۆزەخانەی عێراق |
| زانیاری گشتی | |
| شار یان شارۆچکە | بەغدا |
| وڵات | عێراق |
| ماڵپەڕ | |
| http://www.theiraqmuseum.com/ | |
مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق (بە عەرەبی: المتحف العراقي) مۆزەخانەیەکە لە شاری بەغدا کە بە مۆزەخانەی بەغداش ناسراوە. لەم مۆزەخانەدا شتە بەنرخەکانی شارستانیەتەکانی مێزۆپۆتامیا وەکوو ئەکەدییەکان و سوومەرییەکان ھەڵدەگیرێن. ئەم مۆزەخانە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە کراوەتەوە.[١]
دامەزراندن
[دەستکاری]دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، شوێنەوارناسان لە ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکان چەندین ھەڵکۆڵینیان لە سەرانسەری عێراق دەستپێکرد. لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە چوونە دەرەوەی ئەو دۆزراوانە لە عێراق، گەرتڕوود بێڵ (گەشتیار، کارمەندی ھەواڵگری، شوێنەوارناس و نووسەری بەریتانی) لە ساڵی ١٩٢٢دا دەستیکرد بە کۆکردنەوەی شوێنەوارەکان لە باڵەخانەیەکی حکوومەت لە بەغدا. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٦، حکوومەتی عێراق کۆمەڵەکەی بۆ باڵەخانەیەکی نوێ گواستەوە و مۆزەخانەی شوێنەوارەکانی بەغدای دامەزراند، کە بێڵ وەک بەڕێوەبەری دەستنیشانکرا.[٢] بێڵ دواتر لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد؛ بەڕێوەبەری نوێ سیدنی سمیت بوو.[٣]
لە ساڵی ١٩٦٦دا، کۆمەڵەکە دووبارە گوازرایەوە بۆ باڵەخانەیەکی دوو نھۆمی بە ڕووبەری ٤٥٬٠٠٠-square-meter (٤٨٠٬٠٠٠-square-foot) لە گەڕەکی ساڵحییە لە ناوچەی کەرخ لە لای ڕۆژھەڵاتی ڕووباری دیجلە. لەگەڵ ئەم گواستنەوەیەدا ناوی مۆزەخانەکە گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی عێراق. پێشتر بە مۆزەخانەی شوێنەواریی بەغدا دەناسرا.
بەھیجە خەلیل لە ساڵی ١٩٨٣ بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی عێراق. ئەو یەکەم ژنە بەڕێوەبەر بوو[٤] و تا ساڵی ١٩٨٩ لەو پۆستەدا مایەوە.
کۆمەڵەکان
[دەستکاری]
بەھۆی دەوڵەمەندیی شوێنەواریی مێزۆپۆتامیا، کۆمەڵەکانی مۆزەخانەکە بە یەکێک لە گرینگترینەکان لە جیھاندا دادەنرێن، و خاوەنی مێژوویەکی باشە لە لێکۆڵینەوە و نمایشکردن. پەیوەندیی بەریتانیا لەگەڵ مۆزەخانەکە — و لەگەڵ عێراق — بووەتە ھۆی ئەوەی پێشانگاکان ھەمیشە بە دوو زمان نمایش بکرێن، بە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و عەرەبی. مۆزەخانەکە شوێنەواری گرینگ لە مێژووی زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵەی مێزۆپۆتامیا لە ٢٨ ھۆڵ و ژووری پارێزراودا لەخۆدەگرێت.
