بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ھەوکردنی جگەر ئەی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
هەوکردنی جگەر A
کەیسێک لە زەردەهەڵگەڕان کە بەهۆی هەوکردنی جگەر جۆری ئەیەوە دروست بووە
تایبەتمەندینەخۆشییە گوازراوەکان، زانستی هەرس و جگەر (Gastroenterology)
نیشانەکاندڵتێکەڵهاتن، ڕشانەوە، سکچوون، تاریکبوونی ڕەنگی میز، زەردوویی، تا، ئازاری سک
ئاڵۆزییەکانلەکارکەوتنی کتوپڕی جگەر
دەستپێکردنی ئاساییبۆ ٦ هەفتە پاش بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە [١]
ماوە٨ هەفتە [٢]
ھۆکارەکانگواستنەوە لە ڕێگەی ڕێڕەوی پیسایی-دەمەوە،[٣] خواردنی خۆراک یان خواردنەوەی ئاوێک کە بە پیساییی کەسێکی تووشبوو بە ڤایرۆسی هیپاتایتیس A پیس بووبێت،[٢] گواستنەوەی سێکسی لە ڕێگەی کردارە سێکسییەکانی دەم-کۆم و پەنجە-کۆمەوە.[٣]
ڕێگای دەستنیشانکردنپشکنینی خوێن [٢]
ڕێگەگرتنپێکوتەی هەوکردنی جگەر جۆری A، دەست‌شۆردن، و بەباشی کوڵاندنی خۆراک.[٢][٤]
چارەسەرکردنچاودێریی پاڵپشتیکەر, چاندنی جگەر[٢]
ڕوودانەوە114 ١١٤ ملیۆن حاڵەت (نیشانەدار و بێ‌نیشانە) لە ساڵی ٢٠١٥دا[٥]
مردنەکان١١,٢٠٠[٦]

هەوکردنی جگەری ئەی (Hepatitis A) نەخۆشییەکی گوازراوەی جگەرە کە بەهۆی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەری جۆری ئەی (HAV)ـەوە تووشی مرۆڤ دەبێت؛ [٧] ئەمە جۆرێکە لە هەوکردنی ڤایرۆسیی جگەر. [٨] لە زۆرینەی حاڵەتەکاندا، بەتایبەتی لە تەمەنی گەنجیدا، نەخۆشەکە نیشانەی کەمی هەیە یان هەر نییە. [٢] ماوەی نێوان تووشبوون بە ڤایرۆسەکە تا دەرکەوتنی نیشانەکان، لەو کەسانەی کە نیشانەیان لێ دەردەکەوێت، دوو بۆ شەش هەفتە دەخایەنێت. [١] کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، بە شێوەیەکی گشتی هەشت هەفتە بەردەوام دەبن و ڕەنگە ئەمانە لەخۆ بگرن: هێڵنجدان، ڕشانەوە، سکچوون، زەردوویی، تا و ئازاری سک. [٢] نزیکەی ١٠ بۆ ١٥٪ی تووشبووان لە ماوەی شەش مانگی دوای تووشبوونە سەرەتاییەکەدا، دووبارە نیشانەکانیان تێدا دەردەکەوێتەوە. [٢] هەروەها پەککەوتنی کتوپڕی جگەر بە دەگمەن ڕوودەدات، کە ئەمەش زیاتر لە کەسانی بەساڵاچوودا باوە. [٢]

بە شێوەیەکی گشتی ئەمە نەخۆشییەکە لە ڕێگەی خۆراکەوە دەگوازرێتەوە، زۆربەی کاتیش بەهۆی خواردنی خۆراک یان خواردنەوەی ئاوێک بڵاودەبێتەوە کە بە پاشەڕۆی (پیسایی) کەسی تووشبوو پیس بووبێت. [٢] خواردنی گیانلەبەرە قەپاغدارە دەریاییەکان بە خاوی یان بە نیوەکوڵاوی، یەکێکە لە سەرچاوە تا ڕادەیەک باوەکانی تووشبوون. [٩] هەروەها ڕەنگە لە ڕێگەی بەرکەوتنی نزیک لەگەڵ کەسێکی تووشبوودا بگوازرێتەوە. [٢] هەرچەندە منداڵان زۆرجار لە کاتی تووشبووندا نیشانەیان لێ دەرناکەوێت، بەڵام هێشتا دەتوانن ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی تر بگوازنەوە. [٢] دوای ئەوەی کەسێک تەنها یەک جار تووشی ئەم ڤایرۆسە دەبێت، بۆ تەواوی تەمەنی بەرگری پەیدا دەکات و لێی دەپارێزرێت. [١٠] بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکەش ئەنجامدانی پشکنینی خوێن پێویستە، چونکە نیشانەکانی لە نیشانەی چەندین نەخۆشیی تر دەچن. [٢] ئەمە یەکێکە لەو پێنج ڤایرۆسە ناسراوەی کە دەبنە هۆی هەوکردنی جگەر، کە بریتین لە جۆرەکانی: A، B، C، D و E.

پێکوتەی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی کاریگەرە بۆ خۆپاراستن لە نەخۆشییەکە. [٢] [١١] [١٢] [١٣] [١٤] [١٥] هەندێک وڵات بە شێوەیەکی ڕۆتینی پێشنیاری دەکەن بۆ منداڵان و ئەو کەسانەی مەترسیی زیاتریان لەسەرە ئەگەر پێشتر نەکوتررابن. [٢] [١٦] پێدەچێت پێکوتەکە بۆ تەواوی تەمەن کاریگەر بێت. [٢] [١٤] ڕێکارەکانی تری خۆپاراستن دەست شۆردن و بەباشی کوڵاندنی خۆراک لەخۆ دەگرێت. [٢] هیچ چارەسەرێکی تایبەت و دیاریکراو بەردەست نییە؛ بەڵکو بەپێی پێویستیی نەخۆشەکە پشوودان و وەرگرتنی دەرمان بۆ کەمکردنەوەی دڵتێکەڵهاتن و سکچوون پێشنیار دەکرێت. [٢] تووشبوونەکە بەزۆری بەتەواوی نامێنێت بەبێ ئەوەی ببێتە هۆی نەخۆشییەکی درێژخایەنی جگەر. [٢] چارەسەری لەکارکەوتنی کتوپڕی جگەر، ئەگەر ڕووبدات، لە ڕێگەی چاندنی جگەرەوە دەبێت. [٢]

لەسەر ئاستی جیهان، ساڵانە نزیکەی ١.٤ ملیۆن حاڵەتی نیشانەدار ڕوودەدەن، [٢] و کۆی گشتیی تووشبوونەکانیش دەگاتە نزیکەی ١١٤ ملیۆن (حاڵەتە نیشانەدار و بێ‌ نیشانەکان پێکەوە). [٥] لەو ناوچانەی جیهاندا باوترە کە ژێرخانی ئاوەڕۆ و پاکوخاوێنییان لاوازە و ئاوی پاکیان کەمە. [١٦] لە وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا، نزیکەی ٩٠٪ی منداڵان تا تەمەنی ١٠ ساڵی تووش دەبن، هەر بۆیە تا دەگەنە تەمەنی پێگەیشتنیان بەرگریی تەواو پەیدا دەکەن. [١٦] لە وڵاتە مامناوەندەکاندا کە منداڵان لە تەمەنی بچووکدا بەرکەوتەیان نابێت و هەڵمەتی کوتانیش بەربڵاو نییە، زۆرجار نەخۆشییەکە بە شێوەی سەرهەڵدان و پەتا بڵاو دەبێتەوە. [١٦] [٦] هەوکردنی کتوپڕی جگەر جۆری ئەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بووە هۆی ١١,٢٠٠ گیانلەدەستدان. [١٦] ڕۆژی جیهانیی هەوکردنی جگەر هەموو ساڵێک لە ٢٨ی تەممووزدا بەڕێوە دەچێت بە مەبەستی هۆشیارکردنەوەی جیهان لەبارەی هەوکردنی ڤایرۆسیی جگەر. [١٦]

نیشانە و ماکەکان

[دەستکاری]

