شەبەنگی خود تەنیایی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search


شەبەنگی خودتەنیایی (Autism Spectrum) كە پێشی دەوترێت ناڕێكی شەبەنگی خودتەنیایی بوارێكی ناڕێكی دەروونییە لە جۆری گەشەكردنی دەماری وە نەخۆشی خودتەنیایی و ئەسپێرجەر دەگرێتەوە.

ئەو كەسانەی دووچاری ئەم نەخۆشیە دەبن كێشەی پەیوەندی و تێكەڵاوبوونی كۆمەڵایەتی و دووباەبوونەوەی هەڵسوكەوت و چالاكیان.

نیشانەكانی ئەم نەخۆشیە لە تەمەنی یەك بۆ دوو ساڵیدا دەردەكەوێت، مانەوەی نەخۆشیەكە بۆ ماوەیەكی زۆر دەبێتە هۆی سەختكردنی جێبەجێكردنی كاروباری ڕۆژانە و دروستكردن و مانەوەی پەیوەندییەكان و ئیش و كارەكان.


هۆكاری سەرەكی ئەم نەخۆشییە جێگەی گوومانە. ئەو هۆكار و مەترسیانەی تووشبوونی ئەم نەخۆشییە زیاتر دەكەن دایك و باوكی بە تەمەن و مێژووی خێزانی نەخۆشی خودتەنیایی و چەند هۆكارێكی بۆماوەیی.

دەركەوتووە كە نزیكەی %٦٤ بۆ %٩١ هۆكارەكان دەگەڕێنەوە بۆ مێژووی خێزانی.


دەستنیشانكردنی نەخۆشیەكە دەكەوێتە سەرنیشانەكانی، هەوڵدان بۆ چارەسەركردنی نەخۆشیەكە بە گشتی ئەگۆڕێت لە نەخۆشێكەوە بۆ نەخۆشێكی تر، ئەمەش چارەسەركردنی نەخۆشیەكەو فێركردنی چەند شتێك بۆ بەرزكردنەوەی ئاستی زیرەكی نەخۆشەكە. هەندیكجار دەرمان بەكاردێت بۆ كەمكردنەوەی نیشانەكانی نەخۆشیەكە. لێكۆڵینەوەكان دەریانخستووە بەكارهێنانی دەرمان سوودێكی ئەوتۆی نییە.


دووچاربوون بە نەخۆشی شەبەنگی خودتەنیایی لە نزیكەی %١ی خەڵكییە (%٦٢.٢ ملیۆن لە جیهاندا) لە ساڵی ٢٠١٥. ڕەگەزی نێر زیاتر تووشی نەخۆشیەكە دەبن وەك لە ڕەگەخی مێ.

پەیوەندی كۆمەڵایەتی[دەستکاری]

یەكێك لە ماكە دیارەكانی ئەم نەخۆشییە لاوازی بواری كۆمەڵایەتییە و كە دەبێتە هۆی كێشەی هاوڕێیەتی و پەیوەندی سۆزداری و ژیانی ڕۆژانە.

نەخۆشی و كارئەندامزانی[دەستکاری]

چەند لێكۆڵینەوەیەك دەریخستووە كە ئەم نەخۆشییە دەبێتە هۆی گەورەبوونی مێشك لە هەندێ شوێن وە بچوكبوونەوەی لە هەندێ شوێنی تری مێشكدا، هۆكاری ئەم نەخۆشییە دەگەڕێتەوە بۆ گەشەكردنی نائاسایی دەمارە خانەكان لە قۆناغی گەشەكردنی مێشك لە كۆرپەلەدا.

چارەسەركردن[دەستکاری]

چڕكردنەوەی بەرنامەی تایبەتی ڕۆشنبیری و چارەسەری هەڵسوكەوت لە سەرەتای تەمەندا هۆكارێكی سەرەكییە بۆ یارمەتیدانی منداڵ بۆی ئاگاداری خۆی بكات.