ھێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ژاپۆن

ھێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ژاپۆن
بەشێکە لە	Armed Forces of the Empire of Japan
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ١٨٦٩
ناو بە زمانی فەرمی	大日本帝国海軍
وڵات	ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن
خاوەنی	Hiro Naval Arsenal، I-168، Bucholz Army Airfield، Wotje Airport
لە دوای	Japan Maritime Self-Defense Force
کۆتاییھاتن	١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٥
وەسفی ئاڵا	flag of the Imperial Japanese Navy
بابەتی کارپێکراو	Imperial Japanese Navy fleet
‎watercraft prefix	IJN
پێڕست	list of ships of the Imperial Japanese Navy
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ھێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ژاپۆن (ئای جەی ئێن) ھێزی دەریاییی ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن بوو لە ١٨٦٨ تا ١٩٤٥، کاتێک دوای خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا ھەڵوەشایەوە. ھێزی دەریاییی بەرگری لەخۆکردنی ژاپۆن (JMSDF) لە نێوان ساڵانی ١٩٥٢ و ١٩٥٤ دوای ھەڵوەشاندنەوەی IJN پێکھێنرا.

ئای جەی ئێن تا ساڵی ١٩٢٠ سێیەم گەورەترین ھێزی دەریایی بوو لە جیھاندا، لە دوای ھێزی دەریاییی شاھانە و ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان (یوو ئێس ئێن). لەلایەن خزمەتگوزاریی ئاسمانیی ھێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ژاپۆنەوە پاڵپشتی دەکرا بۆ ئۆپەراسیۆنەکانی ناسینەوە و ھێرشی ئاسمانی لە کەشتیگەلەکەوە. نەیاری سەرەکیی ھاوپەیمانە ڕۆژاوایییەکان بوو لە شەڕی پاسفیکدا. ئای جەی ئێن سەرەڕای ئەوەش ھێزە وشکانییە سنووردارەکانی خستە بواری کارەوە، لەوانە مارینزی پیشەگەر، یەکەکانی چەتربازی مارینز، یەکەکانی بەرگریی دژەفڕۆکە، یەکەکانی پاراستنی دامەزراوە و بەندەرەکان، یەکەکانی پۆلیسی دەریایی، و پێکھاتە کاتییەکانی دەریاوانان کە وەک پیادەی دەریایی خرابوونە خزمەت.

سەرچاوەکانی ئای جەی ئێن دەگەڕێتەوە بۆ پەیوەندییە سەرەتایییەکان لەگەڵ نەتەوەکانی سەر کیشوەری ئاسیا، کە لە سەرەتای سەردەمی دەرەبەگایەتییەوە دەستی پێکرد و لە ماوەی سەدەکانی ١٦ و ١٧دا گەیشتە لووتکەی چالاکییەکانی لە کاتی ئاڵوگۆڕی کولتووری لەگەڵ ھێزە ئەورووپییەکان لە سەردەمی دۆزینەوەکاندا. دوای دوو سەدە لە وەستان لە ماوەی سیاسەتی گۆشەگیریی وڵاتەکەدا لەژێر دەسەڵاتی شۆگنی سەردەمی ئێدۆ، ھێزی دەریایی ژاپۆن تا ڕادەیەک کۆن بوو کاتێک وڵاتەکە لە ساڵی ١٨٥٤دا بەھۆی دەستوەردانی ئەمریکاوە ناچار کرا بۆ بازرگانی بکرێتەوە. ئەمەش لە کۆتاییدا بووە ھۆی چاکسازیی مێیجی. لەگەڵ دووبارە بەرزبوونەوەی پێگەی ئیمپراتۆر، قۆناغێکی خێرای مۆدێرنکردن و پیشەسازی ھاتە ئاراوە. ئای جەی ئێن لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا چەندین سەرکەوتنی لە شەڕدا بەدەستھێنا، ھەندێک جار دژی دوژمنە زۆر بەھێزترەکان، وەک لە شەڕی چین و ژاپۆن و شەڕی ڕووسیا و ژاپۆن، پێش ئەوەی لە جەنگی جیھانیی دووەمدا بە شێوەیەکی بەرفراوان لەناو بچێت.