ڕاگنارۆک

ڕاگنارۆک (Ragnarök) واتە چارەنووسی خوداکان، کە زنجیرەیەک ڕووداوە، کە گەورەترینی شەڕێکی گەورەیە، تێیدا کۆمەڵێک کەسایەتی گەورە دەمرێت (وەک خوداکانی ئۆدین, تۆر, تیر, فریر, هەمیداڵ, لۆکی) لە ئەفسانە یۆنانییەکاندا. ئەم شەڕە لە شیعرەکانی ئێدادا باسکراوە و لە پێشبینییەکەی ڤۆلسپادا خوداکان دەزانن ئەم شەڕە دەدۆڕێنن و هەمووان (خودا و زەبەلاحەکان) لە کۆتاییدا دەمرن، ئەمەش تەنها بوونەوەرەکانی جیهانەکانی تر ناگرێتەوە بەڵکو تەنانەت جیهانەکانیش لەناودەچن. خوداکان بەوە دەزانن دوای ئەم شەڕە کۆتایییە جیهانێکی نوێ لە جیهانە وێرانەکە دروست دەبێت و لە پێشتر باشتر دەبێت.

ئیتمۆلۆژیا

وشە لێکدراوەکەی زمانی نۆرسیی کۆن (Old Norse)، واتە ڕاگنارۆک (Ragnarök)، مێژوویەکی درێژی لە لێکدانەوە و تەفسیرکردن هەیە. بەشی یەکەمی وشەکە ڕوونە: ragna، کە شێوازی کۆی خاوەندارێتیی (Genitive plural) وشەی reginـە و بە واتای "دەسەڵاتە فەرمانڕەواکان، خوداکان" دێت. بەشی دووەمی زیاتر جێی مشتومڕە، چونکە بە دوو شێوەی جیاواز دەردەکەوێت: -rök و -røkkr. زمانناس "گێر تی. زۆێگا" (Geir T. Zoëga)، کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا دەینووسی، مامەڵە لەگەڵ ئەم دوو شێوەیەدا دەکات وەک دوو وشەی لێکدراوی جیاواز؛ بە جۆرێک ragnarök بە واتای "فەوتان یان لەناوچوونی خوداکان" و ragnarøkkr بە واتای "تاریکوداهاتنی (ئێوارەی) خوداکان" لێک دەداتەوە.ناوی کۆی rök چەندین واتای هەیە، لەوانە "گەشەکردن"، "ڕەچەڵەک"، "هۆکار"، "پەیوەندی" و "چارەنووس".بەو پێیەش، وشەی ragnarök بە گشتی وەک "چارەنووسی کۆتاییی خوداکان" لێک دەدرێتەوە.

شێوەی تاک، ragnarøk(k)r، لە پەردەیەکی شیعری (Stanza) "پۆێتیک ئێدا" (Poetic Edda) لە ناو شیعری "لۆکاسێنا" (Lokasenna) و هەروەها لە "پڕۆز ئێدا" (Prose Edda)دا دەبینرێتەوە. ناوی røk(k)r بە واتای "تاریکوداهاتن/ئێوارە" دێت (کە لە کرداری røkkva "تاریکبوون"ـەوە هاتووە)، ئەمەش وەرگێڕانی "تاریکوداهاتنی خوداکان" (Twilight of the Gods) پێشنیار دەکات. ئەم خوێندنەوەیە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ئەنجامی "ئیتیۆلۆژیای گەلی" (Folk etymology) یان لێکدانەوەیەکی زانستیی دووبارە بۆ زاراوە ڕەسەنەکە دادەنرێت؛ ئەمەش بەهۆی تێکەڵبوونی دەنگەکانی ǫ و ø لە زمانی ئایسلەندیی کۆندا لە دوای نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ (سەرەڕای ئەوەش، بووە هۆی دروستبوونی زاراوەی وەرگیراوی Götterdämmerung 'تاریکوداهاتنی خوداکان' لە ناو ئەدەبیات و میتۆلۆژیای ئەڵمانیدا).

زاراوە ڕزگاربووەکانی تری ناو "پۆێتیک ئێدا" کە بۆ ئاماژەدان بە ڕووداوەکانی دەوروبەری ڕاگنارۆک بەکاردێن، بریتین لە: aldar rök (aldar واتە سەردەم، 'کۆتاییی سەردەمێک') کە لە پەردەیەکی شیعری (Vafþrúðnismál)دا هاتووە، tíva rök کە لە دوو پەردەی شیعری هەمان سەرچاوەدا هاتووە، þá er regin deyja ('کاتێک خوداکان دەمرن')، unz um rjúfask regin ('کاتێک خوداکان لەناودەچن') کە لە چەندین سەرچاوەی وەک (Lokasenna) و (Sigrdrífumál)دا هەیە، aldar rof ('وێرانبوونی سەردەم')، و regin þrjóta ('کۆتاییی خوداکان'). هەروەها لە "پڕۆز ئێدا"دا، دەستەواژەی þá er Muspellz-synir herja ('کاتێک کوڕانی موسپێڵ بەرەو جەنگ دەکەونە ڕێ') لە بەشەکانی ١٨ و ٣٦ی (Gylfaginning)دا دەبینرێتەوە.