دەکرێت نیشانە سەرەتاییەکانی تووشبوون بە هەوکردنی جگەر جۆری ئەی لەگەڵ نیشانەکانی ئەنفلۆنزا تێکەڵ بکرێن، بەڵام هەندێک کەس، بەتایبەتی منداڵان، هیچ نیشانەیەکیان لێ دەرناکەوێت. نیشانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان دوو بۆ شەش هەفتە (قۆناغی کڕکەوتن - Incubation period) پاش تووشبوونە سەرەتاییەکە دەردەکەون. [١٧] نزیکەی ٩٠٪ی منداڵان هیچ نیشانەیەکیان نابێت. ماوەی نێوان تووشبوون و دەرکەوتنی نیشانەکان لەو کەسانەی نەخۆش دەکەون، دوو بۆ شەش هەفتەیە، کە تێکڕاکەی دەکاتە ٢٨ ڕۆژ. [١]

مەترسیی دەرکەوتنی نیشانەکان بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە تەمەنەوە؛ بە جۆرێک کە زیاتر لە ٨٠٪ی پێگەیشتووان نیشانەی گونجاویان لەگەڵ هەوکردنی کتوپڕی ڤایرۆسیی جگەر دەبێت، لە کاتێکدا زۆربەی منداڵان تووشبوونێکی بێ‌ نیشانە یان هەستپێنەکراو تێدەپەڕێنن. [١٨]

نیشانەکان بەزۆری کەمتر لە ٢ مانگ دەخایەنن، هەرچەندە هەندێک کەس دەکرێت تا ٦ مانگیش نەخۆش بن: [١٩]

  • شەکەتی
  • تا
  • هێڵنج
  • لەدەستدانی ئارەزووی خواردن
  • زەردوویی, زەردبوونی پێست یان سپێنەی چاو بەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی بیلیڕوبین لە خوێندا
  • تاریکبوونی ڕەنگی میز بۆ ڕەنگی قاوەییی کراوە، کە بەهۆی دەرکردنی زراو (Bile) لە سووڕی خوێنەوە بۆ ناو میز دروست دەبێت
  • سکچوون
  • پیسایی کاڵ یان ڕەنگ-خۆڵەمێشی (Acholic faeces)
  • ناڕەحەتی و ئازاری سک [٢٠]

نیشانە دەرەکییەکانی جگەر

[دەستکاری]

ئازاری جومگەکان، وەستانی دروستبوونی خڕۆکە سوورەکان (Red cell aplasia)، هەوکردنی پەنکریاس (Pancreatitis) و ئاوسانی گشتیی گرێ لیمفاوییەکان لە نیشانە دەرەکییە ئەگەردارەکانی ئەم ڤایرۆسەن. لەکارکەوتنی گورچیلە و هەوکردنی پەردەی دڵ (Pericarditis) زۆر دەگمەنن. [٢١] ئەگەر ئەم حاڵەتانەش ڕووبدەن، ئەوا بە شێوەیەکی کتوپڕ سەرهەڵدەدەن و لەگەڵ چاکبوونەوەی نەخۆشییەکەدا نامێنن. [ وەرگێڕان پێویستە ]

ڤایرۆسناسی

[دەستکاری]
Hepatitis A virus
Electron micrograph of Hepatitis A virus virions
Electron micrograph of Hepatitis A virus virions
Virus classification e
Unrecognized taxon (fix): Hepatovirus
Species:
Hepatovirus ahepa
Synonyms
  • Hepatitis A virus[٢٢]
  • Hepatovirus A
  • Human hepatitis A virus[٢٣]
  • Simian hepatitis A virus[٢٣]

پۆلێنناسی

[دەستکاری]

ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی، جۆرێکە لە ڤایرۆس کە سەر بە پیکۆرناڤیرالێس، خێزانی پیکۆرناڤیریدی، و ڕەگەزی هێپاتۆڤایرۆسە. مرۆڤ و بڕبڕەدارەکانی تر وەکو خانەخوێی سروشتی (Natural hosts) بۆ ئەم جۆرە کاردەکەن. [٢٤] [٢٥]

نۆ ئەندام لە هێپاتۆڤایرۆس دەستنیشان کراوە. [٢٦] ئەم جۆرانە دەبنە هۆی تووشکردنی شەمشەمەکوێرە، قرتێنەرەکان، ژیشک، و مشکی کەپوودرێژ. شیکارییە فایلیۆجینییەکان (Phylogenetic analysis) ئاماژە بەوە دەکەن کە هەوکردنی جگەری ئەی مرۆڤ سەرچاوەکەی قرتێنەرەکانە (Rodents). [٢٧]

جۆرە ڤایرۆسێک لە هێپاتۆڤایرۆس جۆری بی (Phopivirus) لە سەگی ئاوی (Seal) جیاکراوەتەوە. [٢٨] [٢٩] ئەم ڤایرۆسە نزیکەی ١٨٠٠ ساڵ لەمەوبەر لەگەڵ هێپاتۆڤایرۆس ئەی باوباپیرانی هاوبەشیان هەبووە. [ وەرگێڕان پێویستە ]

هێپاتۆڤایرۆسێکی تر – Marmota himalayana hepatovirus – لە جۆرە قرتێنەرێکی هیمالایایی بە ناوی (Marmota himalayana) جیاکراوەتەوە. [٣٠] پێدەچێت ئەم ڤایرۆسە نزیکەی ١٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لەگەڵ ئەو جۆرانەی تووشی مەیموونەکان دەبن، باوباپیرانی هاوبەشیان هەبووبێت. [ وەرگێڕان پێویستە ]

بۆماوە بابەتەکان

[دەستکاری]

یەک سیرۆتایپ (Serotype) و شەش جۆرە بۆماوەیی جیاواز (سێ مرۆڤی و سێ مەیموونی) لەم ڤایرۆسە ناسێنراون. [٣١] جۆرە بۆماوەییە مرۆڤییەکان بە ژمارەی ڕۆمانی I-III پۆلێن کراون. شەش ژێر-جۆر وەسف کراون (IA, IB, IIA, IIB, IIIA, IIIB). جۆرە مەیموونییەکانیش بە ژمارە IV-VI دیاریکراون. یەک نموونە (Isolate) لە جۆری VII کە لە مرۆڤەوە وەرگیراوە باسی لێوە کراوە، [٣٢] بەڵام دواتر لەژێر ناوی ژێر-جۆری IIB پۆلێن کرایەوە. [٣٣] جۆری III لە هەردوو مرۆڤ و مەیموونی کوندەپەپووەوە جیاکراوەتەوە. زۆربەی تووشبوونە مرۆڤییەکان لە جۆری Iـن. [٣٤] لە ناو نموونەکانی جۆری یەکەمیشدا (I)، ژێر-جۆری IA زۆرترین ڕێژە پێکدەهێنێت.

ڕێژەی بازدان لە ناو بۆماوەی ڤایرۆسەکەدا بە ١.٧٣ بۆ ٩.٧٦ × ١٠^-٤ گۆڕانکاریی نیوکلیۆتاید بۆ هەر شوێنێک لە ساڵێکدا خەمڵێنراوە. [٣٥] [٣٦] پێدەچێت جۆرە مرۆڤییەکان (Human strains) نزیکەی ٣٦٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە قەدە مەیموونییەکان جیابووبێتنەوە. [٣٦] ناوەندی تەمەنی جۆری III و IIIA بە ٥٩٢ و ٢٠٢ ساڵ خەمڵێنراوە. [٣٦]

پێکهاتە

[دەستکاری]

ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی ڤایرۆسێکی پیکۆرنا (Picornavirus)یە؛ واتە بەرگدار نییە (Non-enveloped) و پێکدێت لە ڕیزەیەکی تاکی ئاراستە-پۆزەتیڤی ئاڕ ئێن ئەی (positive-sense single-strand RNA) کە لە ناو بەرگێکی پرۆتینیدا (کەپسید) پێچراوەتەوە. [٣١] تەنها یەک سیرۆتایپی ڤایرۆسەکە دۆزراوەتەوە، بەڵام چەندین جۆری بۆماوەیی هەیە. [٣٧] بەکارهێنانی کۆدۆنەکان (Codons) لە ناو بۆماوەی ئەم ڤایرۆسەدا لایەنگیرە و بە شێوەیەکی ناسروشتی لە خانەخوێیەکەی جیاوازە. هەروەها خاوەنی پێگەیەکی ناوخۆیی لاوازە بۆ چوونە ناو ڕایبۆسۆم (IRES). [٣٨] لەو ناوچەیەی کە کۆد بۆ دروستکردنی کەپسیدی HAV دەکات، کۆمەڵە کۆدۆنێکی دەگمەنی زۆر پارێزراو هەن کە ڕێگری لە گۆڕانکاریی ئەنتیجینی (Antigenic variability) دەکەن. [٢٤] [٣٩]

ڕەگەز پێکهاتە سیمیتری کاپسید ڕێکخستنی جینۆمی بەشی جینۆمی
ڤایرۆسی جگەر ئایزۆساهدراڵ ساختە T=3 بێ پۆشاک هێڵی تاکلایەنە

سووڕی زۆربوون

[دەستکاری]

بڕبڕەدارەکانی وەکو مرۆڤ خانەخوێی سروشتیی ئەم ڤایرۆسەن. ڕێگەکانی گواستنەوە بریتین لە ڕێڕەوی پیسایی-دەم و هەروەها لە ڕێگەی خوێنەوە. [٢٤]

پاش قووتدان، ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەیلە ڕێگەی شانە ڕووکەشەکانی (ئێپیثیلیۆم) دەم و قوڕگ یان ڕیخۆڵەوە دەچێتە ناو سووڕی خوێنەوە. خوێن ڤایرۆسەکە دەگوازێتەوە بۆ ئامانجەکەی کە جگەرە، لەوێش لە ناو خانەکانی جگەر (Hepatocytes) و خانەکانی کوپفەر (ماکرۆفەیجەکانی جگەر)دا زۆر دەبێت. زۆربوونی ڤایرۆسەکە لە ناو سایتۆپلازمدا ڕوودەدات. چوونە ناو خانەی خانەخوێ لە ڕێگەی لکانی ڤایرۆسەکەوە دەبێت بە وەرگرەکان (Receptors)ی خانەخوێیەکەوە، کە دەبێتە هۆی قوتدانی خانەیی (Endocytosis). زۆربوونەکە شوێن مۆدێلی زۆربوونی ڤایرۆسەکانی RNAی ئاراستە-پۆزەتیڤ دەکەوێت. وەرگێڕان (Translation) لە ڕێگەی دەستپێشخەریی ڤایرۆسییەوە ڕوودەدات. ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی شیکردنەوەی خانەکە (Lysis) و ڤایرۆپۆرینەکانەوە لە خانەخوێیەکە دەردەچێت. پاشان ڤایرۆسەکان دەردەدرێنە ناو زراو و لە ڕێگەی پیساییەوە دەکرێنە دەرەوە. ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەیبە ڕێژەیەکی زۆر فڕێدەدرێتە دەرەوە نزیکەی ١١ ڕۆژ پێش دەرکەوتنی نیشانەکان یان دەرکەوتنی دژەتەنی (anti-HAV IgM) لە خوێندا. قۆناغی کڕکەوتن لە نێوان ١٥ بۆ ٥٠ ڕۆژدایە و مەترسیی گیانلەدەستدان لە کەسانی تووشبوودا کەمترە لە ٠.٥٪. [ وەرگێڕان پێویستە ]

لە ناو خانەکانی جگەردا، بۆماوەی RNA لە بەرگە پرۆتینییەکەی ئازاد دەکرێت و لەلایەن ڕایبۆسۆمەکانی خودی خانەکەوە وەردەگێڕدرێت. بە پێچەوانەی پیکۆرناڤایرۆسەکانی ترەوە، ئەم ڤایرۆسە پێویستی بە فاکتەری دەستپێکی یۆکاریۆتی 4Gی سەلامەت (eIF4G) هەیە بۆ دەستپێکردنی کرداری وەرگێڕان. [٤٠] پێویستبوون بەم فاکتەرە دەبێتە هۆی ئەوەی کە نەتوانێت دروستکردنی پرۆتینی خانەخوێیەکە بوەستێنێت. لەبەر ئەوە، ڤایرۆسەکە دەبێت بە شێوەیەکی لاواز کێبڕکێ لەگەڵ ئامێری وەرگێڕانی خانەکەدا بکات، کە ئەمەش ڕەنگە هۆکاری گەشەی لاوازی بێت لە کاتی چاندنی خانەییدا (Cell culture). (ئاراگۆنێس - Aragonès) و هاوکارانی لە ساڵی ٢٠١٠دا ئەو بیردۆزەیان خستەڕوو کە ڤایرۆسەکە بە شێوەیەکی سروشتی بەکارهێنانێکی زۆر ناجێگیری بۆ کۆدۆنەکان پەرەپێداوە بە بەراورد لەگەڵ خانەخوێیەکەیدا، ئەمەش بۆ ئەوەی کاریگەریی نەرێنی لەسەر خێرایی وەرگێڕانی پرۆتینە ڤایرۆسییەکان دروست بکات و کات بە پرۆتینەکانی کەپسید بدات تا بە باشترین شێوە بنوشتێنەوە. [٤٠]

هیچ مردنێکی خانەیی بەهۆی خودی ڤایرۆسەکەوە (Cytotoxicity) بەدی ناکرێت، کە پێدەچێت هۆکارەکەی پێویستیی خودی ڤایرۆسەکە بێت بە eIF4Gی سەلامەت، و زیانەکانی سەر جگەریش (Liver pathology) پێدەچێت بەهۆی کارلێکی سیستەمی بەرگرییەوە بێت (Immune-mediated).

ڕەگەز وردەکارییەکانی میوانداری گەرمبوونی شانە وردەکارییەکانی بەشداریکردن وردەکاری بڵاوکردنەوە شوێنی دووبارەکردنەوە شوێنی کۆبوونەوە گواستنەوە
ڤایرۆسی جگەر مرۆڤەکان؛ کڕکڕاگەکان جەرگ ئیندۆسایتۆزی وەرگری خانە لایسیس سایتوبڵازما سایتوبڵازما زارەکی-پیسایی؛ خوێن

گواستنەوە

[دەستکاری]

ڤایرۆسەکە بەشێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی ڕێڕەوی پیسایی-دەمەوە دەگوازرێتەوە، [٣] و تووشبوونەکان زۆرجار لە دۆخی کەمیی پاکوخاوێنی و قەرەباڵغی زۆردا ڕوودەدەن. هەوکردنی جگەر جۆری ئەی دەتوانێت لە ڕێگەی دەرزی و دەرەوەی ڕیخۆڵەکانەوە (Parenteral route) بگوێزرێتەوە، بەڵام زۆر بە دەگمەن لە ڕێگەی خوێن و بەرهەمەکانی خوێنەوە دەبێت. بڵاوبوونەوەی لە ڕێگەی خۆراکەوە باوە، [٤١] و خواردنی گوێچکەماسی کە لە ئاوی پیسدا پەروەردە کرابێت پەیوەندی بە مەترسییەکی بەرزی تووشبوونەوە هەیە. [٤٢] ڤایرۆسی HAV هەروەها دەکرێت لە ڕێگەی بەرکەوتنی سێکسییەوە بگوێزرێتەوە، بەتایبەتی لە ڕێگەی کردارە سێکسییەکانی دەم-کۆم و پەنجە-کۆمەوە. [٣] مرۆڤ تاکە سەرچاوەی سروشتی و گوازەرەوەی ئەم ڤایرۆسەیە؛ هیچ مێروو یان ئاژەڵێکی تری گوازەرەوەی ڤایرۆسەکە تا ئێستا نەناسێنراوە. هەروەها هیچ حاڵەتێکی درێژخایەنی (Chronic) ڤایرۆسەکە تۆمار نەکراوە.

