فریدریش شیلەر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە شیلەرەوە)
Jump to navigation Jump to search
فریدریش شیلەر

یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر یان فریدریش شیلەر (١٠ی تشرینی دووەمی ١٧٥٩ لە مارباخ ئام نێکا - ٩ی ئایاری ١٨٠٥) شانۆنووسی گەورەی ئاڵمانییە. لە سەردەمی ژیانی خۆی ھاوەڵی گۆتە بووە و ئەدەبی ئاڵمانی بەم دوو کەسایەتییە پێناسە دەکرێت.

ژیان[دەستکاری]

یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر، شاعیر و فەیلەسوف و مێژوونووسێکی ئەڵمانی بووە، لە ١٠ نۆڤەمبەری ساڵی ١٧٥٩ لە ئەڵمانیا لەدایک بووە، کوڕە تاقانە بووە و باوکی پزیشکی سەربازی بووە و دایکیشی ئافرەتێکی ئایین پەروەر بووە ھەر بۆیە خۆشەویستی ئایین و ڕەوشت و نمونەی بەرزی لەناخی شیلەر چەسپاندووە، وانەی لە قوتابخانەی لادێکەیان خوێندووە و دواتر چۆتە قوتابخانەی زمانی لاتینی، ساڵی ١٧٧٣ یاسای خوێندووە بەڵام ساڵی ١٧٧٥ چۆتە بەشی پزیشکیەوە و لەم کاتانەدا دەستی کردووە بەنووسینی شیعر و شانۆگەری.

شیلەر لە ساڵی ١٧٧٧ دەستی کردووە بە نووسینی شانۆگەری دزەکان کە رەِتکردنەوەی دەسەڵاتی ڕەھا بەرجەستە دەکات و داوای پەنابردن دەکات بۆ ئازادی بەمەبەستی ڕزگار بوون لە چەوساندنەوە و زوڵم و زۆری کۆمەڵگا، ئەم شانۆگەریە لەساڵی ١٧٨٢ لە مانھایم نمایشکراوە و سەرکەوتنێکی ئەفسانەیی بەدەستھێناوە و لەنێوان شە و ڕۆژێکدا کردۆێتی بە برشنگدارترین کەسایەتیە ئەدەبیەکانی ئەڵمانیا.

لەساڵی ١٧٨٤ شیلەر لە فایمار جێگیر بووە و لەوێ گۆتەی ناسیوە و بوون بە دوو ھاوڕێی گیانی بەگیانی، ھەر لەم ماوەیەدا یەکێک لەنایابترین شیعرەکانی خۆی نوسیوە و دواتر بیتھۆڤنی ھونەرمەند ئاوازی بۆ داناوە، ھەروەھا گرنگی بە مێژوو داوە و لە ساڵی ١٧٨٧ بۆتە مامۆستای مێژوو لە زانکۆی یینا، بەھەمان شێوە گرنگی لە فەلسەفە داوە و چەندین نوسینی فەلسەفەی لە سەر ھونەر و ئەدەب بڵاوکردۆتەوە.

فریدریش شیلەر لە ساڵی ١٧٩٠ ھاوسەرگیری کردووە و دوو کوڕ و دووکچیان بووە و لە ساڵی ١٨٠٥ دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا و دەستبەردار نەبوونی لە نووسین لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.