ھێنری شەشەم
| ھێنری شەشەم | |
|---|---|
| بە ئینگلیزی: Henry VI | |
 | |
| لەدایکبوون | ٦ی کانوونی یەکەمی ١٤٢١ قەڵای ویندسۆڕ، شانشینی یەکگرتوو |
| مردن | ٢١ی ئایاری ١٤٧١ (٤٩ ساڵ ژیاوە) تاوەری لەندەن، شانشینی یەکگرتوو |
| نازناو | دووک، Monarch of England |
| شوێنی ناشتن | St George's Chapel, Windsor |
| باوک | ھێنری پێنجەمی ئینگلتەرا |
| دایک | Catherine of Valois |
| خوشک و برا | Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond، Jasper Tudor |
| ھاوسەر | Margaret of Anjou |
| منداڵ | Edward of Westminster |
| خێزان | House of Lancaster |
| شوێنی دەستبەسەرکردن | تاوەری لەندەن |
| پیشە | سیاسەتوان، پاشا |
| پۆستەکان | Monarch of England، Monarch of England، duke of Aquitaine، Lord of Ireland، Lord of Ireland |
| ئایین | کاسۆلیکی |
| خەڵاتەکان | Golden Rose |
| وێنا کرا | King Henry VI، King Henry VI (1421–1471) |
ھێنری شەشەم (٦ی کانوونی دووەمی ١٤٢١ – ٢١ی ئایاری ١٤٧١) لە ساڵانی ١٤٢٢ تا ١٤٦١ و ١٤٧٠ تا ١٤٧١ پاشای ئینگلتەرا بووە، [١] و لە ساڵی ١٤٢٢ تا ١٤٥٣ پاشای جێنانکۆکی فەرەنسا بووە. تاکە منداڵی ھێنری پێنجەم بووە، لە تەمەنی ھەشت مانگیدا، دوای مردنی باوکی، تەختی پاشایەتی ئینگلتەرای گرتەدەست و دوای مردنی چارڵزی شەشەم کە دەکاتە باپیری لە دایکییەوە و پاشای فەرەنسا بوو، دوای مردنی وەک پاشای فەرەنسا شوێی گرتەوە.
ھێنری لە کاتی جەنگی سەد ساڵەی (١٣٣٧–١٤٥٣) لەدایک بووە. تاکە پاشای ئینگلیزییە کە تاجی پادشای فەرەنسای لەسەر دانراوە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٤٣١ لە نۆتردام دی پاریس بە ناوی ھێنری دووەم تاجی پاشایەتی لەسەر دانرا.
بە پێچەوانەی باوکییەوە، ھێنری شەشەم بە ترسنۆک، پاسیڤ، خێرخوازی و ڕق لە شەڕ و توندوتیژی وەسف دەکرا. لە ساڵی ١٤٤٥ ھێنری ھاوسەرگیری لەگەڵ مارگریتی ئەنجو خوشکەزای چارڵی حەوتەم دەکات بە ھیوای بەدەستھێنانی ئاشتی؛ بەڵام سیاسەتی ئاشتی شکستی ھێنا و شەڕ دەستی پێکردەوە. تا ساڵی ١٤٥٣، کالاس تاکە خاک بوو کە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە لە کیشوەری ئەورووپا بەڕێوەدەبرا. جەماوەری ناوخۆیی ھێنری لە ساڵانی ١٤٤٠دا دابەزی و لە ئەنجامدا نائارامی سیاسی لە ئینگلتەرا گەشەی کرد. بەھۆی شکستە سەربازییەکان و قەیرانە سیاسییەکان، ھێنری لە ساڵی ١٤٥٣ تووشی تێکچوونی دەروونی بوو، کە بووە ھۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان بنەماڵەی شاھانە: ڕیچارد، دوکی سێیەمی یۆرک، ئێدمۆند بیوفۆرت، دوکی دووەمی سەمەرسێت، و شاژن مارگریت. شەڕی ناوخۆ لە ساڵی ١٤٥٥ سەریھەڵدا و ململانێی خانەدانی ماوەیەکی درێژی خایاند کە بە شەڕەکانی گوڵەکان ناسراوە (١٤٥٥–١٤٨٧).