نزیکەی ٤٠٪ی تەواوی حاڵەتەکانی هەوکردنی کتوپڕی ڤایرۆسیی جگەر بەهۆی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی یەوەن. کەسانی تووشبوو دەبنە گوازەرەوەی ڤایرۆسەکە نزیکەی ١٠ ڕۆژ پێش دەرکەوتنی نیشانەکان. ڤایرۆسەکە بەرگەی پاککەرەوەکان (Detergents)، ترش (pH 1)، توێنەرەکانی وەکو ئیثەر و کلۆرۆفۆرم، وشکبوونەوە، و پلەی گەرمی تا ٦٠ پلەی سیلیزی دەگرێت. دەتوانێت بۆ ماوەی چەندین مانگ لە ئاوی شیرین و سوێردا بژیێت. بڵاوبوونەوەی پەتاکان لە سەرچاوەی هاوبەشەوە (وەک ئاو و خۆراک) زۆر باون. تووشبوون لە ناو منداڵانی وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا زۆر باوە و دەگاتە ١٠٠٪، بەڵام پاش یەکەم تووشبوون، بەرگری بۆ تەواوی تەمەن دروست دەبێت. دەکرێت ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی لەکار بخرێت لە ڕێگەی چارەسەری ئاو بە کلۆر، فۆرمالین (٠.٣٥٪، لە ٣٧ پلەی سیلیزی، بۆ ٧٢ کاتژمێر)، ترشی پەراستیک (٢٪، بۆ ٤ کاتژمێر)، بێتا-پرۆپیۆلاکتۆن (٠.٢٥٪، بۆ ١ کاتژمێر)، و تیشکی سەروو وەنەوشەیی (2 μW/cm2/min).


لە وڵاتانی تازەپێگەیشتوو و ئەو ناوچانەی کە ستانداردەکانی پاکوخاوێنییان لاوازە، ڕێژەی تووشبوون بەم ڤایرۆسە بەرزە [٤٣] و نەخۆشییەکە بەزۆری لە قۆناغی منداڵیدا تووشی کەسەکان دەبێت. لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاستی داهات و زیادبوونی دەستڕاگەیشتن بە ئاوی پاک، ڕێژەی تووشبوون بە ڤایرۆسکە کەم دەکات. [٤٤] لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا، تووشبوون بەزۆری لە ناو ئەو گەنجانەدا ڕوودەدات کە بەرگرییان نییە، کە زۆربەیان لە کاتی گەشتکردن بۆ ئەو وڵاتانەی ڕێژەی نەخۆشییەکەیان بەرزە تووشی ڤایرۆسەکە دەبن [١] یان لە ڕێگەی بەرکەوتن بە کەسانی تووشبووەوە. سەرهەڵدانەکانی هەوکردنی جگەر ئەی کە پشت بە گواستنەوەی کەس-بۆ-کەس دەبەستن، لە سەنتەری شارە پێشکەوتووەکاندا خەریکە ڕوو لە زیادبوون دەکەن، کە بەشێکی زۆری هۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی تەوالێت و شوێنی دەستشۆردنی گونجاو بۆ کەسانی بێ‌ماڵ و حاڵ. [٤٥] [٤٦]

دەستنیشانکردن

[دەستکاری]
IgG، IgM، و ALT دوای تووشبوون بە ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی

هەرچەندە HAV بەرەو کۆتایی قۆناغی کڕکەوتن لە ڕێگەی پیساییەوە فڕێدەدرێتە دەرەوە، بەڵام دەستنیشانکردنی دروستی نەخۆشییەکە لە ڕێگەی دۆزینەوەی دژەتەنەکانی جۆری (IgM)ی تایبەت بە HAV لە خوێندا دەکرێت. [٤٧] دژەتەنی IgM تەنها دوای تووشبوونێکی کتوپڕ بە هەوکردنی جگەر جۆری ئەی لە خوێندا دەردەکەوێت. دەتوانرێت لە ماوەی ١-٢ هەفتە پاش تووشبوونە سەرەتاییەکە دەستنیشان بکرێت و تا ١٤ هەفتە دەمێنێتەوە. بوونی دژەتەنەکانی (IgG) لە خوێندا بەو مانایە دێت کە قۆناغی کتوپڕی نەخۆشییەکە تێپەڕیوە و کەسەکە بەرگریی پەیدا کردووە دژی تووشبوونی زیاتر. دژەتەنەکانی IgGی دژی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی هەروەها پاش وەرگرتنی پێکوتە لە خوێندا دەردەکەون، و پشکنینەکانی تایبەت بە هەڵسەنگاندنی بەرگری دژی ڤایرۆسەکە پشتیان بە دۆزینەوەی ئەم دژەتەنانە بەستووە. [٤٧]

لە کاتی قۆناغی کتوپڕی تووشبوونەکەدا، ئەنزیمی جگەری ناسراو بە (ئەلەنین ترانسفەرەیز - ALT) بە ڕێژەیەکی زۆر بەرزتر لە ئاستی ئاسایی لە خوێندا دەردەکەوێت. ئەم ئەنزیمە لەو خانانەی جگەرەوە دەردەدرێت کە بەهۆی ڤایرۆسەکەوە زیانیان بەرکەوتووە. [٤٨]

ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی لە خوێن (Viremia) و پیسایی کەسانی تووشبوودا بوونی دەبێت تا ٢ هەفتە پێش ئەوەی نیشانە کلینیکییەکانی نەخۆشییەکە دەربکەون.[٥٠] [٤٨]

خۆپاراستن

[دەستکاری]

دەتوانرێت ڕێگری لە هەوکردنی جگەر جۆری ئەی بکرێت لە ڕێگەی وەرگرتنی پێکوتە، پاکوخاوێنیی کەسی، و پاک ڕاگرتنی ژینگە. [٧] [٤٩]

کوتان

[دەستکاری]

دوو جۆرەکەی پێکوتەکە پێکهاتوون لە یان ڤایرۆسێکی لەکارخراوی هەوکردنی جگەری ئەی، یان ڤایرۆسێکی لاوازکراوی زیندوو. هەردووکیان بەرگرییەکی چالاک دژی تووشبوونی داهاتوو دروست دەکەن. پێکوتەکە لە زیاتر لە ٩٥٪ی حاڵەتەکاندا بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥ ساڵ پارێزگاری دژی ڤایرۆسکە دابین دەکات. [٥٠] لە ئەمریکا، ئەو پێکوتەیەی لەلایەن (مۆریس هیلەمان - Maurice Hilleman) و تیمەکەیەوە پەرەی پێدرا لە ساڵی ١٩٩٥دا مۆڵەتی پێدرا، [٥١] [٥٢] و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ منداڵانی ئەو ناوچانە بەکارهێنرا کە مەترسیی بەرزیان لەسەر بوو، پاشان لە ساڵی ١٩٩٩دا بڵاوکرایەوە بەسەر ئەو ناوچانەی تردا کە ڕێژەی تووشبوونیان تێدا بەرز دەبووەوە. [٥٣]

پێکوتەکە لە ڕێگەی دەرزییەوە دەدرێت. ژەمی یەکەم پارێزگارییەک دابین دەکات کە بۆ ماوەی یەک ساڵ دەخایەنێت و ٢-٤ هەفتە پاش کوتانەکە کاریگەرییەکەی دەست پێدەکات؛ دووەم ژەمی بەهێزکەر (Booster dose)، کە شەش بۆ ١٢ مانگ دواتر دەدرێت، بۆ زیاتر لە ٢٠ ساڵ پارێزگاری دابین دەکات. [٥٣]

پێکوتەکە لە ساڵی ١٩٩٢ ناسێنرا و سەرەتا پێشنیار کرا بۆ ئەو کەسانەی مەترسیی بەرزیان لەسەر بوو. لەو کاتەوە، بەحرەین و ئیسرائیل دەستیان کردووە بە بەرنامەکانی بنەبڕکردنی نەخۆشییەکە. [٥٤] لەو وڵاتانەی کە کوتانی بەرفراوان جێبەجێ کراوە، ڕێژەی تووشبوون بە هەوکردنی جگەر جۆری ئەی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە. [٥٥] [٥٦] [٥٧] [٥٨]

