بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ھەڵمەتەکانی ڕەواندز

گرێدانەکان زیاد بکە
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ھەڵمەتەکانی ڕەواندز
بەشێک لە شۆڕشی ڕەواندز
ڕێکەوت١٨٣٢
شوێن
ڕەواندز، باشووری کوردستان
ئەنجام سەرکەوتنی میرنشینی سۆران
شەڕکەرەکان
میرنشینی سۆران ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
ھۆزە کوردە ناوخۆیییەکان
ھێزە ھاوپەیمانەکانی عوسمانی
فەرماندە و سەرکردەکان
میر محەممەد نەزانراو
ھێز
نەزانراو نەزانراو
زەرەر و زیانە گیانییەکان
نەزانراو ~٦٠٠٠+ کوژرا
 

شەڕی ڕەواندز یان ھەڵمەتی ڕەواندز زنجیرە ململانێ و شەڕێک بوو لە ساڵی ١٨٣٢ لەنێوان میر محەممەدی پاشای ڕەواندزی میر و حکومڕانی میرنشینی سۆران و عوسمانییەکان و کۆمەڵێک ھۆز و عەشیرەتە کوردە ناوخۆیییەکان کە بەرەنگاریی میر محەممەد و دەسەڵات و گەشەسەندنەکەی و یەکخستنی کوردستان دەبوونەوە.[١]

شاری ڕەواندز ھەر لە کۆنەوە پایتەخت و دڵی میرنشینی سۆران بووە، بەڵام لەساڵی ١٨٣٢ میر محەممەد ناسراو بە پاشای گەورە حوکمڕانیی خۆی لەوێ بەھێزتر کرد و شارەکەی نوێ کردەوە و قەڵای لە دەوروبەری ڕەواندز دروست کرد و شارەکەی کردە سەربازگەی سەرەکیی خۆی. بەم شێوەیەش ڕکابەری ناوخۆییی لەناوبرد و دەستی کرد بە فراوانکردنی میرنشینەکەی. سەرەتا دیوارەکانی شاری ڕەواندوزی بەھێزتر کرد و قەڵایەکی لەسەر گردێکی دەرەوەی شار دروست کرد.[١]

شەڕەکە

[دەستکاری]

شەڕی ڕەواندز لە ساڵی ١٨٣٢ ململانێیەکی بەرچاو بوو لە ناوچە کوردییەکان لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا. میر محەممەدی پاشای سۆران سەرکردایەتیی ھێزەکانی کرد دژی ھۆزە کوردە ناوخۆیییەکان و گرووپە ھاوپەیمانەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی ڕەواندز دووپات بکاتەوە. سەرکەوتنی ڕەواندز ھەنگاوێکی چارەنووسساز بوو لە ھەوڵەکانی میر محەممەد پاشا بۆ یەکخستنی خاکە کوردییەکان لە ژێر میرنشینەکەیدا.[٢][٣]

لە شەڕەکەدا ھەندێک لە ھۆزەکانی نزیک و سەرکردە ڕکابەرەکانی دژایەتییان کرد و ھەربۆیە بووە ھۆی شەڕێک لە نزیک شارەکە. میر محەممەد شکستی بەو ھێزانە ھێنا، ئەمەش ڕێگەی پێدا دەسەڵاتی خۆی لە ڕەواندز بە تەواوی مسۆگەر بکات و وەک ناوەند بۆ فراوانبوونی خۆی بەکاری بھێنێت و ڕەواندزی پاک کردەوە لە عوسمانییەکان و پاشماوە و لایەنگرەکانی و ئەو ھۆزانەی کە دژایەتیی میر و یەکخستنی خاکی کوردییان دەکرد.[٢][٣]

دەرئەنجام

[دەستکاری]

