یوسف کوڕی ئیبن جەوزی
یوسف کوڕی ئیبن جەوزی | |
|---|---|
یوسف بن عبد الرحمن بن الجوزی | |
| لەدایکبوون | ٥٨٠ی کۆچی (١١٨٥ی زایینی) |
| مەرگ | سەفەری ٦٥٦ی کۆچی (شوباتی ١٢٥٨ی زایینی) |
| ھۆکاری مەرگ | لەلایەن مەغۆلەکانەوە کوژرا لە کاتی ڕووخانی بەغدا |
| نیشتەجێی | بەغدا |
| نەتەوە | عەرەبی بەکری |
| خوێندنگە | قوتابخانەی نیزامییەی بەغدا، قوتابخانەی موستەنسەرییە |
| پیشە | مێژوونووس، واعیز، فەقیھ، مامۆستا، باڵیۆز |
| ناسراوە بە | کوڕی ئیبن جەوزی، مامۆستای موستەنسەرییە، کوژرانی لە کارەساتی ڕووخانی بەغدا |
کارە ناودارەکان | معادن الإبریز فی تفسیر الکتاب العزیز، مرآە الزمان (پوختەی کتێبەکەی باوکی) |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە، حەنبەلی) |
| باوان |
|
موحییەددین ئەبولموزەففەر یوسف کوڕی جەمالەددین ئەبولفەرەج عەبدولڕەحمان کوڕی عەلی (بە عەرەبی: محيي الدين أبو المظفر يوسف بن عبد الرحمن بن الجوزي؛ ٥٨٠کـ/١١٨٥ز – ٦٥٦کـ/١٢٥٨ز)، ناسراو بە یوسف کوڕی ئیبن جەوزی، مێژوونووس، واعیز، فەقیھ و یەکێک بوو لە زانا دیارەکانی بەغدا لە سەردەمی عەباسیدا. ئەو بچووکترین کوڕی زانای گەورە ئیبن جەوزی بوو و یەکێک بوو لەو زانایانەی کە لە کاتی داگیرکردنی بەغدا لەلایەن مەغۆلەکانەوە شەھید کرا.
ژیان و پیشەی زانستی
[دەستکاری]یوسف لە ساڵی ٥٨٠ی کۆچی (١١٨٥ی زایینی) لە بەغدا لەدایک بووە. ھەر لە منداڵییەوە لەسەر دەستی باوکی و زانایانی تری بەغدا دەستی بە خوێندن کرد. دوای کۆچی دوایی باوکی لە ساڵی ٥٩٧ی کۆچیدا، یوسف جێگەی ئەوی گرتەوە لە وتاردان و وانەوتنەوەدا و ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد.
پایە زانستییەکەی وای لێکرد کە بکرێتە مامۆستا لە قوتابخانە گەورەکانی وەک نیزامییە. دواتر، کاتێک خەلیفە موستەنسیر بیللا قوتابخانەی موستەنسەرییەی دامەزراند، کە بە گەورەترین زانکۆی ئەو سەردەمە دادەنرا، یوسف کوڕی ئیبن جەوزی وەک مامۆستای فیقھی حەنبەلی لەوێ دەستنیشان کرا.[١]
جگە لە وانەوتنەوە، خەلیفەکانی عەبباسی وەک باڵیۆز (نێردە) دەیاننارد بۆ لای فەرمانڕەواکانی وڵاتانی تر، وەک شام و میسر.
ستایشی زانایان
[دەستکاری]ئیبن ساعی، مێژوونووس، ئامادەی وتارەکانی بووە و دەڵێت: «واعیزێکی قسەزان و ڕەوانبێژ بوو، خەڵکێکی زۆر ئامادەی دانیشتنەکانی دەبوون».
ئیمامی زەھەبی بە "شێخی حەنبەلییەکان" وەسفی دەکات و دەڵێت: «پێشەوایەکی بەڕێز، وتاربێژ و زانایەکی بەتوانا بوو».[٢]
بەرھەمەکان
[دەستکاری]یوسف کوڕی ئیبن جەوزی خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگ بووە، لەوانە:
معادن الإبريز في تفسير الكتاب العزيز: تەفسیرێکی قورئانە.
الإيضاح لقوانين الاصطلاح: پەرتووکێکە لە بواری زاراوەسازی.
مرآة الزمان: ئەمە کورتکراوە و پوختەی کتێبە گەورەکەی باوکیەتی (المنتظم في تاريخ الملوك والأمم) کە خۆی ناوی ناوە "ئاوێنەی زەمان".
کۆچی دوایی
[دەستکاری]کاتێک ھۆلاکۆ خانی مەغۆل لە ساڵی ٦٥٦ی کۆچی (١٢٥٨ی زایینی) شاری بەغدای داگیر کرد، کۆمەڵکوژییەکی گەورەی ئەنجام دا. یوسف کوڕی ئیبن جەوزی لەگەڵ سێ کوڕەکەیدا (عەبدوڵڵا، عەبدولڕەحمان، عەبدولکەریم) و زۆرێک لە زانایان و پیاوماقووڵانی شارەکە، لەلایەن سوپای مەغۆلەوە بە شێوەیەکی دڕندانە کوژران.[٣]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
