ھەڵمەتی نەینەوا ٢٠٠٨

ھەڵمەتی نەینەوا ٢٠٠٨
بەشێکە لە	شەڕی عێراق
جێ	پارێزگای نەینەوا
کاتی ڕوودان	٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٨
ڕێکەوتی دەستپێکردن	٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٨
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ھەڵمەتی نەینەوا ٢٠٠٨ زنجیرەیەک ھێرشی دژە ھێرشی نێوان یاخیبووان و ھێزەکانی ھاوپەیمانان بوو بۆ کۆنترۆڵکردنی پارێزگای نەینەوا لە باکووری عێراق لە سەرەتا تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٨. لە پارێزگای کەرکووکی دراوسێش ھەندێک شەڕ ڕوویدا.

پێشینە

لە ناوەڕاستی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا، ڕێکخراوی قاعیدە دامەزراندنی «دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق»ی ڕاگەیاند، کە شوێنی «ئەنجومەنی شوورای موجاھیدین» و لقەکەی «قاعیدە لە عێراق»ی گرتەوە.

شاری مووسڵ، کە ناوەندی پارێزگای نەینەوایە، سەری باکووری «سێگۆشەی سوننە» پێکدەھێنێت و دەکەوێتە سەر ھێڵی ناکۆکی تائیفی و نەتەوەیی لە نێوان عەرەبە سوننەکان و کوردەکاندا. پێش جەنگی عێراق، ئەم شارە پێگەیەکی بەھێزی حیزبی بەعس بوو و سەرچاوەیەکی سەرەکی بوو بۆ ئەفسەرانی سوپای عێراق. لە سەرەتادا فیرقەی ٤ی پیادەی سوپای ئەمریکا ئەرکی چوونە ناو باکووری عێراقی لەرێگەی تورکیاوە پێسپێردرابوو، بەڵام حکوومەتی تورکیا ڕێگری لەو ھەوڵە کرد. لە جیاتی ئەوە، ٢٠٠٠ سەربازی پەرەشووتووان لە لیوای ١٧٣ی ئاسمانی و ١٠٠٠ سەربازی ھێزە تایبەتەکانی ئەمریکا (لە گرووپی ١٠ی ھێزە تایبەتەکان) بەرەیەکی بچووکتریان لە ھەرێمی کوردستانەوە کردەوە و بە ھەماھەنگی لەگەڵ پێشمەرگە بۆ کۆنترۆڵکردنی کەرکووک و مووسڵ کاریان کرد. لە ئەنجامدا، ھێزەکانی ئەمریکا دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی سەددام حوسێن بوونێکی سەربازی گەورەیان لە نەینەوا نەبوو. لە سەرەتای نیسانی ٢٠٠٣، لیوای ١٧٣ی ئاسمانی «ئۆپەراسیۆنی بژاردەی باکوور»ی دەستپێکرد بۆ کۆنترۆڵکردنی کەرکووک و کێڵگە نەوتییەکانی نزیکی. لە ھەمان کاتدا، ھێزە تایبەتەکانی ئەمریکا و پێشمەرگە ڕوویان لە مووسڵ کرد و لە ١١ی نیساندا کۆنترۆڵیان کرد دوای ئەوەی فەیلەقی پێنجی سوپای عێراق خۆیان بەدەستەوە دا. سەرەڕای ھەوڵەکانی موقەدەم واڵتمایەر، فەرماندەی ھێزە تایبەتەکان، بۆ دوورخستنەوەی ھێزە کوردییەکان لە شارەکە، مووسڵ تووشی پشێوی بوو و چەکدارە کوردەکان دەستیان کرد بە تاڵانکردنی شارەکە و دەرکردنی عەرەبەکان لە ماڵەکانیان. ھاوکات، بەعسییەکانی پێشوو و کارمەندانی سەربازی عێراق بەرەو باشوور و شاری تکریت ھەڵھاتن و دەستیان کرد بە پێکھێنانی بەرەی یاخیبوون. تا کۆتایی ھەفتەی یەکەمی داگیرکاریی ئەمریکا لە مووسڵ، ٣١ عێراقی کوژران و ١٥٠ی دیکەش بریندار بوون.