دوابەدوای ئەو شەڕە، میر محەممەد پاشا دەسەڵاتی خۆی بەسەر ڕەواندزدا چەسپاند و نفووزی خۆی لە سەرتاسەری ناوچەکەدا فراوانتر کرد. بەڵام زیادبوونی دەسەڵاتی ئەو، دەسەڵاتدارانی عوسمانیی نیگەران کرد و لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵمەتە سەربازییەکان بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکەی و شەڕ لەنێوان عوسمانییەکان و سۆران زیاتر بوو.[٤][٥] ئەو شەڕە خاڵێکی بەرزی ھەوڵەکانی کورد بۆ ئۆتۆنۆمیی ناوچەیی لە سەردەمی عوسمانیدا دیاری کرد.[٦] شارۆچکەی ڕەواندز لەلایەن بنەماڵەی ڕەوادییەوە لە سەدەی ١٠یەمدا دامەزرا. ئەم ناوچەیە لە دوای شەڕی چاڵدیران لە ساڵی ١٥١٤ کەوتە ژێر دەسەڵاتی میرنشینی برادۆست،[٧] دواتر شارۆچکەکە چووە ناو سۆران بەتەواوەتی دەچووە ژێر دەسەڵاتی میرنشینی سۆران تا ساڵی ١٨٣٦.[٨]

میرات و یادکردنەوە

[دەستکاری]

شەڕی ڕەواندز وەک ڕووداوێکی ڕەمزی لە مێژووی کورددا دەمێنێتەوە، نوێنەرایەتیی بەرخۆدان و ھەوڵەکانی کورد بۆ گەیشتن بە یەکڕیزیی سیاسی و ئۆتۆنۆمی دەکات. میر محەممەد پاشای سۆران وەک کەسایەتییەکی سەرەکی لە ناسیۆنالیزمی کوردی (کوردایەتی) و بنیاتنانی دەوڵەتدا یادی دەکرێتەوە.[٩][١٠][١١] ئەو شەڕە لە مێژووە ناوچەیییەکان و یادەوەریی کولتووریدا ھەر یاد دەکرێتەوە.[١٢][١٣][١٤]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 Ates، Sabri (٢٠٢١)، Gunes، Cengiz؛ Bozarslan، Hamit؛ Yadirgi، Veli (eds.)، «The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire»، The Cambridge History of the Kurds، Cambridge: Cambridge University Press، لاپەڕە ٧٦، ژپنک ٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤، لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە
  2. 1 2 Van Bruinessen, Martin (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. Zed Books, pp. 135–140.
  3. 1 2 McDowall, David (2004). A Modern History of the Kurds. I.B. Tauris.
  4. ↑ Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press, pp. 65–70.
  5. ↑ Natali, Denise (2005). The Kurds and the State: Evolving National Identity in Iraq, Turkey, and Iran. Syracuse University Press, pp. 48–52.
  6. ↑ Özoğlu, Hakan (2004). Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. International Journal of Middle East Studies, Vol. 36, No. 3, pp. 439-454.
  7. ↑ Dehqan، Mustafa؛ Genç، Vural (٢٠١٩). «The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609». Oriente Moderno. ٩٩ (3): ٣٠٦–٣٢٠. doi:١٠.١١٦٣/٢٢١٣٨٦١٧-١٢٣٤٠٢٢٢. S2CID ٢١٣٥٦٤٦٦٥. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  8. ↑ Bosworth، C.E. (١٩٦٥). «Rawāndiz». Encyclopedia of Islam (چاپی 2). doi:١٠.١١٦٣/١٥٧٣-٣٩١٢_islam_COM_٠٩١٤.
  9. ↑ Gunter, Michael M. (2008). The Kurds Ascending: The Evolving Solution to the Kurdish Problem in Iraq and Turkey. Palgrave Macmillan, pp. 22–25.
  10. ↑ Romano, David (2006). The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity. Cambridge University Press, pp. 30–33.
  11. ↑ Van Bruinessen, Martin (2010). Historical Contexts of Kurdish Autonomy Movements. Journal of Kurdish Studies, Vol. 8, pp. 15–29.
  12. ↑ Hassanpour, Amir (1992). Nationalism and Language in Kurdistan, 1918-1985. Mouton de Gruyter, pp. 10–12.
  13. ↑ Gunter, Michael M. (1999). The Kurds and the Ottoman Empire: A Historical Overview. International Journal of Kurdish Studies, Vol. 13, pp. 45–58.
  14. ↑ Jwaideh, Wadie (2010). The Kurdish Question in Middle Eastern Politics. Carnegie Endowment, pp. 90–92.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ھەڵمەتەکانی_ڕەواندز&oldid=1480157»