لە ئەمریکا، پێشنیار دەکرێت منداڵان لە تەمەنی ١ و ٢ ساڵیدا بکوترێن؛ [٢] پێکوتەی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی بۆ ئەو منداڵانەی تەمەنیان لە خوار ١٢ مانگەوەیە پێشنیار ناکرێت. [٥٩] هەروەها پێشنیار دەکرێت بۆ ئەو کەسانەی پێشتر نەکوترراون و بەرکەوتەیان هەبووە یان پێدەچێت بەهۆی گەشتکردنەوە تووشی بەرکەوتن ببن. [٢] سەنتەرەکانی کۆنترۆڵکردن و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکان لە ئەمریکا (CDC) پێشنیاری کوتان دژی نەخۆشییەکە دەکات بۆ ئەو پیاوانەی کە لەگەڵ پیاواندا پەیوەندیی سێکسییان هەیە. [٦٠]

چارەسەر

[دەستکاری]

هیچ چارەسەرێکی دیاریکراو و ناسراو بۆ هەوکردنی جگەر جۆری ئەی بوونی نییە. چاکبوونەوە لە نیشانەکان پاش تووشبوون دەکرێت چەند هەفتەیەک یان چەند مانگێک بخایەنێت. چارەسەرییەکان بە ئامانجی پاراستنی ئاسوودەیی نەخۆشەکە و هاوسەنگیی خۆراکیی پێویستن، لە نێویاندا قەرەبووکردنەوەی ئەو شلەمەنییانەی بەهۆی ڕشانەوە و سکچوونەوە لەدەست چوون. [٢٠]

پێشبینیی پزیشکی

[دەستکاری]

لە ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩١دا، ڕێژەی مردن بەهۆی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی بۆ دانیشتووانی گشتی بە ٠.٠١٥٪ خەمڵێنرا، بەڵام ئەم ڕێژەیە بەرزبووەوە بۆ ١.٨-٢.١٪ لەو کەسانەی تەمەنیان لە ٥٠ ساڵ و سەرووتر بوو و بەهۆی زەردوویی هەوکردنی جگەرەوە لە نەخۆشخانە خەوێندرابوون. [٦١] مەترسیی گیانلەدەستدان بەهۆی لەکارکەوتنی کتوپڕی جگەرەوە پاش تووشبوون بە ڤایرۆسەکە زیاد دەکات لەگەڵ هەڵکشانی تەمەن و لەو کاتانەی کەسەکە پێشتر نەخۆشییەکی درێژخایەنی جگەری هەبێت. [ وەرگێڕان پێویستە ]

ئەو منداڵە بچووکانەی کە تووشی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی دەبن بەزۆری فۆرمێکی سووکتری نەخۆشییەکەیان دەبێت، کە بە ئاسایی ١-٣ هەفتە دەخایەنێت، لە کاتێکدا پێگەیشتووان زۆرجار دووچاری جۆرێکی زۆر توندتری نەخۆشییەکە دەبنەوە. [٤١]

بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی جگەر ئەی██ بەرز: بەربڵاوی بەرزترە لە ٨٪ ██ مامناوەند: لە نێوان ٢٪ بۆ ٧٪ ██ نزم: کەمتر لە ٢٪

لەسەر ئاستی جیهان، بڕوا وایە ساڵانە تووشبوونی نیشانەداری ڤایرۆسەکە لە نزیکەی ١.٤ ملیۆن کەسدا ڕووبدات. [٢] لە ساڵی ٢٠١٥دا کۆی گشتیی تووشبوونەکان (بێ‌نیشانە و نیشانەدار پێکەوە) گەیشتە نزیکەی ١١٤ ملیۆن حاڵەت. [٦] [٥] هەوکردنی کتوپڕی جگەر جۆری ئەی لە ساڵی ٢٠١٥دا بووە هۆی ١١,٢٠٠ گیانلەدەستدان. [٦٢] لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا ڕێژەی سووڕانەوەی ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی کەمە، لە کاتێکدا لە وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا ئەم ڕێژەیە زۆر بەرزترە. زۆربەی هەرزەکاران و پێگەیشتووان لە وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا پێشتر نەخۆشییەکەیان گرتووە، هەر بۆیە بەرگرییان پەیدا کردووە. [٦٢] لە وڵاتە مامناوەندەکاندا پێگەیشتووان لەوانەیە لە مەترسیی نەخۆشییەکەدا بن بەهۆی هەبوونی ئەگەری بەرکەوتنیان پێی. [٦٢]

وڵاتان

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٩٧دا زیاتر لە ٣٠,٠٠٠ حاڵەتی هەوکردنی جگەر جۆری ئەی لە ئەمریکا لەلایەن CDC ڕاگەیەندرا، بەڵام لەو کاتەوە ژمارەکە دابەزیوە بۆ کەمتر لە ٢,٠٠٠ حاڵەتی تۆمارکراوی ساڵانە. [٦٣]

بەربڵاوترین سەرهەڵدانی هەوکردنی جگەر ئەی لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٨دا ڕوویدا لە ویلایەتی کێنتاکی. بڕوا وایە سەرهەڵدانەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ دەستی پێکردبێت. [٦٤] تا تەممووزی ٢٠١٨، نزیکەی ٤٨٪ی ناوچەکانی ویلایەتەکە بەلایەنی کەمەوە یەک حاڵەتی هەوکردنی جگەر ئەییان تێدا تۆمار کرابوو، و کۆی گشتیی حاڵەتە گومانلێکراوەکانیش گەیشتە ٩٦٩ حاڵەت لەگەڵ شەش گیانلەدەستدان (٤٨٢ حاڵەت تەنها لە شاری لویسڤیل، کێنتاکی بوون). تا مانگی تەممووزی ٢٠١٩ سەرهەڵدانەکە گەیشتە ٥,٠٠٠ حاڵەت و ٦٠ گیانلەدەستدان، بەڵام خێرایی بڵاوبوونەوەکەی کەم بووەوە بۆ تەنها چەند حاڵەتێکی نوێ لە مانگێکدا.

سەرهەڵدانێکی تری بەرفراوان لە ئەمریکا، کە بڵاوبوونەوەکەی ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کاریگەری لەسەر لانی کەم ٦٤٠ کەس دانا (و بووە هۆی گیانلەدەستدانی چوار کەس) لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئۆهایۆ و باشووری ڕۆژئاوای پێنسیلڤانیا لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٠٣دا. هۆکاری ئەم سەرهەڵدانە خرایە ئەستۆی پیازی سەوزی پیسبوو لە چێشتخانەیەک لە مۆناکا، پێنسیلڤانیا. [٦٥] [٦٦] لە ساڵی ١٩٨٨دا، زیاتر لە ٣٠٠,٠٠٠ کەس لە شەنگەهای لە وڵاتی چین تووشی ڤایرۆسەکە بوون پاش خواردنی گوێچکەماسی (Anadara subcrenata) کە لە ڕووبارێکی پیسبووەوە دەرهێنرابوون. لە حوزەیرانی ٢٠١٣دا، فرۆشگاکانی کۆستکۆ (Costco)ی ئەمریکی جۆرێک لە توتڕک و شاتووتی بەستوویان لە بازاڕەکان کێشایەوە کە لەلایەن نزیکەی ٢٤٠,٠٠٠ کەسەوە کڕدرابوو، ئەمەش دوای ئەوەی لانیکەم ١٥٨ کەس تووشی ڤایرۆسەکە بوون کە ٦٩ کەسیان لە نەخۆشخانە خەوێندران. [٦٧] لە نیسانی ٢٠١٦دا، دیسانەوە هەمان کۆمپانیا بەرهەمی توتڕکی بەستووی لە بازاڕەکان کێشایەوە، پاش ئەوەی لانی کەم ١٣ کەس لە کەنەدا تووشی ڤایرۆسەکە بوون کە سێ کەسیان لە نەخۆشخانە خەوێندران. لە ئوسترالیا لە شوباتی ٢٠١٥، بەرهەمێکی توتڕک و شاتووتی بەستوو کێشرایەوە پاش ئەوەی لانی کەم ١٩ کەس بەهۆی خواردنی بەرهەمەکەوە تووشی نەخۆشییەکە بوون. [٦٨] لە ساڵی ٢٠١٧دا، ویلایەتی کالیفۆرنیا (بە تایبەتی لە دەوروبەری سان دیێگۆ)، میشیگان، و یوتا کۆمەڵێک سەرهەڵدانی هەوکردنی جگەری جۆری ئەیان ڕاگەیاند کە بووە هۆی زیاتر لە ٨٠٠ حاڵەتی خەواندن لە نەخۆشخانە و ٤٠ گیانلەدەستدان. [٦٩] [٧٠]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]

Page داڕێژە:Reflist/styles.css has no content.