ھێنری لە مانگی ئازاری ساڵی ١٤٦١ لەلایەن کوڕە گەورەکەی یۆرکەوە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە، کە وەک ئێدوارد چوارەم تەختی پاشایەتی وەرگرت. ھێنری لە ساڵی ١٤٦٥ لەلایەن ھێزەکانی ئێدواردەوە گیرا و لە تاوەری لەندەن زیندانی کرا. ھێنری لەلایەن ڕیچارد نێڤڵ ("وارویک پاشا ساز") لە ساڵی ١٤٧٠ گەڕێنرایەوە سەر تەختی پاشایەتی، بەڵام لە ساڵی ١٤٧١دا ئێدوارد دەسەڵاتی وەرگرتەوە و تاکە کوڕی ھێنری، ئێدوارد لە وێستمینستەری کوشت و جارێکی دیکە ھێنری زیندانی کردەوە. ھێنری لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٧١ لە تاوەرەکەدا کۆچی دوایی کرد، لەوانەیە بە فەرمانی شا ئێدوارد کوژرابێت. ڕەنگە ھێنری بە چەقۆ کوژرابێت: تەرمی زۆر دواتر دۆزرایەوە کە قژی قاوەیی سووکی بەو شتە چەقاوە کە پێدەچوو خوێن بێت. لە چێرتسی دەبی بە خاک سپێردرا و لە ساڵی ١٤٨٤ ڕووی لە قەڵای ویندسۆر کرد، میراتێکی دامەزراوە پەروەردەیییەکانی بەجێھێشت، دوای ئەوەی کۆلێژی ئیتۆن و کۆلێژی کینگز لە کامبریج و کۆلێژی ئۆڵ سۆڵز لە ئۆکسفۆرد دامەزراند. ویلیام شکسپیر سێبەری شانۆنامەی لەسەر ژیانی خۆی نووسی، کە وەک کەسێکی لاواز و بە ئاسانی لەژێر کاریگەری ھاوسەرەکەیدا وێنا دەکات.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]کتێبنامە
[دەستکاری]- Allmand، Christopher (٣٠ی نیسانی ١٩٨٢)، «The Coronations of Henry VI»، History Today، بەرگی ٣٢، لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە
- «Henry VI, King of England». Encyclopædia Britannica. ٢٨ی تەممووزی ١٩٩٩.
- Cheetham، Anthony (٢٠٠٠). Antonia Fraser (ed.). The Wars of the Roses. University of California Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢٠٢-٢٨٠٢-٣.
- Craig، Leigh Ann (٢٠٠٣). «Royalty, Virtue, and Adversity: The Cult of King Henry VI». Albion. ٣٥ (2): ١٨٧–٢٠٩. doi:١٠.١٠١٧/S٠٠٩٥١٣٩٠٠٠٠٦٩٨١٧. JSTOR ٤٠٥٤١٣٤.
- Dicks، Samuel E. (١٩٦٧). «Henry VI and the Daughters of Armagnac: A Problem in Medieval Diplomacy» (PDF). Emporia State Research Studies. ١٥ (4: Medieval and Renaissance Studies). Graduate Division of the Kansas State Teachers College: ٥–١٢.
- Duffy، Eamon (١٩٩٢). The Stripping of the Altars: Traditional Religion in England 1400–1580. Yale University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٠٠-٦٠٧٦-٨.
- Griffiths، Ralph A. (١٩٨١). The Reign of King Henry VI. Berkeley: University of California Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢٠٠-٤٣٧٢-٥.
- —— (28 May 2015). «Henry VI (1421–1471)». Oxford Dictionary of National Biography (چاپی online). Oxford University Press. doi:١٠.١٠٩٣/ref:odnb/١٢٩٥٣. (Subscription or UK public library membership required.)
- Tout، Thomas Frederick (1891). . لە Lee، Sidney (ed.). Dictionary of National Biography (بە ئینگلیزی). بەرگی 26. London: Smith, Elder & Co.
- Wolffe، Bertram (١٩٨١). Henry VI. London: Eyre Methuen. لاپەڕە ٣٤٧.
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]- Kingsford، Charles Lethbridge (1911). . لە Chisholm، Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (بە ئینگلیزی). بەرگی 13 (چاپی 11th). Cambridge University Press. لاپەڕە 285–286.
- McKenna، J. W. (١٩٦٥). «Henry VI of England and the Dual Monarchy: Aspects of Royal Political Propaganda, 1422–1432». Journal of the Warburg and Courtauld Institutes. ٢٨: ١٤٥–١٦٢. doi:١٠.٢٣٠٧/٧٥٠٦٦٧. JSTOR ٧٥٠٦٦٧. S2CID ١٥٨٢٥١٥٢٣.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]- ھێنری شەشەم لە ماڵپەڕی فەرمی دەسەڵاتی پاشایەتی بەریتانیا
- ھێنری شەشەم لە مێژووی بی بی سی
- Portraits of King Henry VI