کۆمەڵەکانی مۆزەخانەی عێراق ھونەر و شوێنەواری شارستانییەتە دێرینەکانی سۆمەری، ئاشووری و بابلی لەخۆدەگرێت. مۆزەخانەکە ھەروەھا ھۆڵی تایبەتی ھەیە بۆ کۆمەڵە ھونەری و شوێنەوارییە عەرەبییەکانی پێش ئیسلام و سەردەمی ئیسلامی. لە نێوان زۆرێک لە کۆمەڵە دیارەکانیدا، کۆمەڵەی زێڕی نەمروود — کە زێڕ و خشڵ و پەیکەری بەردی بەنرخی تێدایە و مێژووەکەیان بۆ سەدەی نۆیەم پێش زایین دەگەڕێتەوە — و کۆمەڵەی نەخشێنراوە بەردینەکان و تابلێتە بزمارییەکانی ئورووک بێھاوتاکن. گەنجینەکانی ئورووک مێژووەکەیان بۆ نێوان ٣٥٠٠ و ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە.[٢]
گەڕاندنەوە
[دەستکاری]لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠، ئەسۆشییەتد پرێس ڕای گەیاند کە ٥٤٠ گەنجینەی تاڵانکراو بۆ عێراق گەڕێندرانەوە.[٥][٦][٧]
٦٣٨ شوێنەواری دزراو بۆ مۆزەخانەی عێراق گەڕێندرانەوە دوای ئەوەی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیران نووری مالیکی دۆزرانەوە.[٨]
لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، گۆزەیەکی زێڕی سۆمەریی ٦٥٠٠ ساڵە، سەری تەورێکی جەنگیی سۆمەری و بەردێکی کۆشکێکی ئاشووری لە نێوان ئەو ٤٥ شوێنەوارەدا بوون کە لەلایەن ئەڵمانیاوە بۆ عێراق گەڕێندرانەوە. ئەمیرە عەیدان، بەڕێوەبەری گشتیی مۆزەخانەکە لە کاتی گەڕاندنەوەکەدا ڕای گەیاند کە تا ئێستاش ١٠٠٠٠ پارچەی مۆزەخانەی عێراق بێسەروشوێنن.[٩]
لە ٣ی ئابی ٢٠٢١، چەندین ماڵپەڕی ھەواڵیی جیھانی ڕایان گەیاند کە ئەمریکا ١٧٠٠٠ شوێنەواری دێرینی تاڵانکراوی بۆ عێراق گەڕاندووەتەوە، کە پێشتر بەشێک بوون لە کۆمەڵەی مۆزەخانەی پەرتووکی پیرۆز.[١٠][١١][١٢]
لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٣، نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی پارچە مۆبایلێکی عاج و گەڵای زێڕی گەڕاندەوە کە مێژووەکەی بۆ ٧٥٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. پێشتر لە مۆزەخانەی مایکل سی. کارلۆس نمایشکرابوو. مۆزەخانەکە شوێنەوارەکەی لە ساڵی ٢٠٠٦ کڕیبوو؛ تۆمارەکانی بنەچەی ئیدیعایان دەکرد کە پێشتر لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێنراوە. دوای ئەوەی بریکارەکانی ئێف بی ئای دیارییان کرد کە تۆمارەکان ساختەکراون، مۆزەخانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شوێنەوارەکەی ڕادەستی ئێف بی ئای کرد. دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی ڕای گەیاندووە کە ئەمە یەکەمجارە شوێنەوارێکی تاڵانکراوی مۆزەخانەی عێراق لە ژێر دەستی مۆزەخانەیەکی ئەمریکیدا بدۆزرێتەوە.[١٣][١٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ مۆزەخانەی عێراق لە ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا
- 1 2 "National Museum of Iraq" April 2, 2015 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Retrieved February 6, 2012
- ↑ https://www.worldhistory.org/article/1355/the-iraq-museum-a-brightness-in-the-darkness/
- ↑ «Iraqi 'treasure' Lamia Al Gailani Werr dies in Amman». The National (بە ئینگلیزی). ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩. لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ «Looted treasures are returned to Iraq - AP World News - the Charleston Gazette - West Virginia News and Sports -». لە ڕەسەنەکە لە ٦ی نیسانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ «Looted treasures back in Iraq, but don't plan on seeing them | McClatchy». لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ «Prized treasures return to Baghdad | PRI's the World». لە ڕەسەنەکە لە ١ی نیسانی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی نیسانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ «Missing Iraqi antiquities located in PM Maliki's office». BBC News. ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Kami, Aseel (January 30, 2012) "Sumerian gold jar, other relics returned to Iraq" October 17, 2015 لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. Reuters Retrieved February 6, 2012
- ↑ Baghdad، Reuters in (٣ی ئابی ٢٠٢١). «US to return 17,000 looted ancient artifacts to Iraq». the Guardian (بە ئینگلیزی). لە ٥ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
{{cite web}}:|یەکەم=has generic name (یارمەتی) - ↑ Arraf، Jane (٣ی ئابی ٢٠٢١). «Iraq Reclaims 17,000 Looted Artefacts, Its Biggest-Ever Repatriation». The New York Times (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ISSN ٠٣٦٢-٤٣٣١. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Al-Heeti، Abrar (٤ی ئابی ٢٠٢١). «Iraq reclaims 17,000 looted ancient artifacts held in the US». CNET (بە ئینگلیزی). لە ٥ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Stolen Art Returned to Iraq». Federal Bureau of Investigation. ٩ی ئازاری ٢٠٢٣. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Stolen 2,700-year-old artifact returned to Iraq with help from FBI Boston». CBS News. Boston. ٩ی ئازاری ٢٠٢٣. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