  1. 1 2 3 4 Connor BA (٢٠٠٥). «Hepatitis A vaccine in the last-minute traveler». Am. J. Med. ١١٨ (Suppl 10A): ٥٨S–٦٢S. doi:١٠.١٠١٦/j.amjmed.٢٠٠٥.٠٧.٠١٨. PMID ١٦٢٧١٥٤٣. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «pmid16271543» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Matheny، SC؛ Kingery، JE (١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢). «Hepatitis A.». Am Fam Physician. ٨٦ (11): ١٠٢٧–١٠٣٤, quiz ١٠١٠–١٠١٢. PMID ٢٣١٩٨٦٧٠. لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «AFP2012» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  3. 1 2 3 4 Gilson، R؛ Brook، MG (کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦). «Part 2: Testing guidelines for individual sexually transmitted infections — Hepatitis A, B, and C». Sexually Transmitted Infections. ٨٢ (4). BMJ Group: ٣٥–٣٩. doi:١٠.١١٣٦/sti.٢٠٠٦.٠٢٣٢١٨. ISSN ١٤٧٢-٣٢٦٣. PMC ٢٥٦٣٩٠٠. PMID ١٧١٥١٠٥٢. Hepatitis A virus (HAV) is transmitted faeco-orally. There is evidence for sexual transmission between homosexual men with several outbreaks reported. The specific risk factors are not well defined but probably relate to oro-anal or digital-rectal contact, particularly in settings such as public saunas and dark rooms. Acute icteric hepatitis appears after an incubation period of 15–45 days, symptoms last for about 6 weeks, and it is only rarely fatal. Most infections are asymptomatic (but severity increases with age). Infectivity lasts from approximately 2 weeks before the onset of jaundice to 1 week after.
  4. ↑ Patterson، Jenna؛ Irving، Greg J؛ Li، Yu Qi؛ Jiang، Yue؛ Mearns، Helen؛ Pope، Daniel؛ Muloiwa، Rudzani؛ Hussey، Gregory D؛ Kagina، Benjamin M (١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩). «Hepatitis A immunisation in persons not previously exposed to hepatitis A». Cochrane Database of Systematic Reviews. doi:١٠.١٠٠٢/١٤٦٥١٨٥٨.CD٠١٣٥٠٠. PMC ٦٩٠٢٢٧٧.
  5. 1 2 3 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». The Lancet. ٣٨٨ (10053): ١٥٤٥–١٦٠٢. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(١٦)٣١٦٧٨-٦. PMC ٥٠٥٥٥٧٧. PMID ٢٧٧٣٣٢٨٢. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «GBD2015Pre» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  6. 1 2 3 GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators (٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». The Lancet. ٣٨٨ (10053): ١٤٥٩–١٥٤٤. doi:١٠.١٠١٦/s٠١٤٠-٦٧٣٦(١٦)٣١٠١٢-١. PMC ٥٣٨٨٩٠٣. PMID ٢٧٧٣٣٢٨١. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «GBD2015De» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  7. 1 2 Ryan KJ، Ray CG، eds. (٢٠٠٤). Sherris Medical Microbiology (چاپی 4th). McGraw Hill. لاپەڕە ٥٤١–٤. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٣٨٥-٨٥٢٩-٠. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Sherris» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  8. ↑ «Hepatitis». U.S. National Library of Medicine. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  9. ↑ Bellou، M.؛ Kokkinos، P.؛ Vantarakis، A. (ئازاری ٢٠١٣). «Shellfish-borne viral outbreaks: a systematic review». Food Environ Virol. ٥ (1): ١٣–٢٣. doi:١٠.١٠٠٧/s١٢٥٦٠-٠١٢-٩٠٩٧-٦. PMID ٢٣٤١٢٧١٩. S2CID ١٦٢٧٣٣٨٥.
  10. ↑ The Encyclopedia of Hepatitis and Other Liver Diseases. Infobase. ٢٠٠٦. لاپەڕە ١٠٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٦٠-٦٩٩٠-٣. لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  11. ↑ «Hepatitis A outbreaks bring back focus on vaccination in Kerala». ٢٠٢٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  12. ↑ «Viral hepatitis could cause liver cancer: Here's what you need to know about prevention and treatment». ٢٠٢٣. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  13. ↑ «Indian Immunologicals unveils indigenously developed Hepatitis A vaccine». ٢٠٢٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  14. 1 2 «Hepatitis A vaccine: How long does it last?». www.medicalnewstoday.com (بە ئینگلیزی). ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤. لە ١ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  15. ↑ Van Damme، Pierre؛ Hendrickx، Greet (٢٠٢١). «Hepatitis A Vaccines». لە Vesikari، Timo؛ Van Damme، Pierre (eds.). Pediatric Vaccines and Vaccinations: A European Textbook (بە ئینگلیزی). Cham: Springer International Publishing. لاپەڕە ١١٥–١٢٥. doi:١٠.١٠٠٧/٩٧٨-٣-٠٣٠-٧٧١٧٣-٧_١٢. ژپنک ٩٧٨-٣-٠٣٠-٧٧١٧٣-٧. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  16. 1 2 3 4 5 6 «Hepatitis A». تەممووزی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  17. ↑ «What Is Hepatitis A (Hep A)? Vaccine, Symptoms, & Treatment». ١٧ی ئایاری ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی ئایاری ٢٠٠٧ ھێنراوە.
  18. ↑ Ciocca M. (٢٠٠٠). «Clinical course and consequences of hepatitis A infection». Vaccine. ١٨: ٧١–٧٤. doi:١٠.١٠١٦/S٠٢٦٤-٤١٠X(٩٩)٠٠٤٧٠-٣. PMID ١٠٦٨٣٥٥٤.
  19. ↑ «What is Hepatitis A - FAQ | REDIRECT | CDC». ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ ھێنراوە.
  20. 1 2 «Hepatitis A». لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «who.int» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  21. ↑ Mauss، Stefan؛ Berg، Thomas؛ Rockstroh، Juergen؛ Sarrazin، Christoph (٢٠١٢). Hepatology: A clinical textbook. Germany: Flying publisher. لاپەڕە ٢٩–٣٠. ژپنک ٩٧٨-٣-٩٢٤٧٧٤-٧٣-٨.
  22. ↑ Knowles، Nick (٧ی تەممووزی ٢٠١٤). «Rename12 Picornavirus species» (PDF). International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) (بە ئینگلیزی). لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  23. 1 2 van Regenmortel, M.H.V., Fauquet, C.M., Bishop, D.H.L., Carstens, E.B., Estes, M.K., Lemon, S.M., Maniloff, J., Mayo, M.A., McGeoch, D.J., Pringle, C.R. and Wickner, R.B. (2000). Virus taxonomy. Seventh report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Academic Press, San Diego. p672 https://ictv.global/ictv/proposals/ICTV%207th%20Report.pdf 2023-02-16 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە..
  24. 1 2 3 «Hepatovirus ~ ViralZone». لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «ViralZone» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  25. ↑ ICTV. «Home | ICTV». لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  26. ↑ «Current ICTV Taxonomy Release | ICTV». talk.ictvonline.org. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئازاری ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  27. ↑ Drexler، Jan Felix؛ Corman، Victor M.؛ Lukashev، Alexander N.؛ van den Brand، Judith M. A.؛ Gmyl، Anatoly P.؛ Brünink، Sebastian؛ Rasche، Andrea؛ Seggewiß، Nicole؛ Feng، Hui؛ Leijten، Lonneke M.؛ Vallo، Peter؛ Kuiken، Thijs؛ Dotzauer، Andreas؛ Ulrich، Rainer G.؛ Lemon، Stanley M. (٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥). «Evolutionary origins of hepatitis A virus in small mammals». Proceedings of the National Academy of Sciences (بە ئینگلیزی). ١١٢ (49): ١٥١٩٠–١٥١٩٥. Bibcode:٢٠١٥PNAS..١١٢١٥١٩٠D. doi:١٠.١٠٧٣/pnas.١٥١٦٩٩٢١١٢. ISSN ٠٠٢٧-٨٤٢٤. PMC ٤٦٧٩٠٦٢. PMID ٢٦٥٧٥٦٢٧. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  28. ↑ Anthony SJ، St Leger JA، Liang E، Hicks AL، Sanchez-Leon MD، Jain K، Lefkowitch JH، Navarrete-Macias I، Knowles N، Goldstein T، Pugliares K، Ip HS، Rowles T، Lipkin WI (٢٠١٥). «Discovery of a novel hepatovirus (Phopivirus of seals) related to human hepatitis A virus». mBio. ٦ (4) e01180–15. Bibcode:٢٠١٥mBio....٦١٨٠١٥S. doi:١٠.١١٢٨/mBio.٠١١٨٠-١٥. PMC ٤٥٥٠٦٩٦. PMID ٢٦٣٠٧١٦٦. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  29. ↑ «Home | ICTV». International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  30. ↑ Yu JM، Li LL، Zhang CY، Lu S، Ao YY، Gao HC، Xie ZP، Xie GC، Sun XM، Pang LL، Xu JG، Lipkin WI، Duan ZJ (٢٠١٦). «A novel hepatovirus identified in wild woodchuck Marmota himalayana». Sci Rep. ٦ 22361. Bibcode:٢٠١٦NatSR...٦٢٢٣٦١Y. doi:١٠.١٠٣٨/srep٢٢٣٦١. PMC ٤٧٧٠٣١٩. PMID ٢٦٩٢٤٤٢٦. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  31. 1 2 Cristina J، Costa-Mattioli M (ئابی ٢٠٠٧). «Genetic variability and molecular evolution of hepatitis A virus». Virus Res. ١٢٧ (2): ١٥١–١٥٧. doi:١٠.١٠١٦/j.virusres.٢٠٠٧.٠١.٠٠٥. PMID ١٧٣٢٨٩٨٢. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «pmid17328982» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  32. ↑ Ching KZ، Nakano T، Chapman LE، Demby A، Robertson BH (کانوونی دووەمی ٢٠٠٢). «Genetic characterization of wild-type genotype VII hepatitis A virus». J. Gen. Virol. ٨٣ (Pt 1): ٥٣–٦٠. doi:١٠.١٠٩٩/٠٠٢٢-١٣١٧-٨٣-١-٥٣. PMID ١١٧٥٢٧٠٠.
  33. ↑ Lu، Ling؛ Ching، Karen Z.؛ de Paula، Vanessa Salete؛ Nakano، Tatsunori؛ Siegl، Gunter؛ Weitz، Manfred؛ Robertson، Betty H. (١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤). «Characterization of the complete genomic sequence of genotype II hepatitis A virus (CF53/Berne isolate)». Journal of General Virology (بە ئینگلیزی). ٨٥ (10): ٢٩٤٣–٢٩٥٢. doi:١٠.١٠٩٩/vir.٠.٨٠٣٠٤-٠. ISSN ٠٠٢٢-١٣١٧. PMID ١٥٤٤٨٣٥٧. لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  34. ↑ de Paula VS، Baptista ML، Lampe E، Niel C، Gaspar AM (کانوونی دووەمی ٢٠٠٢). «Characterization of hepatitis A virus isolates from subgenotypes IA and IB in Rio de Janeiro, Brazil». J. Med. Virol. ٦٦ (1): ٢٢–٧. doi:١٠.١٠٠٢/jmv.٢١٠٦. PMID ١١٧٤٨٦٥٤. S2CID ٤٢٧٧٥١٣٢.
  35. ↑ Moratorio G، Costa-Mattioli M، Piovani R، Romero H، Musto H، Cristina J (تشرینی دووەمی ٢٠٠٧). «Bayesian coalescent inference of hepatitis A virus populations: evolutionary rates and patterns». J. Gen. Virol. ٨٨ (Pt 11): ٣٠٣٩–٣٠٤٢. doi:١٠.١٠٩٩/vir.٠.٨٣٠٣٨-٠. PMID ١٧٩٤٧٥٢٨.
  36. 1 2 3 Kulkarni MA، Walimbe AM، Cherian S، Arankalle VA (کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩). «Full length genomes of genotype IIIA Hepatitis A Virus strains (1995–2008) from India and estimates of the evolutionary rates and ages». Infect. Genet. Evol. ٩ (6): ١٢٨٧–١٢٩٤. Bibcode:٢٠٠٩InfGE...٩.١٢٨٧K. doi:١٠.١٠١٦/j.meegid.٢٠٠٩.٠٨.٠٠٩. PMID ١٩٧٢٣٥٩٢. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  37. ↑ Costa-Mattioli M، Di Napoli A، Ferré V، Billaudel S، Perez-Bercoff R، Cristina J (کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣). «Genetic variability of hepatitis A virus». J. Gen. Virol. ٨٤ (Pt 12): ٣١٩١–٣٢٠١. doi:١٠.١٠٩٩/vir.٠.١٩٥٣٢-٠. PMID ١٤٦٤٥٩٠١.
  38. ↑ Whetter LE، Day SP، Elroy-Stein O، Brown EA، Lemon SM (ئابی ١٩٩٤). «Low efficiency of the 5' nontranslated region of hepatitis A virus RNA in directing cap-independent translation in permissive monkey kidney cells». J. Virol. ٦٨ (8): ٥٢٥٣–٥٢٦٣. doi:١٠.١١٢٨/JVI.٦٨.٨.٥٢٥٣-٥٢٦٣.١٩٩٤. PMC ٢٣٦٤٧٠. PMID ٨٠٣٥٥٢٢.
  39. ↑ Aragonès L، Bosch A، Pintó RM (شوباتی ٢٠٠٨). «Hepatitis A virus mutant spectra under the selective pressure of monoclonal antibodies: codon usage constraints limit capsid variability». J. Virol. ٨٢ (4): ١٦٨٨–١٧٠٠. doi:١٠.١١٢٨/JVI.٠١٨٤٢-٠٧. PMC ٢٢٥٨٧٠٠. PMID ١٨٠٥٧٢٤٢.
  40. 1 2 Aragonès L، Guix S، Ribes E، Bosch A، Pintó RM (ئازاری ٢٠١٠). Andino R (ed.). «Fine-tuning translation kinetics selection as the driving force of codon usage bias in the hepatitis A virus capsid». PLOS Pathog. ٦ (3) e1000797. doi:١٠.١٣٧١/journal.ppat.١٠٠٠٧٩٧. PMC ٢٨٣٢٦٩٧. PMID ٢٠٢٢١٤٣٢.
  41. 1 2 Brundage SC، Fitzpatrick AN (٢٠٠٦). «Hepatitis A». Am Fam Physician. ٧٣ (12): ٢١٦٢–٢١٦٨. PMID ١٦٨٤٨٠٧٨. لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «pmid16848078» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  42. ↑ Lees D (٢٠٠٠). «Viruses and bivalve shellfish». Int. J. Food Microbiol. ٥٩ (1–2): ٨١–١١٦. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٦٨-١٦٠٥(٠٠)٠٠٢٤٨-٨. PMID ١٠٩٤٦٨٤٢.
  43. ↑ Steffen R (تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥). «Changing travel-related global epidemiology of hepatitis A». Am. J. Med. ١١٨ (Suppl 10A): ٤٦S–٤٩S. doi:١٠.١٠١٦/j.amjmed.٢٠٠٥.٠٧.٠١٦. PMID ١٦٢٧١٥٤١.
  44. ↑ Jacobsen KH، Koopman JS (٢٠٠٥). «The effects of socioeconomic development on worldwide hepatitis A virus seroprevalence patterns». Int J Epidemiol. ٣٤ (3): ٦٠٠–٦٠٩. doi:١٠.١٠٩٣/ije/dyi٠٦٢. PMID ١٥٨٣١٥٦٥.