لە کۆتایییەکانی مانگی نیساندا، ٢٠٬٠٠٠ سەرباز لە فیرقەی ١٠١ی ئاسمانی ئەمریکا بە سەرکردایەتی لیوا دەیڤد پەترایۆس گەیشتنە مووسڵ و بەرپرسیارێتی پارێزگای نەینەوایان گرتە ئەستۆ.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، ٨٬٧٠٠ سەربازی لیوای سێیەمی «ستراکەر» (SBCT)/فیرقەی ٢ی پیادە، شوێنی فیرقەی ١٠١ی ئاسمانییان گرتەوە، کە ئەمەش ژمارەی سەربازانی ئەمریکای بە شێوەیەکی کردەیی بۆ نیوە کەم کردەوە. گرژییە نەتەوەیییەکان لە مووسڵ زیادی کرد، بە شێوەیەک عەرەبە سوننەکان و یاخیبووان لای ڕۆژاوای مووسڵیان داگیرکردبوو و کوردەکانیش لای ڕۆژھەڵاتیان بەدەستەوە بوو. دۆخەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ خراپتر بوو کاتێک لیوای ١ی «ستراکەر»، لە فیرقەی ٢٥ی پیادە جێگەی لیوای ٣/٢ی گرتەوە. لیوای ١/٢٥ تەنھا ٣ کەتیبەی لە مووسڵ ھەبوو، چونکە یەکێک لە کەتیبەکانی وەک بەشێک لە «ئۆپەراسیۆنی تووڕەیی خێوەت» ڕەوانەی فەلووجە کرابوو. لە ھەمان کاتدا، یاخیبووان لە فەلووجەوە بۆ مووسڵ گواسترانەوە و دەستیان بە ھێرشکردن کرد. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤، یاخیبووان ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانیان دژی بنکەکانی پۆلیس لە مووسڵ ئەنجام دا، و ڕووبەڕووی بەرگرییەکی کەم بوونەوە لەلایەن پۆلیسی عێراقەوە کە ڕەتیان کردەوە شەڕ بکەن. ھێزەکانی ھاوپەیمانان کە تووشی کەمی ھێزی مرۆیی بووبوون، ناچار بوون پشت بە ھەزاران پێشمەرگە ببەستن بۆ یارمەتیدان لە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە، کە دوای دوو ھەفتە لە شەڕی سەخت وەرگیرایەوە.

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٦، دۆخێکی چەقبەستوو لە نێوان ھێزە کوردییەکان لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە (کە وەک فیرقەی ٢ی سوپای عێراق ناویان لێنرابووەوە) و یاخیبووە سوننەکان کە بە توندی لە ڕۆژاوای مووسڵ جێگیر بووبوون، دروست بوو.

لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٧، ھێزەکانی ھاوپەیمانان ستراتیژییەکی نوێی دژە-یاخیبوونیان لە سەرتاسەری عێراق دەستپێکرد، کە بە سەرەکی سەرنجی لەسەر بەغدا و پشتێنەکانی دەوروبەری بوو. فەرماندەیی سەربازی ئەمریکا کە بەرپرسی پارێزگای نەینەوا بوو، واتە فیرقەی فرەنەتەوەیی باکوور (MND-N)، جارێکی تر ناچار بوو بەبێ یەکێک لە کەتیبەکانی کار بکات کاتێک کەتیبەی ٢ی فەوجی ١٢ی سوارچاک (Cavalry) وەک بەشێک لە پلانی ئەمنی بەغدا ڕەوانەی گەڕەکی مەنسوور کرا. لەم قۆناغەدا، فیرقەی فرەنەتەوەیی باکوور تەنھا یەک لیوای شەڕکەری لە پارێزگای نەینەوا ھەبوو، کە لیوای ٤ی تیمی شەڕکەری فیرقەی ١ی سوارچاک بوو، بە فەرماندەیی عەقید ستیڤن تویتی. ئەم یەکەیە لە سێ کەتیبەی شەڕکەر پێکھاتبوو، لەوانە کەتیبەی ٢ی فەوجی ٧ی سوارچاک و کەتیبەی ١ی فەوجی ٩ی سوارچاک کە لە سەربازگەی (FOB Marez) لە مووسڵ جێگیر بوون، ھەروەھا کەتیبەی ٥–٨٢ی تۆپخانە لە سەربازگەی (FOB Q-West) لە نزیک گەیارە. ئەم یەکانە لەلایەن کەتیبەی ٤ی ھێزە تایبەتەکان و کەتیبەی ٢٧ی پشتیوانی لیواوە پشتیوانی دەکران.

لە ھەمان کاتدا، فیرقەی ٢ی سوپای عێراق دوو لە کەتیبەکانی خۆی ڕەوانەی بەغدا کردبووەوە. سەرەڕای کەمبوونەوەی ئامادەیی ھاوپەیمانان و عێراقییەکان لە مووسڵ، ھێرشەکان بە ڕێژەی نیوە کەم بوونەوە، واتە لە نێوان ١٥ بۆ ١٨ ھێرش لە ڕۆژێکدا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ەوە، دابەزی بۆ ٧–٩ ھێرش لە مانگی تەممووزدا؛ بەڵام، ئۆپەراسیۆنەکانی ھاوپەیمانان لە دیالە و بەغدا یاخیبووانی ناچار دەکرد بەرەو باکوور بە درێژایی دۆڵی ڕووباری دیجلە تا مووسڵ پاشەکشە بکەن.

ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر

لە ١٠ی ئایاردا، سوپای عێراق بە پشتیوانی دە ھەزار چەکداری ھۆزە سوننەکان کە لایەنگری حکوومەت بوون، ئۆپەراسیۆنی «نەڕەی شێر لە نوێژی ھەق»ی لە مووسڵ دەستپێکرد. قەدەغەی ھاتوچۆ لە کاتژمێر ٩ی شەو بەسەر شارەکەدا سەپێندرا و فەرمانی دەستگیرکردن بۆ سەرکردەکانی ڕێکخراوی قاعیدە لە عێراق دەرکرا. لیوا ڕیاز جەلال تۆفیق لە بەیاننامەیەکدا لە بارەگای ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکەی ڕاگەیاند. لە یەکەم ڕۆژی ئۆپەراسیۆنەکەدا، ٩٢ ئامانج لە سەرتاسەری مووسڵ پشکێندران.

لە ١٣ی ئایاردا، واتە چوار ڕۆژ دوای دەستپێکردنی ھێرشە سەربازییەکە، پێنج سەربازی عێراقی لە مووسڵ بەھۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراو بە یەکەکەیاندا کوژران. سوپای عێراق دەستگیرکردنی دوو لە سەرکردە باڵاکانی قاعیدەی لە عێراق لە ڕۆژھەڵاتی مووسڵ ڕاگەیاند؛ بەڵام بەرەی تەوافوقی عێراقیی سوننە ڕای گەیاند کە ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارەکان دوای دەستپێکردنی ھێرشەکە بەرەو زنجیرەچیای حەمرین ھەڵھاتوون.

لە ١٤ی ئایاردا، نووری مالیکی، سەرۆک وەزیرانی عێراق، بۆ سەرپەرشتیکردنی ئۆپەراسیۆنەکە گەیشتە مووسڵ، ئەمەش ھەنگاوێکی ھاوشێوە بوو وەک ئەوەی مانگی ئازار کاتێک بە فڕۆکە چوو بۆ بەسرە بۆ سەرپەرشتیکردنی ھەڵمەتەکەی ئەوێ. مالیکی ڕای گەیاند کە ئامانج لە ھێرشەکە پاککردنەوەی شارەکەیە لە «کۆمەڵە تیرۆریستییە تاوانکارەکان» و «ئامانجی ڕەخساندنی ھەلومەرجی گونجاوە بۆ کارکردنی فەرمانگە حکومییەکان، تا بتوانن شارەکە ئاوەدان بکەنەوە و خزمەتگوزاری پێشکەش بە دانیشتووانەکەی بکەن». لیوا کێڤن بێرگنەر، وتەبێژی سەربازیی ئەمریکا، ڕای گەیاند کە ھێزەکانی عێراق و ئەمریکا ٥٠٠ کەسیان دەستگیرکردووە و دەستیان بەسەر ٥ کۆگای چەکدا گرتووە. وتەبێژێکی وەزارەتی بەرگریی عێراقیش ڕای گەیاند کە ھێزی ئاسمانیی عێراق چاودێریی بەردەوام (٢٤ کاتژمێری) بۆ فەرماندە عێراقییەکان لە نەینەوا دابین دەکات، کە ئەمە ڕۆڵێک بوو پێشتر ھێزەکانی ھاوپەیمانان دەیانگێڕا.

