یۆھان ڤوڵفگانگ فۆن گۆتە
 |
| یۆھان ڤوڵفگانگ فۆن گۆتە | |
|---|---|
| بە ئەڵمانی: Johann Wolfgang von Goethe | |
.jpg) | |
| لەدایکبوون | ٢٨ی ئابی ١٧٤٩ فرانکفورت، ئەڵمانیا |
| مردن | ٢٢ی ئازاری ١٨٣٢ (٨٢ ساڵ ژیاوە) Weimar، ئەڵمانیا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Johann Wolfgang Goethe |
| Author citation (zoology) | Göethe |
| ھۆی مەرگ | جەڵدەی دڵ |
| شوێنی ناشتن | Weimarer Fürstengruft |
| باوک | Johann Caspar Goethe |
| دایک | Catharina Elisabeth Goethe |
| خوشک و برا | Cornelia Schlosser |
| ھاوسەر | Christiane Vulpius |
| هاوژین (بێ هاوسەرگیری) | Lili Schönemann |
| منداڵ | August von Goethe |
| خزمەکان | Peter im Baumgarten |
| خێزان | Goethe |
| زمانی زگماکی | زمانی ئەڵمانی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئەڵمانی |
| زمانی نووسین | زمانی ئەڵمانی |
| بواری کار | توێکاری، کەشناسی، زەویناسی، فیزیک |
| پۆستەکان | Geheimrat |
| پەروەردە | Universität Leipzig، University of Strasbourg |
| پلەی ئەکادیمی | مۆڵەتی زانکۆ |
| قوتابیی | Adam Friedrich Oeser، Justus Christian Loder، Johann Schweighäuser |
| نەژاد | |
| ئایین | Lutheranism |
| Last words | Mehr Licht! |
| Artist files at | Frick Art Research Library |
| بزووتنەوەی ڕۆشنبیری | Sturm und Drang، Weimar Classicism، سەردەمی ڕووناکبیری |
| چەشن | شیعری گۆرانی، دراما، تراژیدیا |
| وێنا کرا | Bust of Johann Wolfgang von Goethe |
| دۆخی مافەکانی لەبەرگرتنەوە | مافەکانی لەبەرگرتنەوە بەسەرچوون |
| Documentation files at | SAPA Foundation, Swiss Archive of the Performing Arts |
یۆھان ڤوڵفگانگ ڤۆن گۆتە (١٧٤٩-١٨٣٢)، (بە ئەڵمانی: Johann Wolfgang von Goethe) شاعیر، نووسەر و فەیلەسۆفی ئاڵمانیاییە کە بە یەکێک لە گەورەترین شاعیرانی مێژووی ئورووپا دەناسرێت. گۆتێ لە بواری شێعر، پەخشان و درامادا بابەتی نووسیویە.
لە ٢٨ ئۆغۆستسی ساڵی ١٧٤٩ لە شاری فرانکفۆرتی ئەڵمانیا لەدایک بووە، دایک وباوکی دەوڵەمەندبوون و حەزیان کردووە کوڕەکەیان زانسان زان بێت و ببێتە خاوەن پلەی بەرز لە دەوڵەتدا، ھەر بۆیە پلەکانی خوێندنی بەسەرکەوتوویی بڕیوە و زانکۆی حقوقی تەواوکردووە.
گۆتە تەنھا شاعیرێکی ئاسایی نەبووە و بیروبۆچون و بیرۆکەکانی لەڕێگای قەسیدە شیعریەکانێوە بنووسێت بەڵکو ھەموو خوێندنەوەی بۆ ھەموو زانستەکان کردووە وەکو وەرزش و وێنەکێشان و شیعر و مۆسیقا و وێنەگرتن، ھەروەھا خوێندنەوەی بۆ ڕوەک کردووە و لەبواری پزیشکی و یاسا و سیاسەت و ئەندازیاریدا خوێندوێتی، سەرەڕای ئەمانەش بەیارمەتی باوکی جۆرەھا زمان فێربووە و زمانەکانی لاتینی و یۆنانی و ئیتاڵی و فەرەنسی و ئینگلیزی و عیبرییەی خوێندووە و لەپێناو زانیاریدا ھەوڵێکی زۆری داوە ھەر بۆیە شاعیرێکی بەتوانای لێدەرچووە.
گۆتە بەردەوام وەسفی زمانی عەرەبی کردووە و پێی وابووە کە ھیچ زمانێک ھێندەی عەرەبی گیان و ووشە پێکەونابەستێتەوە، ھەر بۆیە بەقوڵی شەریعەتی ئیسلامی خوێندووە و ئاشنایەتی لەگەڵ شیعر و چیرۆکە عەرەبیەکان پەیداکردووە و ھەندێک لەشاعیرە عەرەبەکان کاریگەریان بەسەریەوە ھەبووە و زۆر حەزی لە موعەلەقاتی عەرەبی بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ وەریگێراوەتە سەر زمانی ئەڵمانی.
جێ پەنجەکانی گۆتە دیارن بەسەر ژیانی شیعری و ئەدەبی و فەلسەفەدا و تاکو ئێستاش میژووی ئەدەب باسی کارە نەمرەکانی دەکات و بەیەکێک لەسامانەکانی کتێبخانەی جیھانی دەژمێردرێت، دوای ئەوەی کتێبخانەی ئەڵمانیا و جیھانی بەژمارەیەکی زۆر لەبەرھەمەکانی دەوڵەمەند کرد و تاکو ئێستاش مێژوو بە یەکێک لە ئەدیبە مەزنەکان ناوی دەبات لە ٢٢ مارسی ساڵی ١٨٣٢ لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا ماڵئاوایی لەژیان کردووە.
دەروازەی شیعر
دەروازەی وێژە
دەروازەی ژیاننامە
دەروازەی سیاسەت
دەروازەی گیانلەبەران
دەروازەی ڕوەک
دەروازەی فەلسەفە
دەروازەی شانۆ
 | ئەم نووسەر، شاعیر یان شانۆنووس وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
- نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم
- شانۆنامەنووسانی سەدەی ١٩یەم
- ڕۆماننووسانی سەدەی ١٩یەم
- شانۆنامەنووسانی ئاڵمانی
- ڕۆماننووسانی ئاڵمانی
- شاعیرانی سەدەی ١٩یەم
- زانایانی ڕەنگ
- فەیلەسووفانی ئاڵمانی
- شاعیرانی ئاڵمانی
- مردووانی ١٨٣٢
- لەدایکبووانی ١٧٤٩
- یۆھان ڤوڵفگانگ فۆن گۆتێ
- فەیلەسووفانی سروشتی
- مێژووناسانی ئاڵمانی
- نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا
- فەیلەسووفانی کلتوور
- فەیلەسووفانی پەروەردە
- فەیلەسووفانی زمان
- فەیلەسووفانی زانست
- فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی
- فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان
- فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان