پارانۆیا

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

پارانۆیا (بەئینگلیزی: Paranoia، ئاوەڵناو: پارانۆیی یان پارانۆید - بەئینگلیزی: paranoid) سیستەمێکی بیرکردنەوەیە کە کاریگەرە بە دڵەڕاوکێ و ترس، زۆربەی کات تاڕادەی نائاوەزمەندی (ناعەقڵانییەت) و وڕیمە. بیرکردنەوەی پارانۆیی یان پارانۆید زۆربەی کات بیروباوەڕی چەوساندنەوەیی یان پلانی هێنی لەخۆی دەگرێت دەربارەی هەڕەشەیەکی درکپێکراو لەسەر خود ( بۆ نموونە: هەموو کەس ئەیەوێت من لەناوبەرێت). پارانۆیا جیاوازە لە فۆبیا، کە جۆرێکی ترە لە ترسی نائاوەزمەند بەڵام زۆربەی کات بەبێ لۆمەکاریی کۆتایی دێت. بەهەڵە تۆمەتبارکردن و بێ متمانەیی گشتیی بە دەوروبەر زۆربەی کات پەیوەندیدارە بە پارانۆیاوە. بۆ نموونە، ڕووداوێک کە زۆرینە خەڵک وای تێدەگەن کە بەڕێکەوتە ڕووی داوە، کەسێکی پارانۆید دەشێت وای تێ بگات کە بەمەبەست ڕووی داوە.

مێژوو[دەستکاری]

وشەی پارانۆیا لە وشەی گریکی παράνοια (پارانۆیا) "شێتی" ـوە دێت. دەستەواژەکە بۆ وەسفکردنی پەشێوییەکی دەروونی بەکاردەهات کە وڕیمە دیارترین تایبەتمەندیی بوو تێیدا. لەم پێناسەیەدا، هەستی چەوساندنەوە لەبەرچاو نەدەگیرا بۆ پۆڵێنکردنی دۆخێک وەک پارانۆیا، بۆیە هەر ژمارەیەک لە وڕیمە دەشێت پۆڵێن بکرێت وەک پارانۆیا. بۆ نموونە، کەسێک کە باوەڕی وایە ئەو کەسایەتییەکی گرنگی ئایینییە، دەشێت پۆڵێن بکرێت وەک "پارانۆیای پاراو".

بەپێی وتەی زانایان[١] پارانۆیا و پارافرینیا دوو کیانی لێدوان لەسەر کراون کە جیاکراونەتەوە لە دێمێنشا پرێیکاکس لەلایەن کڕایپێڵین، کە پارانۆیای وەسف کرد وەک وڕێمەیەکی بەردەوامی بەسیستەمبوو. تەنانەت لەئێستاشدا، وڕیمە مەرج نییە گوومڕایانە یان ترسنۆکانە بێت تا پۆڵێن بکرێت وەک پارانۆیا. کەسێک دەشێت وەک شیزۆفرینییەکی پارانۆیی چاو لێ بکرێت بەبێ ورێمەی چەوساندنەوە، ئەمەش بەسادەیی بەهۆی ئەوەی کە وڕیمەکەیان بەشێوەیەکی سەرەکی بۆخۆیان دەگەڕێتەوە.

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. Phelan, Michael; Wright, Padraig; Julian Stern (2000). Core psychiatry. Philadelphia: Saunders. ISBN 0-7020-2490-2.