لە ١٥ و ١٦ی ئایاردا، ھێزەکانی عێراق ڕایان گەیاند کە لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنی «نەڕەی شێر»ەوە ٨٣٣ کەسیان دەستگیرکردووە. دوو مەدەنی بە گوللەی وێڵ لە کاتی شەڕەکاندا لە مووسڵ کوژران، لەکاتێکدا ھێزە تایبەتەکانی عێراق ئەندامێکی داواکراوی «دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق» (ISI)یان لە ڕۆژاوای مووسڵ دەستگیرکرد، کە بەرپرس بوو لە دانانی بۆمبی چێندراو و پێدانی زانیاری دەربارەی سوپای عێراق بە ڕێکخراوەکە. ھێزە ئەمنییەکانی عێراق لێخۆشبوونێکی دە ڕۆژەیان بۆ عێراقییەکان ڕاگەیاند بۆ ڕادەستکردنی چەکە مامناوەند و قورسەکان لە بەرامبەر بڕێک پارەدا.

لە ١٩ی ئایاردا، ھێزەکانی عێراق لە ھەڵمەتێکدا لە شاری تکریت، دەستگیرکردنی عەبدولخالق سەبعاوی، ئەمیری پارێزگای نەینەوایان ڕاگەیاند. لە ھەمان ڕۆژدا، چەکداران بۆسەیەکیان بۆ پاسێک دانا کە سەربازانی پۆلیسی دەگواستەوە لە شارۆچکەی بەعاج، کە ١٣٠ کیلۆمەتر لە مووسڵەوە دوورە، و بەھۆیەوە ١١ کەسیان کوژران. لە ٢٣ی ئایاردا، پۆلیسی عێراق دەستگیرکردنی «ئەبوو ئەحمەد»ی ڕاگەیاند، کە بەرپرسی دارایی ڕێکخراوی قاعیدە لە عێراق بوو لە سێ پارێزگاکەی باکوور: سەلاحەددین، کەرکووک و نەینەوا. ناوبراو ھەروەھا سەرپەرشتی چەندین ھێرشی کردبوو دژی ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە سەلاحەددین.

لە ٢٤ی ئایاردا، کۆتاییھاتنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی عێراق لە مووسڵ و کۆنترۆڵکردنی شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری ڕاگەیەندرا. سوپای عێراق ڕای گەیاند کە دوایین پێگەی قاعیدەیان لە وڵاتەکە پاککردووەتەوە. لە ماوەی ئۆپەراسیۆنەکەدا، ١٤ سەربازی عێراقی کوژران، کە پێنجیان بە دیل گیران و لەسێدارەدران، و نۆ سەربازیش بەھۆی تەقینەوەی دوو بۆمبی چێندراوەوە گیانیان لەدەستدا.

ھێرشی پێچەوانەی قاعیدە

دوای ئەو سەرکەوتنە گەورەیەی ئۆپەراسیۆنی «نەڕەی شێر» بەدەستی ھێنا، پاشماوەی ھێزە یاخیبووەکان ھەوڵیان دا زنجیرەیەک تەقینەوە ئەنجام بدەن بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان.

لە ٢٩ی ئایاردا، تەقینەوەیەکی خۆکوژیی دووانە باکووری وڵاتی ھەژاند. تەقینەوەیەکی خۆکوژی لە شنگال، لە نزیک سنووری سووریا، بووە ھۆی کوژرانی ١٧ کەس و برینداربوونی ٤٢ی دیکە. لەنێو کوژراوەکاندا ١٦ پۆلیس یان سەربازی پۆلیس ھەبوون. ھەروەھا مەدەنییەکیش کوژرا. بەڕێوەبەری پۆلیس بەھۆی ڕووداوەکەوە لە کارەکەی دەرکرا. لە ھەمان کاتدا لە مووسڵ، خۆکوژێک کە ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسی لێدەخوڕی، سێ ئەندامی ھێزەکانی کۆماندۆی پۆلیسی کوشت و نۆی دیکەی بریندار کرد، کە دووانیان پۆلیس بوون. لە ھێرشێکی جیادا، بەھۆی تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو لە نزیک وێستگەی پاسەکان لە مووسڵ، بەلایەنی کەمەوە ٢٠ مەدەنی بریندار بوون.