  45. ↑ Peak، Corey (١ی تەممووزی ٢٠٢٠). «Homelessness and Hepatitis A-- San Diego County, 2016-2018». Clinical Infectious Diseases. ٧١ (1): ١٤–٢١. doi:١٠.١٠٩٣/cid/ciz٧٨٨. PMC ١٠٩٥٦٤٠٢. PMID ٣١٤١٢٣٥٨.
  46. ↑ Lucero-Obusan، Cynthia (٣٠ی ئایاری ٢٠١٩). «Acute Hepatitis A Infections among Veterans in Outbreak States, 2016-2018». Online Journal of Public Health Informatics. ١١ (4): ٣٠٧–٣١٧. doi:١٠.٥٢١٠/ojphi.v١١i١.٩٩٤٧. PMC ٦٦٠٦٢١٨. PMID ٦٦٠٦٢١٨.
  47. 1 2 Stapleton JT (١٩٩٥). «Host immune response to hepatitis A virus». J. Infect. Dis. ١٧١ (Suppl 1): S٩–١٤. doi:١٠.١٠٩٣/infdis/١٧١.Supplement_١.S٩. PMID ٧٨٧٦٦٥٤.
  48. 1 2 Musana KA، Yale SH، Abdulkarim AS (٢٠٠٤). «Tests of Liver Injury». Clin Med Res. ٢ (2): ١٢٩–١٣١. doi:١٠.٣١٢١/cmr.٢.٢.١٢٩. PMC ١٠٦٩٠٨٣. PMID ١٥٩٣١٣٤٧. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «pmid15931347» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  49. ↑ «Hepatitis A - Prevention - NHS Choices». NHS Choices. ٢١ی ئازاری ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٩ ئەرشیڤ کراوە.
  50. ↑ Nothdurft HD (تەممووزی ٢٠٠٨). «Hepatitis A vaccines». Expert Rev Vaccines. ٧ (5): ٥٣٥–٥٤٥. doi:١٠.١٥٨٦/١٤٧٦٠٥٨٤.٧.٥.٥٣٥. PMID ١٨٥٦٤٠٠٩. S2CID ٢٢٤٥٢٩٣٢.
  51. ↑ «Hepatitis A: Vaccine Licensed | History of Vaccines». www.historyofvaccines.org (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  52. ↑ Tulchinsky، Theodore H. (٢٠١٨). «Maurice Hilleman: Creator of Vaccines That Changed the World». Case Studies in Public Health: ٤٤٣–٤٧٠. doi:١٠.١٠١٦/B٩٧٨-٠-١٢-٨٠٤٥٧١-٨.٠٠٠٠٣-٢. ژپنک ٩٧٨-٠-١٢-٨٠٤٥٧١-٨. PMC ٧١٥٠١٧٢.
  53. 1 2 Vaccine Information Statement. ٢١ی ئازاری ٢٠٠٦ https://web.archive.org/web/20071120133442/http://www.cdc.gov/vaccines/pubs/vis/downloads/vis-hep-a.pdf. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٧ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی) ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «CDC_2006» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  54. ↑ André FE (٢٠٠٦). «Universal Mass Vaccination Against Hepatitis A». Mass Vaccination: Global Aspects — Progress and Obstacles. Current Topics in Microbiology and Immunology. بەرگی ٣٠٤. لاپەڕە ٩٥–١١٤. doi:١٠.١٠٠٧/٣-٥٤٠-٣٦٥٨٣-٤_٦. ژپنک ٩٧٨-٣-٥٤٠-٢٩٣٨٢-٨. PMID ١٦٩٨٩٢٦٦.
  55. ↑ Arankalle VA، Chadha MS، Chitambar SD، Walimbe AM، Chobe LP، Gandhe SS (٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١). «Changing epidemiology of hepatitis A and hepatitis E in urban and rural India (1982-98)». Journal of Viral Hepatitis. ٨ (4): ٢٩٣–٣٠٣. doi:١٠.١٠٤٦/j.١٣٦٥-٢٨٩٣.٢٠٠١.٠٠٢٧٩.x. PMID ١١٤٥٤١٨٢. S2CID ٨٧٦١٦٥١.
  56. ↑ Estripeaut، Dora؛ Contreras، Rodolfo؛ Tinajeros، Olga؛ Castrejón، Maria Mercedes؛ Shafi، Fakrudeen؛ Ortega-Barria، Eduardo؛ Deantonio، Rodrigo (٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥). «Impact of Hepatitis A vaccination with a two-dose schedule in Panama: Results of epidemiological surveillance and time trend analysis». Vaccine. ٣٣ (28). Elseiver: ٣٢٠٠–٣٢٠٧. doi:١٠.١٠١٦/j.vaccine.٢٠١٥.٠٤.١٠٠. PMID ٢٥٩٨١٤٩٠.
  57. ↑ Cui F، Hadler SC، Zheng H، Wang F، Zhenhua W، Yuansheng H، Gong X، Chen Y، Liang X، et al. (٢٠٠٩). «Hepatitis A surveillance and vaccine use in China from 1990 through 2007». J Epidemiol. ١٩ (4): ١٨٩–١٩٥. doi:١٠.٢١٨٨/jea.JE٢٠٠٨٠٠٨٧. PMC ٣٩٢٤١٠٨. PMID ١٩٥٦١٣٨٣.
  58. ↑ Daniels D، Grytdal S، Wasley A (ئایاری ٢٠٠٩). «Surveillance for acute viral hepatitis — United States, 2007» (PDF). MMWR Surveill Summ. ٥٨ (3): ١–٢٧. PMID ١٩٤٧٨٧٢٧. لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF).
  59. ↑ «Hepatitis A Q&As for Health Professionals | CDC». www.cdc.gov (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  60. ↑ «Gay & Bisexual Men - Vaccination Against Hepatitis A, B | CDC». www.cdc.gov (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٣١ی ئایاری ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  61. ↑ https://web.archive.org/web/20201030200125/https://www.aabb.org/tm/eid/Documents/hepatitis-a-virus.pdf. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  62. 1 2 3 Jacobsen، KH؛ Wiersma, ST (٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠). «Hepatitis A virus seroprevalence by age and world region, 1990 and 2005». Vaccine. ٢٨ (41): ٦٦٥٣–٦٦٥٧. doi:١٠.١٠١٦/j.vaccine.٢٠١٠.٠٨.٠٣٧. PMID ٢٠٧٢٣٦٣٠.
  63. ↑ «Hepatitis A». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  64. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "KentuckyNews2019" نەدراوە
  65. ↑ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (تشرینی دووەمی ٢٠٠٣). «Hepatitis A outbreak associated with green onions at a restaurant—Monaca, Pennsylvania, 2003» (PDF). MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. ٥٢ (47): ١١٥٥–٧. PMID ١٤٦٤٧٠١٨. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF).
  66. ↑ Wheeler C، Vogt TM، Armstrong GL، et al. (ئەیلوولی ٢٠٠٥). «An outbreak of hepatitis A associated with green onions». N. Engl. J. Med. ٣٥٣ (9): ٨٩٠–٧. doi:١٠.١٠٥٦/NEJMoa٠٥٠٨٥٥. PMID ١٦١٣٥٨٣٣.
  67. ↑ «Outbreak of Hepatitis A, Linked to Pomegranate Seeds | CDC». Viral Hepatitis. ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئابی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە.
  68. ↑ «Fourth frozen berry product recalled in hepatitis A scare». ١٧ی شوباتی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی شوباتی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە.
  69. ↑ Ramseth, Luke (١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧). «Utah's hepatitis A outbreak among the homeless is one of three big flare-ups around the country». لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  70. ↑ «San Diego is struggling with a huge hepatitis A | Word Range». wordrange.us (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە.

بەستەری دەرەکی

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ھەوکردنی جگەر ئەی تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ھەوکردنی_جگەر_ئەی&oldid=1602222»