لە ٢ی حوزەیراندا، خۆکوژێک بە ئۆتۆمبێلێکی پڕ لە تەقەمەنییەوە بنکەی پۆلیسی نەینەوای لە ڕۆژھەڵاتی مووسڵ کردە ئامانج، بەھۆیەوە ١٣ کەس کوژران کە پێنجیان پۆلیس بوون، و ٥٠ کەسی دیکەش بریندار بوون.

لە ٤ی حوزەیراندا، چەکداران لە شارۆچکەی حەویجە لە پارێزگای کەرکووکی دراوسێ، بۆسەیەکیان بۆ دەورییەیەکی سەربازیی ئەمریکی دانا و بەھۆیەوە سێ سەرباز کوژران.

لە ٨ی حوزەیراندا، خۆکوژێک بە ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراوەوە ھێرشی کردە سەر پێگەیەکی سەربازیی ئەمریکی لە حەویجە، کە بووە ھۆی کوژرانی سەربازێکی ئەمریکی و برینداربوونی ١٨ سەربازی دیکە و دوو بەڵێندەری عێراقی.

لە ٢٦ی حوزەیراندا، ھێرشێکی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو نووسینگەکانی پارێزگاری نەینەوا، دورەید کەشموولەی لە مووسڵ کردە ئامانج. ھێرشەکە بووە ھۆی کوژرانی ١٨ کەس و برینداربوونی ٨٠ی دیکە. لەو کاتەدا، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە ھەموو ئەو دەستکەوتە ئەمنییانەی ھێزە ئەمنییەکان لە کاتی ئۆپەراسیۆنی «نەڕەی شێر» دا بەدەستیان ھێنابوو، لەدەستچوون. یاخیبووەکان توانیبوویان بگەڕێنەوە ناو شارەکە و چەکدارەکان بینران کە بە ژمارەیەکی زۆر لە شەقامەکاندا دەسووڕانەوە.

کوژرانی سەرکردەی ڕێکخراوی قاعیدە لە مووسڵ

لە ٢٧ی حوزەیراندا، سوپای ئەمریکا کوژرانی "ئەبوو خەلەف"، سەرکردەی ڕێکخراوی قاعیدەی لە مووسڵ ڕاگەیاند. ناوبراو لە کاتی ھەڵمەتێکدا بۆ سەر بینایەک لە مووسڵ بە تەقەی ھێزەکانی ئەمریکا کوژرا. قاعیدە گەورەترین گورزی بەرکەوت کاتێک سەربازانی ئەمریکا خەلەف، واتە "ئەمیری مووسڵ"یان کوشت. ناوبراو یاریدەدەرێکی نزیکی ئەبوو موسعەب زەرقاوی، بەناوبانگترین سەرکردەی قاعیدە لە عێراق بوو، کە دوو ساڵ پێشتر لە ھێرشێکی ئاسمانیدا کوژرابوو. لەگەڵ ئەمیرەکەدا، یاریدەدەرێکیشی کوژرا کە پشتێنەی بۆمبڕێژکراوی بەستبوو، ھەروەھا ژنێکیش کوژرا کە ھەوڵی دابوو دەسکەلا (مفجر)ی پشتێنەکە ڕابکێشێت و خۆی بتەقێنێتەوە.

ڕووماڵی ھەواڵی ئەمریکی بۆ سەرکەوتن بەسەر قاعیدەدا

لە ٧ی تەممووزدا، ڕۆژنامەی «ئینڤێستەرس بزنس دەیلی» سەروتارێکی بڵاوکردەوە و تێدا باسی لە شکستی میدیاکانی ئەمریکا کرد لە ڕووماڵکردنی شکستپێھێنانی ڕێکخراوی قاعیدە لە عێراق، لەکاتێکدا ڕۆژنامەی «سەندی تایمز»ی لەندەنی ئاماژەی بەوە کردبوو کە «ئەمە گەیشتنە بە لوتکەی یەکێک لە شکۆدارترین سەرکەوتنەکانی جەنگی دژی تیرۆر». ھێزێکی تیرۆریستی کە پێشتر ژمارەیان زیاتر لە ١٢ ھەزار چەکدار بوو و پێگەکانی قاعیدە لە ناوچەکانی ڕۆژاوا و ناوەڕاستی عێراق بوون، لە ماوەی دوو ساڵدا کەم بووەوە بۆ تەنھا ١٢٠٠ چەکدار، کە لە شاری مووسڵی باکوور گەمارۆ درابوون.